Udzielanie pierwszej pomocy

Przeżycie osób poszkodowanych w wypadkach, katastrofach, ulegających nagłym zachorowaniom zależy przede wszystkim nie od kwalifikowanych służb medycznych lecz od natychmiastowej pomocy udzielonej przez osoby znajdujące się w miejscu zdarzenia. Nawet ciężko poszkodowani z zaburzeniami oddychania, zatrzymania krążenia, krwotokami, w stanie wstrząsu pourazowego, mają szansę jeżeli podjęte są niezwłoczne działania ratunkowe. Nie są to specjalnie skomplikowane czynności, nie wymagają leków i przyrządów, potrzeba tylko minimum wiadomości i dobrej woli ze strony ratownika.

Jak postępować w miejscu wypadku? Podstawową zasadą jest spokój i krótkie (!) zastanowienie przed podjęciem jakiegokolwiek działania należy:

* Zabezpieczyć poszkodowanych (i siebie) przed czynnikami zagrażającymi życiu (woda, pożar, dym, pracujące maszyny, pojazdy, prąd elektryczny, panika, itp.)

* Zorientować się ilu jest poszkodowanych i jakie odnieśli obrażenia (szybka kwalifikacja)

* Nie opuszczając miejsca wypadku wezwać pomoc

* Niezwłocznie zająć się najcięższymi stanami zagrażającymi życiu (zatrzymanie oddychania i krążenia, krwotoki, wstrząs)

Nie wolno zostawić poszkodowanych bez opieki, nie należy przerwać działań ratunkowych do momentu przybycia fachowego personelu medycznego i przejęcia przez nich akcji. Wzywając Pogotowie Ratunkowe należy określić miejsce wypadku, ilość poszkodowanych, rodzaj obrażeń ciała i stan ogólny, nigdy nie wolno rozłączać się bez polecenia dyspozytora PR. W wypadkach wymagających także ratownictwa technicznego, chemicznego (np. zakleszczenie w samolocie, skażenie substancją trującą) trzeba wezwać również Straż Pożarną. Przemieszczanie z miejsca wypadku, transport prowizoryczny można podjąć tylko w razie uzasadnionej konieczności ewakuacji.

Wracając do postępowania z poszkodowanym. Sprawdźmy czy jest on przytomny, czy oddycha, czy ma zachowane krążenie krwi, czyli najistotniejsze cechy życia.

Jeżeli jest nieprzytomny to nie porusza się, nie reaguje na głos, na ból. Nigdy nie wolno potrząsać osobą nieprzytomną, nie należy klepać po twarzy.

Trzeba sprawdzić czy poszkodowany oddycha? Czy słychać uchem przystawionym do ust i nosa wydech poszkodowanego? Czy widać ruchy oddechowe klatki piersiowej i brzucha? Należy dokonać próby udrożnienia dróg oddechowych. W tym celu należy odchylić głowę do tyłu, unieść żuchwę, usunąć ewentualne ciała obce z jamy ustnej (obluzowane protezy zębowe, ziemia, guma do żucia, itp.). jeżeli drogi oddechowe są wolne, to czy powrócił oddech? Jeżeli nie - należy podjąć oddychanie zastępcze ("sztuczne"). Utrzymując drożność wdmuchujemy nasze powietrze wydechowe do ust lub nosa, 2-3 nie za głębokie wdechy, tak aby uniosła się klatka piersiowa poszkodowanego.

Należy sprawdzić tętno nad tętnicami szyjnymi, jeżeli jest wyczuwalne należy prowadzić oddychanie zastępcze 15-20 oddechów na minutę. Jeżeli tętno jest obustronnie nie wyczuwalne, źrenice oczu są szerokie, kończyny są wiotkie i skóra jest sina, trzeba podjąć także masaż pośredni serca. Wtedy należy położyć osobę ratowaną na twardym, równym podłożu na plecach, z nogami uniesionymi wysoko, ratownik układa swoje dłonie na dolnej połowie mostka i nie odrywając ich, rytmicznie uciska klatkę piersiową tak, aby uchylała się o 3-5 centymetrów. Po każdych 15 uciśnięciach wykonaj 2 oddechy zastępcze. Częstość uciskania klatki piersiowej powinna wynosić 60-100 na minutę. Postępowanie takie kontynuujemy do przybycia zespołu Pogotowia Ratunkowego lub powrotu własnej czynności serca (należy kontrolować tętno co 10 cykli masażu i oddychania). Jeżeli ratownik dysponuje tzw. maseczką sztucznego oddychania należy oddychać przez nią.

