GOBL-L w służbie lotnictwa już 60 lat

Po II wojnie światowej we Wrocławiu bardzo szybko rozwijało się środowisko lotnicze, w tym również na wyższych uczelniach , m.in. na Politechnice i Wydziale Lekarskim Uniwersytetu. Już w 1947 roku lekarze uprawiający sporty lotnicze rozpoczęli staże specjalistyczne w Centralnym Instytucie Badań Lotniczych w Warszawie. Ukończone staże pozwoliły na otwarcie w 1950 r. placówki badań lotniczo - lekarskich w Poradni Sportowo Lekarskiej we Wrocławiu. W 1951 r. uruchomiono poniemiecka starą komorę niskich ciśnień.

GOBL-L jako samodzielny Zakład powstał w dniu 23 maja 1952 r. - uchwałą Zarządu Głównego Ligi Lotniczej. Organizacyjnie i administracyjnie podporządkowany ówczesnej Lidze Lotniczej , a obecnie Aeroklubowi Polskiemu w Warszawie. GOBL-L jako samodzielny Zakład powstał w dniu 23 maja 1952 roku  - uchwałą Zarządu Głównego Ligi Lotniczej. Organizacyjnie i administracyjnie podporządkowany ówczesnej Lidze Lotniczej, a obecnie Aeroklubowi Polskiemu w Warszawie. W latach 50 był częścią dobrze zorganizowanej  i rozwijającej się z pożytkiem dla lotnictwa sportowego i cywilnego służby zdrowia. Dzieliła się ona na pięć zasadniczych części:

·         Szefostwo Służby Zdrowia APRL w Warszawie

·         GOBL-L we Wrocławiu

·         Terenowe Komisje Lotniczo – Lekarskie

·         Placówki Służby Zdrowia w Szkołach i Aeroklubach

·         Główną Komisję Lotniczo - Lekarską APRL w Warszawie.

Z tej rozbudowanej Służby Zdrowia Lotnictwa Cywilnego , m.in. z przyczyn ekonomicznych , od 1964r. pozostał tylko GOBL-L , który kontynuuje swoja działalność do chwili obecnej. W GOBL-L przeprowadzane są przede wszystkim badań lotniczo - lekarskie personelu lotniczego, zawodowego i sportowego, wszystkich rodzajów lotnictwa w skali kraju oraz wydawanie orzeczeń przez Komisję Lotniczo - Lekarską o zdolności do wykonywania czynności lotniczych dla potrzeb licencyjnych uregulowanych aktami prawnymi Ministerstwa Komunikacji i Ministerstwa Zdrowia i Opieki Społecznej z lat 1962 , 1968, 1976 , zgodnych z wymogami Aneksu I ICAO z 1969 roku.

11 października 2001 r. Główny Inspektor Lotnictwa Cywilnego upoważnia GOBL-L do przeprowadzania działalności orzeczniczej w zakresie badań wstępnych , okresowych i okolicznościowych dla klasy 1 i 2 zgodnie z wymogami zawartymi we Wspólnych Porozumieniach Licencjonowania Załóg Lotniczych JAR - FCL - 3. Ponadto do zadań GOBL-L należy również:

·         przeprowadzanie badań specjalistycznych w Komorze Niskich Ciśnień

·         prowadzenie działalności oświatowej i profilaktycznej w lotnictwie sportowym i cywilnym

·         prowadzenie badań naukowych z zakresu medycyny lotniczej i dyscyplin pokrewnych w ścisłej współpracy z ośrodkami naukowymi takimi jak : Akademią Medyczną, Akademią Wychowania Fizycznego, Politechniką Wrocławską, Wojskowym Instytutem Medycyny Lotniczej w Warszawie , Sekcją Lotniczo - Lekarską GILC, Komisją Medyczno - Fizjologiczną FAI w Lozannie.

Posiadanie przez GOBL-L dobrego wyposażenia gabinetów, oraz specjalistycznej kadry lekarzy umożliwiło z czasem rozszerzenie zakresu usług o badania osób zatrudnionych na wysokości, w polach wysokiej częstotliwości, przy obsłudze ciężkiego sprzętu budowlanego, kierowców pojazdów mechanicznych.

