samolot pasażerskiZapraszamy ponownie do korzeni wiedzy z cyklu "Teleinformatyka i telekomunikacja w transporcie lotniczym". Tym razem przedstawiamy system OLDI i jego komunikaty. Poniżej  ogólny zarys systemu bez informacji na temat przedziałów czasowych , w których powinny wiadomości być przekazane. Opracowanie zostało napisane na podstawie rozporządzenia Eurocontrol.

 

 

 

 

 

 

OLDI (On Line Data Interchange) - narzędzie do prowadzenia automatycznej koordynacji pomiędzy centrami KRL (radia lotniczego). Służy do przekazywania informacji o tym że dany statek powietrzny za kilka lub kilkanaście minut znajdzie się w punkcie graniczącym z dwoma FIR'ami oraz ma za zadanie zastąpić słowne przekazywanie statku powietrznego pomiędzy dwoma kontrolerami. Wszystkie treści OLDI są rejestrowane i mogą być w każdym momencie odtworzone. Obecnie występuje wersja OLDI - 4.0.

 

Wszystkie poniższe komunikaty w swojej depeszy zawierają nr komunikatu do którego się odwołują, jak to może mieć miejsce w poprawie lub anulowaniu danych z planu lotu poprzednio wysłanego komunikatu.

 

1. Komunikaty procedury podstawowej

 

Rodzaje depesz obowiązkowych :

 

Komunikaty ABI, ACT, PAC składają się z : rodzaj komunikatu, numer komunikatu, identyfikacja statku powietrznego, tryb i kod SSR, lotnisko odlotu, prognozowane dane, lotnisko docelowe, numer i typ statku powietrznego, informacje o trasie i planie lotu.

- ABI (ang. Advence Dondary Information) - komunikat który zgłasza informację o przecięciu granicy pomiędzy FIR'ami, można ją wysłać kilkakrotnie dla jednego statu. Wiadomość ABI jest wysyłana przed wysłaniem komunikatu ACT lub RAP oraz ale nie jest wytwarzany jeśli zaszła potrzeba wysłania komunikatu PAC.

Wiadomość ABI zawiera : zmianę COP - punkt przejścia z jednego FIR'a do drugiego, zmianę lotniska docelowego, zmianę typu statku lotniczego, zmianę poziomu lotu, zmianę kodu SSR (mod A), zmianę czasu pojawienia się statku powietrznego w COP.

 

- ACT (ang. Activate Message) - informacja wysyłana tylko raz z ustalonym wyprzedzeniem gdy samolot ma przeciąć punkt graniczny COP pomiędzy FIR'ami, posiada aktualne dane na temat lotu. Odbierając wiadomość ABI, w jednostce odbiorczej zwrotnie wysyła się komunikat LAM oraz porównuje informacje z planem lotu. Jeśli dane się nie zgadzają to plan lotu zostaje automatycznie stworzony albo ręcznie w systemie odbiorczym lub podjęcie działań korygujących. Każdy odbiór wiadomości ACT powinien być weryfikowany przez kontrolera, może być akceptowany jeżeli nie wprowadza zmian lub odwołany z wykorzystaniem depeszy MAC do osoby kontrolującej sąsiadujący FIR.

 

Przekazanie samolotu z jednego obszaru do drugiego następuje w punkcie koordynacji COP (ang. Co-ordination Point), jak to wskazuje poniższy rysunek.

 

Rysunek dla komunikatu ABI i ACT. Źródło : Eurocontrol

Rysunek dla komunikatu ABI i ACT. Źródło : Eurocontrol

 

 

 

- LAM (ang. Logical access menegment) - komunikat potwierdzenia logicznego, wysyłany automatycznie bez ingerencji człowieka dla potwierdzenia komunikatu niezależnie od próby porównania informacji z planem lotu. Jeżeli komunikat LAM zostanie odebrany wtedy komunikat  jest wiążący dla obu jednostek FIR. Każdy brak komunikatu LAM wyświetla ostrzeżenie na stanowisku ATC, można wtedy przeprowadzić koordynację słowną.

Komunikat LAM zawiera informacje na temat rodzaju komunikatu, numer komunikatu i odnośnik komunikatu.