Jeżeli poszkodowany ma zachowane własne krążenie krwi i oddychanie, a jest nieprzytomny, trzeba postarać się go ułożyć na boku w pozycji bezpiecznej (o ile nie podejrzewa się urazu kręgosłupa lub innych obrażeń ciała wymagających opatrzenia). Pozycja bezpieczna na boku (pozycja boczna ustalona) polega na zgięciu "dolnej" nogi, wysunięciu za plecy "dolnej ręki", odchyleniu głowy do tylu i podłożeniu pod twarz dłoni "górnej" ręki. Ułożenie takie zapobiega zachłyśnięciu i niedrożności dróg oddechowych nieprzytomnego.

W przypadku zranienia krwawiące miejsce, ranę (po odsłonięciu, rozcięciu ubrania) powinniśmy ucisnąć poprzez czystą gazę, materiał (część ubrania). Z wyjątkiem amputacji urazowych nie stosuje się opasek uciskowych powyżej rany (pasków, linek). Ranną kończynę dobrze jest unieść powyżej poziomu ciała. Rannych w głowę ułożyć w pozycji półsiedzącej, delikatnie nie uciskając osłonić ranę opatrunkiem. Rany klatki piersiowej poza opatrunkiem należy uszczelnić folią i plastrem (zabezpieczenie przed powstaniem odmy opłucnowej). Do opatrunków nie stosuje się waty ani ligniny bezpośrednio na ranę.

Oparzenia należy schłodzić (obficie) zimną wodą i następnie przykryć jałowym opatrunkiem. Nie powinno się smarować oparzeń żadnymi maściami, kremami, polewać środkami dezynfekującymi (również spirytusem!), nie wolno odrywać spalonych fragmentów ubrania, przerywać pęcherzy, stosować "preparatów" roślinnych i zwierzęcych. W przypadku oparzeń chemicznych przed polaniem wodą rozważmy czy nie jest to substancja reagująca z wodą, wtedy najpierw należy mechanicznie usunąć nadmiar i dopiero ochłodzić wodą.

Należy zawsze liczyć się z ewentualnością urazu głowy i kręgosłupa szyjnego. Mogą o tym świadczyć zaburzenia świadomości, rany głowy i szyi, drgawki, porażenia ruchowe, zaburzenia czucia. Jeżeli okoliczności zmuszają nas do przenoszenia takich osób to starajmy się unikać poruszania głową i szyją. Można stabilizować głowę np. watkami z ubrania. Przenosić na nosze należy w cztery osoby, równomiernie unosząc ciało bez zginania i rotacji.

Po początkowej fazie działań ratunkowych (oparzeniu ran, stabilizacji złamań i zwichnięć, kontroli wydolności krążenia i oddychania) jeżeli osiągniemy stan względnej stabilizacji powinno się zapewnić poszkodowanemu minimum komfortu oczekiwania na pomoc medyczną. Należy chronić przed utratą ciepła poszkodowanego, kontrolować funkcje życiowe (krążenie krwi, oddychanie, przytomność), kontrolować opatrunki, z przytomnymi utrzymujmy kontakt słowny.

Folia metalizowana termoizolacyjna (NRC) zatrzymuje promieniowanie cieplne (podczerwień). Owinięty srebrną stroną folii do ciała człowiek traci około 80% mniej ciepła do otoczenia.

Groźnym zjawiskiem występującym często z pewnym opóźnieniem po wypadku jest wstrząs pourazowy. Będzie objawiał się słabnącym tętnem poszkodowanego, rozszerzeniem źrenic, spłyceniem i przyspieszeniem oddechu, bladością i schłodzeniem skóry, zimnym potem, a także niepokojem lub sennością. Ochrona, opóźnianie postępowania wstrząsu to zapewnienie spokoju, ochrona przed utratą ciepła (folia NRC), ograniczenie bólu (opatrunki, unieruchomienie złamań), opanowanie krwotoków, uniesienie kończyn powyżej poziomu serca.

Od naszej aktywności zależy rokowanie co do przyszłości osoby ratowanej. Dodatkowym ułatwieniem w działaniach ratunkowych będzie apteczka pierwszej pomocy.

Zawartość przykładowej apteczki pierwszej pomocy:

1. opakowanie
2. latarka
3. nożyczki lub nóż
4. gaza opatrunkowa sterylna 3 op.
5. bandaż elastyczny 2 op.
6. chusta trójkątna 2 szt.
7. codofix 2-3 rozmiary (elastyczna siatka opatrunkowa)
8. agrafki 4 szt.
9. maseczka do zastępczej wentylacji
10. rękawiczki gumowe 3 pary
11. folia termo izolacyjna (NRC)
12. plaster zwykły
13. plastry z opatrunkiem (kilka rozmiarów)
14. instrukcja pierwszej pomocy

„Higiena lotnicza”  instr. pil. mgr Janusz Czubkowski