Od 1993 r. po akceptacji Dyrektora Centralnego Ośrodka Medycyny Sportowej w Warszawie i otrzymaniu statusu Wojewódzkiej Przychodni Sportowo - Lekarskiej w GOBL-L rozpoczęto badania sportowo - lekarskie. Do końca kwietnia 2002 r. przebadano około 76 tysięcy sportowców z Wrocławia i Dolnego Śląska. Wspólnie z trenerami oraz pracownikami Akademii Wychowania Fizycznego we Wrocławiu , dokonuje się kompleksowej oceny wydolności fizycznej i wpływu treningu na organizm sportowców, w tym również niepełnosprawnych.

GOBL-L jako cywilny ośrodek medycyny lotniczej prowadzi działalność zarówno usługową, profilaktyczną i naukową. W 1957 r. opracowano przepisy własne i wytyczne do badań lotniczo - lekarskich, oraz wnioski dla Komisji Medyczno - Fizjologicznej (CIMP/FAI).

W Komorze Niskich Ciśnień prof. St. Iwankiewicz po raz pierwszy w Polsce zastosował testy artykularne do badań słuchu, które zostały wykorzystane w wielu klinikach otolaryngologicznych.
W 1958 r. opracowano pierwsze w Polsce przepisy i wytyczne do badań lekarskich i psychologicznych kierowców pojazdów mechanicznych.

Celem zmniejszenia urazowości w sporcie spadochronowym opracowano w GOBL-Lu w 1959r. model kasku z żywicy poliesterowej. Kask wykonano przy współudziale Politechniki Wrocławskiej. W niezmienionej formie został zastosowany w aeroklubach i wojskach spadochronowych.

Opracowano również program ćwiczeń pod nazwą „ Gimnastyka Spadochroniarza". Z inicjatywy pracowników GOBL-L , przy poparciu Aeroklubu Wrocławskiego , przy AWF we Wrocławiu i w Gorzowie Wielkopolskim powstał Zakład Teorii Metodyki Spadochroniarstwa przemianowany następnie na Zakład Sportów Lotniczych , który istniał aż do 1996r. Głównym inicjatorem powołania tego Zakładu był późniejszy jego Kierownik dr Stanisław Maksymowicz, instruktor pilot szybowcowy, instruktor pilot samolotowy zawodowy, instruktor skoczek spadochronowy, instruktor pilot balonowy. W latach 1960 - 1970 przeprowadzono również badania z zakresu toksykologii u pilotów i pracowników wykonujących zabiegi agrotechniczne z powietrza , oraz opracowano odpowiednie przepisy zapobiegające zatruciom substancjami chemicznymi w lotnictwie.

W okresie swojej działalności Ośrodek od wczesnych lat istnienia współpracuje z Wojskowym Instrytutem Medycyny Lotniczej (WIML) w Warszawie. Serdeczny kontakt merytoryczny i naukowy, zwłaszcza w ostatnich latach, zaowocował wieloma wspólnymi pracami naukowymi wygłaszanymi m.in. na posiedzeniach CIMP/FAI w latach 1993 - 2000.

W dniach 31.05 - 02.06.1996 r. wspólnie z WIML, zorganizowano we Wrocławiu Konferencję Komisji Medyczno - Fizjologicznej CIMP/FAI. W Konferencji uczestniczyli delegaci z 25 państw, m.in. z USA, Wielkiej Brytanii, Hong Kongu, Rosji, Hiszpanii, Włoch, Szwajcarii. Konferencji przewodniczył dr Colm Killeen z Irlandii oraz Sekretarz Generalny FAI pan Max Bishop. Polskę reprezentowali: Prezes Aeroklubu Polskiego - dr Wiesław Jaszczyński, V-ce Prezes Aeroklubu Polskiego - dr Waldemar Ratajczak, Komendant WIML - prof. dr hab. med. Krzysztof Kwarecki, zastępca Komendanta WIML, - prof. dr hab. med. Krzysztof Klukowski, delegat Aeroklubu Polskiego dr n. med. Janusz Marek oraz wielu lekarzy i psychologów z WIML i GOBL-L.