 

Rodzaje depesz uzupełniających :

 

- PAC (ang. Preliminary Activate Message) - komunikat powiadamia przed odlotem sąsiadujący FIR do którego będzie wlatywał samolot jeśli czas pomiędzy startem a dolotem do punktu COP jest krótszy od czasu na który rezerwuje się wysłanie wiadomości ACT przed przecięciem pkt COP oraz do lokalnych jednostek przejmujących kontrole przelotu. Ten komunikat także jest porównywalny z planem lotu, dane operacyjne są brane jako operacyjne oraz do każdego komunikatu jest zwrotnie wysyłany komunikat LAM. Każde przesłanie kolejnego komunikatu PAC zastępuję informacje które znajdowały się w poprzednim.

Komunikat PAC zawiera : rodzaj komunikatu, numer komunikatu, odnośnik komunikatu, identyfikacja statku powietrznego, tryb i kod SSR, lotnisko odlotu, przewidywany czas startu lub prognozowane dane, lotnisko docelowe, typ statku powietrznego, informacje trasie i planu lotu.

 

- REV (ang. Revision Message) - komunikat jest wykorzystywany do przesyłania korekt do informacji przesłanych dzięki depeszy ACT, kontroler odbierający tą korektę powinien ja zweryfikować akceptując lub odrzucając dane. Komunikat jest także wysyłany gdy informacje o "czasie przelotu nad" ETO (ang.Estimated Time Over) oraz COP różnią się od informacji zamieszczonej w poprzedniej depeszy oraz gdy jest różnica w poziomie przekazu lub kodzie SSR. Po odbiorze tej komunikacji jeśli nie wystąpią przeciwwskazania to dane operacyjne wpisywane są do planu lotu oraz zostaje zwrotnie wysyłana wiadomość LAM, jeśli nie zostanie połączona wiadomość LAM nie jest wysyłana. Komunikat REV nie jest wykorzystywany jeśli zmieniana jest jednostka odbiorcza ATC, do takiej poprawki wykorzystuje się odwołania koordynacji MAC.

Komunikat REV zawiera informacje : rodzaj komunikatu, numer komunikatu, odnośnik komunikatu, identyfikacja statku powietrznego, tryb i kod SSR, lotnisko odlotu, prognozowane dane, punkt koordynacji, lotnisko docelowe, informacje o trasie i planie lotu.

 

- MAC (ang. Message for the Abrogation of Co-ordination) - komunikat dla odwołania koordynacji wykorzystywany dla w celu poinformowania o koordynacja jest odwoływana lecz nie usuwana jak w przypadku komunikatu CNL wysyłana do do jednostki której poprzednio wystąpiła koordynacja za pomocą komunikatu ACT lub RAP. Komunikat MAC jest wysyłany gdy nastąpi zmiana poziomu lotu lub trasy względem poprzedniego komunikatu i skutkuje to zmianą jednostki nadzorującej lot, gdy plan lotu jest anulowany dla samolotu startującego. Jeżeli MAC może być połączony z planem lotu to zostaje wysyłany zwrotnie komunikat LAM, jeśli nie wtedy komunikat LAM nie jest wysyłany.

Komunikat MAC zawiera : rodzaj komunikatu, numer komunikatu, odnośnik komunikatu, identyfikacja statku powietrznego, lotnisko odlotu, punkt koordynacji, lotnisko docelowe,  status koordynacji i powód.

 

- COD (ang. SSR Code Assignment Message) - komunikat przyznania oznaczenia kodowego SSR, który jest wysyłany automatycznie po zapytaniu o przydzieleniu kodu. Potwierdzanie odbioru COD wysyła się za pomocą wiadomości LAM.

Komunikat COD zawiera informacje : rodzaj komunikatu, numer komunikatu, odnośnik komunikatu, identyfikację statku powietrznego, tryb i kod SSR, lotnisko odlotu, lotnisko docelowe i trasę.

 

- INF (ang. Information Message) - komunikat informacji który nie jest operacyjna wiadomością pomiędzy jednostkami ATC lecz udziela się nimi informacji dla agencji pobocznych w każdym momencie lotu jak np. catering, obsługa płytowa lub dział IT. Depesze w zależności od porozumieniu dwóch strony mogą być potwierdzane przez komunikat LAM.

Komunikat INF zawiera : rodzaj komunikatu, numer komunikatu, dane operacyjne i rodzaj komunikatu odniesienia.