Program sesji naukowych obejmował m.in. takie zagadnienia jak:

·         jednooczność,

·         choroby psychiczne u pilotów turystycznych i sportowych

·         alkoholizm i narkotyki,

·         cukrzyca - problem dopuszczania do lotów pilotów stosujących doustnie leki hipoglikemizujące,

·         przeciążenia w akrobatyce lotniczej ( zwłaszcza wpływ przeciążeń na odcinek szyjny kręgosłupa),

·         transport lotniczy , a rozprzestrzenianie się chorób zakaźnych,  GPS - jego wpływ na umiejętności pilotów,

·         błąd pilota i czynnik ludzki w lotnictwie.

W czasie obrad wiele miejsca poświęcono problemowi stosowania przez pilotów leków oraz środków psychoaktywnych. Podkreślono w wystąpieniach, że około 10% pilotów uczestniczących w wypadkach było pod wpływem alkoholu. Zwrócono również uwagę na możliwość występowania licznych interakcji nawet najpopularniejszych leków z alkoholem. Przedstawiono obowiązujące w poszczególnych krajach zasady orzekania wobec osób stosujących doustne środki hipoglikemizujące, bądź insulinę oraz osób z różnego stopnia niesprawnością fizyczną. Wiele uwagi poświęcono zagadnieniu zaburzeń psychicznych u pilotów, oraz roli badań psychologicznych i EEG w orzecznictwie. Podczas obrad - w części naukowej - przedstawiono wiele ciekawych prac m.in. na temat wpływu przeciążeń dodatnich i ujemnych na organizm pilota . Wpływ przyspieszeń na układ krążenia szczegółowo omówił dr Waldemar Traman. Prof. Krzysztof Klukowski w referacie „Wpływ akrobacji lotniczych na ruchomość kręgosłupa pilotów sportowych" przedstawił wstępne wyniki badań ruchomości kręgosłupa pilotów po wykonaniu pięciominutowej wyższej akrobacji. W badaniach tych wykorzystano unikalny zestaw spondylogoniometryczny pomysłu prof. Jana Talara. Wysoką ocenę uzyskały również prace wygłoszone przez naukowców z WIML, a dotyczące możliwych zastosowań symulatora „JAPETUS", wpływu odpowiednich ćwiczeń fizycznych na motorykę i koordynację ruchów , oraz powiązań między procesami wzrokowo - ruchowymi, orientacją wzrokową i czasem reakcji. Z dużym uznaniem odniesiono się do analizy zdarzeń i wypadków lotniczych u pilotów szwedzkich (dr Hans Hjort - Szwecja) oraz stosowanie szkieł korekcyjnych i soczewek kontaktowych oraz powodowanie przez nie złudzeń wzrokowych (dr Eero Vapaavuori - Finlandia).

Otwarcie konferencji miało miejsce w sali Rycerskiej Ratusza. Otwarcia dokonali Prezydent Wrocławia Pan Bogdan Zdrojewski oraz Prezes Aeroklubu Polskiego dr Wiesław Jaszczyński. Okolicznościowe przemówienia m.in. wygłosili: Prezydent Komitetu Medyczno-Fizjologicznego (CIMP) FAI - dr Colm Killeen oraz Sekretarz Generalny FAI - pan Max Bishop. Uroczystość inauguracji zakończył koncert muzyczny w wykonaniu zespołu Collegio di Musica Sacra oraz kolacja w restauracji „ Spiż" w podziemiach Ratusza.

W latach 1952 - 2002 GOBL-L w swym 50-leciu przebadał 390 240 osób, w tym m.in. 205 935 lotników (52,8%), 85 840 pracowników przemysłu (22% ) i 77 092 sportowców 19,6% ). Wśród przebadanych było 111 110 pilotów ( 28,5%), 66 607 kandydatów (17,1% ) i 27 529 agrolotników (7,1%).

Za całokształt swojej działalności GOBL-L AP wyróżniono licznymi Dyplomami Honorowymi oraz medalami

·         w 1971 r. - Dyplomem Honorowym FAI

·         w 1976 r. - Dyplomem Honorowym - Wyróżnieniem „ Błękitne Skrzydła" od Redakcji Tygodnika „Skrzydlata Polska"

·         w 1994 r. - złotą odznaką „ Za zasługi dla Aeroklubu Polskiego" w 1994r. - Medalem 75 - lecia Aeroklubu Polskiego

·         w 1996 r. - Dyplomem Uznania FAI (na konferencji CIMP we Wrocławiu)

·         w 2002 r. - najwyższego w kraju lotniczego Honorowego Wyróżnienia Roku „ Błękitne Skrzydła 2002" przyznane przez Kapitułę „ Błękitnych Skrzydeł" Pracownikom GOBL-L za reorganizację i modernizację Ośrodka oraz osiągnięcia w badaniach lekarskich, oraz wiele, wiele innych.

17 maja 2002 r. w Sali Rycerskiej Ratusza we Wrocławiu uroczyście obchodzono 50-lecie Głównego Ośrodka Badań Lotniczo - Lekarskich Aeroklubu Polskiego. W uroczystości wzięli udział m.in.: poprzedni i obecni prezesi i sekretarze generalni Aeroklubu Polskiego oraz pracownicy biura AP, przedstawiciele Ministerstwa Obrony Narodowej i Głównego Inspektoratu Lotnictwa Cywilnego, Śląskiego Okręgu Wojskowego oraz Wojskowego Instytutu Medycyny Lotniczej z udziałem poprzednich Komendantów WIML: prof. dr hab. med. Zbigniewa Jethona, prof. dr hab. med. Krzysztofa Kwareckiego, prof. dr hab. med. Krzysztofa Klukowskiego. Uczestników uroczystości jubileuszowej 50-lecia zaszczycił swoją obecnością gen. bryg. pilot kosmonauta, Honorowy Obywatel Wrocławia i wychowanek Aeroklubu Wrocławskiego Mirosław Hermaszewski wraz z małżonką Emilią. Władze państwowe i samorządowe reprezentowali przedstawiciele wojewody dolnośląskiego, prezydenta miasta Wrocławia, Urzędu Marszałkowskiego, komendant wojewódzki Policji we Wrocławiu, rektorzy Akademii Medycznej i Akademii Wychowania Fizycznego we Wrocławiu. Obecni byli poprzedni dyrektorzy: prof. dr hab. med. Wacław Kornaszewski, mjr rez. lek. med. Sławomir Plikuć i pracownicy GOBL-L, jego sponsorzy, mecenasi, przyjaciele i sympatycy, a także liczna brać lotnicza, wśród której było wielu pilotów przechodzących badania lotniczo - lekarskie w GOBL-L od momentu jego powstania.

Uroczystość jubileuszowa rozpoczęta się wprowadzeniem sztandaru Aeroklubu Polskiego i odegraniem hymnu lotników, a następnie hymnu narodowego. Po powitaniu przybyłych gości przez dyrektora GOBL-L AP Janusza Marka, zabrał głos prezes Aeroklubu Polskiego, Jan Tadeusz Karpiński. Następnie dyrektor GOBLL Janusz Marek przedstawił działalność wrocławskiego ośrodka na przestrzeni 50 lat. Referat dotyczący historii medycyny lotniczej w Polsce wygłosił prof. dr hab. med. Krzysztof Klukowski. Następnie miały miejsce wystąpienia zaproszonych gości oraz uroczyste wręczenie medali 50-lecia GOBL-L AP osobom najbardziej zasłużonym dla rozwoju GOBL-L i cywilnej medycyny lotniczej w Polsce. Oficjalną część uroczystości zakończył koncert muzyki klasycznej w wykonaniu zespołu „ Altri Stromenti", po którym w znajdującej się w tym samym gmachu restauracji „Spiż" odbył się okolicznościowy cocktail.