 

2. Komunikaty fazy koordynacji

 

- RAP (ang. Referred Activate Proposal Message) - komunikat przedłożenia propozycji aktywacji. Służy do tego samego przekazu co komunikat ACT lecz w warunkach niestandardowego przekazu, zawiera te same dane co ACT oraz dodatkowo powód przekazania. System odbiorczy porównuje wiadomość RAP, która nadeszła i porównuje z planem lotu. Jeżeli nadesłana wiadomość jest zgodna z planem lotu to treść operacyjna jest przedstawiana kontrolerowi i zwrotnie wysyłana wiadomość SBY. Jeżeli komunikat nie może być połączony z planem lotu to treść operacyjna jest przedstawiania w sektorze, komunikat SBY jest wysyłany zwrotnie i tworzony jest plan lotu.

 

- RRV (ang. Referred Revision Message) - komunikat wysyłany odrazu po wykryciu zmian w danych koordynacji lub inicjowany przez kontrolera umożliwiający weryfikacje ostatnio wysłanych i zaakceptowanych niestandardowych warunków przekazu lub gdy kontroler chce przekazać weryfikację kontrolerowi akceptującemu. Zawiera takie same dane co komunikat REV i dodatkowo może zawierać powód ręcznego przekazu. Przy połaczeniu wiadomości bez przeciwwskazań z planem lotu wysyła się zwrotnie potwierdzenie  wiadomością SBY. Kontroler zwrotnie może potwierdzić wiadomość RRV wiadomością ACP, może wybrać złożenie kontrpropozycji i wtedy zwrotnie wysyłany jest komunikat CDN lub odrzucić i zwrotnie wraca komunikat RJC wraz ze stworzeniem nowego procesu koordynacji.

 

- CDN (ang. Co-ordination Message ) - komunikat koordynacji, wiadomość jest wysyłana tylko przez jednostkę akceptującą w celu przesłania kontrpropozycji do kontrolera przekazującego jako odpowiedź na komunikaty ACT, RAP, REV lub RRV. Jeżeli plan lotu jest odnaleziony i nie ma rozbieżności to zwrotnie jest wysyłana wiadomość SBY, jeżeli jest na odwrót to wiadomość SBY nie jest odsyłana. Kontroler może odrzucić lub przyjąć warunki zaproponowanego przekazu.

Komunikat ACT zawiera : rodzaj komunikatu, numer komunikatu, odnośnik komunikatu w przypadku odpowiedzi na inna komunikat,   identyfikację statku powietrznego, lotnisko odlotu, lotnisko docelowe, żądanie trasy bezpośredniej oraz może zawierać informacje o częstotliwości.

 

- SBY (ang. Stand-by Message ) - komunikat oczekiwania, jest potwierdzeniem odbioru komunikatu RAP, RRV, CDN lub ACT, REV gdy nie przeszły sprawdzania proponującego i przedkłada propozycje kontrolerowi celem podjęcia decyzji. Komunikat SBY nie jest potwierdzany.

Komunikat ACT zawiera : rodzaj komunikatu, numer komunikatu, odnośnik komunikatu.

 

- ACP (ang. Accept Message) - komunikat akceptacji wysyłany zwrotnie w nawiązaniu dla warunków przekazu jakie otrzymał, zawierający numer komunikatu do którego akceptacja się odnosi. Po połączeniu z planem lotu wiadomość akceptacji jest pokazywana kontrolerowi, jeżeli nie jest połączony z planem lotu zwrotnie nie jest wysyłana wiadomość LAM (oraz gdy wiadomość ACP jest używana).

Komunikat ACT zawiera :rodzaj komunikatu, numer komunikatu, odnośnik komunikatu oraz może zawierać częstotliwość, identyfikację statku powietrznego, lotnisko odlotu i lotnisko docelowe.

 

- RJC (ang. Reject Co-ordination Message) - komunikat odrzucenia zaproponowanych warunków na wiadomości RAP, CDN lub ACT, REV gdy warunki są niestandardowe. Dla potwierdzenia otrzymania komunikatu RJC, wysyłany jest zwrotnie komunikat LAM, jeżeli system nie odnalazł komunikatu na który oczekiwana jest wiadomość odrzucenia, wtedy wiadomość LAM zwrotnie nie jest wysyłana.

Komunikat ACT zawiera : rodzaj komunikatu, numer komunikatu i odnośnik komunikatu.

 

3. Komunikaty fazy przekazu

 

- TIM (ang. Transfer Initiation Message) - wiadomość wysyłana automatycznie z jednostki przekazującej do akceptującej inicjująca przekaz samolotu w odległości obustronnie ustalonej od punktu COP oraz zawiera wykonawcze dane kontrolne. Potwierdzenie zwrotne LAM jest wysyłane po prawidłowym połączeniu z planem lotu, nie wysyłane gdy są jakieś zastrzeżenia.