W kolejnym dniu Uroczystości Jubileuszowych 50-Lecia GOBL-L odbyło się Sympozjum Naukowe. Wygłoszono na nim 30 referatów przedstawiających różne wyniki badań w zakresie problematyki „ Stres w lotnictwie i w sporcie". Obok referatów programowych, wygłoszonych w sesji plenarnej, szczegółowe wyniki badań przedstawiono w 4 sesjach tematycznych.

Sesję plenarną rozpoczął referat historyczny prof. dr hab. med. Wiesława Kowalskiego , który przedstawił postępy medycyny lotniczej w Polsce i na świecie. W referacie swym prof. dr hab. Wiesław Kowalski zwrócił szczególną uwagę na osiągnięcia polskiej medycyny wskazując, że mimo trudnego powojennego okresu prowadzone w kraju badania przyniosły wiele cennych osiągnięć. Opracowano m.in. założenia do konstrukcji zabezpieczenia pilota w lotach wysokościowych, stworzono podstawy do oceny najważniejszych czynników środowiska pracy pilota, udoskonalono postępowanie orzecznicze wprowadzając wiele nowych rozwiązań. metodycznych oraz wdrożono program szkolenia kondycyjnego pilotów.

Z dużą uwagą wysłuchano referatu dr med. Krzysztofa Mazurka na temat programu profilaktycznego schorzeń cywilizacyjnych personelu lotniczego. Referent przedstawił oryginalny, poparty własnymi wynikami badań, program profilaktyki, który znalazł zastosowanie w jednostkach lotniczych, przynosząc dodatnie wyniki zwłaszcza w zakresie zapobiegania chorobom układu krążenia.

Nie mniej istotne dane zostały przedstawione przez dr Edwarda Wielgołaskiego, który zanalizował różnice w dotychczasowym podejściu w orzecznictwie w polskim lotnictwie cywilnym z wymogami stawianymi przez władze lotnicze państw Wspólnoty Europejskiej (JAA). Przepisy te, oznaczone symbolem JAR FCL-3 zostają wprowadzane w Polsce jako obowiązujące.

Z wielkim zainteresowaniem wysłuchano referatu gen. bryg. Mirosława Hermaszewskiego, który w oparciu o własne przeżycia zanalizował charakter i przebieg reakcji stresowej podczas lotu kosmicznego. Sesje tematyczne Sympozjum poświęcone były kilku zagadnieniom, istotnym z punktu widzenia bezpieczeństwa lotu oraz przedstawiającym efekty stresu lotniczego w porównaniu ze stresem występującym w sporcie. Przedstawiane w nich prace grupowały się wokół następujących szczegółowych zagadnień:

·         uszkodzenia wywołane wpływem przyspieszeń i metody zwiększania tolerancji tego czynnika lotu;

·         stres psychofizyczny w działalności pilota i w sporcie , jego możliwe konsekwencje i metody zwiększające możliwości przeciwdziałania ujemnym efektom stresu;

·         reakcje psychofizjologiczne podczas skoków spadochronowych , możliwości i sposoby zabezpieczenia skoków z dużej wysokości ( ponad 8000m);

·         cechy osobowości a selekcja kandydatów do lotnictwa , wykorzystanie symulatorów lotu

·         varia - zagadnienia profilaktyki i prewencji chorób cywilizacyjnych u personelu lotniczego , fizjologiczne aspekty toksyczności tlenu , doraźne i odległe skutki stresu dekompresyjnego, urazowość w skokach spadochronowych.

Należy podkreślić, że wszystkie referaty wygłoszone na Sympozjum poparte były osobistymi doświadczeniami autorów i zawierały bogaty materiał dowodowy w postaci wyników badań i analiz. Ich wartość podkreśla fakt szerokiej dyskusji poszczególnych przedstawianych zagadnień , która była, ze względu na ograniczony czas podczas posiedzeń, kontynuowana w gronie zainteresowanych po oficjalnym spotkaniu.