Komunikat TIM zawiera : rodzaj komunikatu, numer komunikatu, identyfikacja statku powietrznego, dozwolony poziom lotu. przydzielony kurs lub bezpośrednie zezwolenie, przydzielona prędkość,przydzielone tempo wznoszenia/zniżania  oraz może zwierać usytuowanie.

 

- SDM (ang. Supplementary Data Message) - komunikat zawiera dane uzupełniające jest wysyłany po zainicjowaniu fazy przesyłu TIM od kontrolera do kontrolera akceptującego gdy nastąpiły zmiany w dozwolnym planie lotu, przydzielonej prędkości, przydzielonym tempie wzoszenia lub zniżania, przydzielonego kursu lub wydania lub zmiany zezwolenia lotu do określonego punktu. Dla zwrotnego potwierdzenia połączenia bez zastrzeżeń z planem lotu wysyła się wiadomość LAM, nie wysyła się gdy sa jakieś niespójności.

Komunikat SDM zawiera : rodzaj komunikatu, numer komunikatu, identyfikacja statku powietrznego oraz może zawierać przydzielony kurs lub bezpośrednie zezwolenie, przydzieloną prędkość, przydzielone tempo wznoszenia/zniżania i dozwolony plan lotu.

 

- HOP (ang. Handover Proposal Message) - wiadomość tworzona ręcznie z propozycją przekazania lotu wysyłana jest do kontrolera akceptującego. Jeżeli kontroler akceptujący zgodzi się na przejęcie kontroli nad lotem, wiadomość ROF lub ACP może być przesłane w odpowiedzi. Jeżeli można połączyć komunikat HOP z planem lotu, zwrotnie wysyłana jest wiadomość LAM lub jeśli nie może być połączona wtedy wiadomość LAM nie jest odsyłana.

Komunikat HOP zawiera : rodzaj komunikatu, numer komunikatu, identyfikacja statku powietrznego oraz może zawierać
informacje o dozwolonym poziomie lotu, przydzielonym kursie, przydzielonej prędkości, przydzielonym tempo wznoszenia lub zniżania i usytuowaniu.

 

- ROF (ang. Request on Frequency Message) - komunikat żądania zmiany częstotliwości inicjowany przez kontrolera akceptującego do kontrolera przekazującego z informacją żeby statek powietrzny dopasował się do jego częstotliwości. W jednostce odbiorczej jeżeli po otrzymaniu wiadomości ROF samolot nie jest w fazie przekazu następnemu kontrolerowi, wtedy faza przekazu jest inicjowana i przesyłany jest komunikat TIM. Dla potwierdzenia zwrotnego po porównaniu informacji z planem lotu wysyła się wiadomość LAM, przy wystąpieniu niezgodności nie wysyła się LAM.

Komunikat ROF zawiera : rodzaj komunikatu, numer komunikatu, identyfikacja statku powietrznego oraz może zawierać dane o częstotliwości.

 

- COF (ang. Change of Frequency Message) - komunikat zmiany częstotliwości przesyłany jest przez jednostkę przekazującą do jednostki akceptującej informują iż statek powietrzny otrzymał wskazówkę o skontaktowaniu się z kontrolerem akceptującym. Jeżeli komunikat po połączeniu z planem lotu przesyła się zwrotnie komunikat LAM, jeżeli zainstniały niezgodności komunikat LAM nie jest przesyłany.

Komunikat COF zawiera : rodzaj komunikatu, numer komunikatu, identyfikację statku powietrznego oraz może zawierać
wskazanie zwolnienia, częstotliwość, dozwolony poziom lotu, przydzielony kurs/zezwolenie na trasę bezpośrednią, przydzieloną prędkość,  przydzielone tempo wznoszenia/zniżania.

 

- MAS (ang. Manual Assumption of Communications) - komunikat ręcznego przejęcia łączności. Komunikat ręcznie wysyłany przez jednostkę akceptującą informując drugą stronę iż został nawiązany kontakt z kontrolowanym statkiem powietrznym. Odbiorca komunikatu MAS potwierdzając zgodność z planem lotu, odsyła komunikat LAM jeżeli tak się nie stanie to komunikat LAM nie jest wysyłany.

Komunikat MAS zawiera : rodzaju komunikatu, numerze komunikatu i identyfikacji statku powietrznego.

 

 

Kolejność komunikatów OLDI. Źródło : Eurocontrol

 

 

Tekst: Robert Gałus  

Fot. za: http://lotnictwo.rgal.pl/