UWAGA: 

Częściową aktualizację "Słowniczka", w stosunku do wersji z 2010 roku (polegającą na):

  1. usunięciu części nieaktualnych już definicji
  2. wprowadzeniu drobnych korekt typograficznych
  3. aktualizacji ważniejszych definicji)
  4. wprowadzeniu nowych definicji

wykonano w dniu 2020-07-12.

Nowe zapisy oznaczono niebieskim kolorem tekstu.

 

AIRAC - Regulacja i Kontrola Rozpowszechniania Informacji Lotniczych / Aeronautical Information Regulation And Control. System mający na celu wczesne powiadomienie o okolicznościach wymuszających zasadnicze zmiany w działaniach operacyjnych, działający w oparciu o wspólne daty wejścia w życie.

Służba automatycznej informacji lotniskowej (ATIS) / Automatic terminal information service (ATIS). Automatyczne dostarczanie aktualnych, bieżących informacji przylatującym/odlatującym statkom powietrznym przez całą dobę lub w określonych godzinach.

Linia przesyłania danych służby automatycznej informacji lotniskowej (D-ATIS) / Data link-automatic terminal information service (D-ATIS). Dostarczanie informacji ATIS linią transmisji danych.

Przesyłanie danych służby automatycznej informacji lotniskowej w formie fonicznej (Voice-ATIS) / Voice-automatic terminal information service (Voice-ATIS). Dostarczanie informacji ATIS poprzez ciągłe, powtarzalne nadawanie komunikatów fonicznych.
Barometryczna wysokość bezwzględna - ciśnienie atmosferyczne wyrażone w jednostkach wysokości wg. Międzynarodowej Atmosfery Wzorcowej
Bieżacy plan lotu - plan lotu z ewentualnymi zmianami wynikającymi z kolejnych zezwoleń.

Biuletyn Informacji Lotniczej (AIC) / Aeronautical Information Circular (AIC). Zawiadomienie zawierające informacje o charakterze niekwalifikującym ich do włączenia do Zbioru Informacji Lotniczych lub ogłoszenia za pośrednictwem NOTAM, lecz dotyczące bezpieczeństwa lotów, żeglugi powietrznej lub zagadnień natury technicznej, administracyjnej albo prawnej.

Biuletyn Informacji Przed Lotem (PIB) / Pre-flight information bulletin (PIB). Przygotowane przed wykonaniem lotu bieżące informacje NOTAM o istotnym znaczeniu operacyjnym.

Biuro odpraw załóg (Air traffic services reporting office - ARO). Organ ustanowiony w celu przyjmowania meldunków dotyczących służb ruchu lotniczego oraz planów lotu składanych przed odlotem.

Uwaga. — Biuro odpraw załóg może być ustanowione jako organ samodzielny lub może być połączone z istniejącym organem, np. innym organem służb ruchu lotniczego lub organem służby informacji lotniczej.

Całkowity przewidywany czas przelotu (Total estimated elapsed time).

  • Dla lotów IFR — przewidywany czas, określony w odniesieniu do pomocy nawigacyjnych, potrzebny od startu do przybycia nad wyznaczony punkt, od którego jest zamierzone rozpoczęcie procedury podejścia według wskazań przyrządów lub, gdy nie ma pomocy nawigacyjnej związanej z lotniskiem docelowym, to do przybycia nad lotnisko docelowe;
  • Dla lotów VFR — przewidywany czas niezbędny od startu do przybycia nad lotnisko docelowe.
 

COP - Centrum Operacji Powietrznych.

CZRL - Centrum Zarządzania Ruchem Lotniczym
Czas lotu -

- samolotu - od chwili gdy samolot rozpoczyna poruszać się przy pomocy własnego napedu w celu wykonania lotu aż do chwili wyłączenia napędu po zakończeniu lotu

 - smiglowca - od chwili uruchomienia wirnika nosnego w celu wykonania lotu, do wylaczenia wirnika po zakonczonym locie

 - pozostalych statkow powietrznych - od chwili gdy statek powietrzny rozpocznie start, do chwili pelnego zatrzymania po ladowaniu .
Czas lotu śmigłowca - czas liczony od chwili uruchomienia wirnika nośnego, aż do chwili jego zatrzymania.
Czas ogólny wykonywania czynności lotniczych - rozumie się przez to czas lotu i czas wykonywania czynności lotniczych na ziemi, w tym:
- organizowania lotu, nie mniej jednak niż I godzinę przed stadem statku powietrznego;
- oczekiwania na lot;
- wykonywania czynności po wylądowaniu lub zakończeniu lotu, nie mniej jednak niż (?) godziny od chwili wyłączenia silników;
- pełnienia dyżurów i wykonywania innych czynności na ziemi, do których członek personelu latającego został wyznaczony;
- lotu statkiem powietrznym w charakterze pasażera podczas podróży służbowej.
Członek personelu latającego - osoba posiadająca ważną wydaną przez Inspektora Personelu Lotniczego licencję o odpowiedniej specjalności.
Członek załogi - osoba wyznaczona przez użytkownika do pełnienia określonych obowiązków na pokładzie statku powietrznego.

Członek załogi lotniczej (Flight crew member). Członek załogi posiadający licencję, któremu powierzono pełnienie obowiązków istotnych dla prowadzenia statku powietrznego w czasie trwania lotu.

Dowódca statku powietrznego (Pilot in-command). Pilot wyznaczony przez użytkownika lub przez właściciela statku powietrznego w przypadku lotnictwa ogólnego przeznaczenia, do pełnienia obowiązków dowódcy i ponoszenia odpowiedzialności za bezpieczne wykonanie lotu.

Dowódca grupy statków powietrznych (leader) - pilot dowódca statku powietrznego, pełniący jednocześnie powierzoną mu przez użytkownika funkcję zwierzchnika wszystkich członków załóg lotniczych dowodzonej przez niego grupy statków powietrznych, w celu bezpiecznego, sprawnego i zgodnego z przepisami lotniczymi lotu grupy.

Droga kołowania (Taxiway). Określona droga na lotnisku lądowym wyznaczona do kołowania statków powietrznych i zapewniająca połączenie między określonymi częściami lotniska, włączając:

  1. Linię kołowania do stanowiska postojowego (aircraft stand taxilane). Część płyty wyznaczona jako droga kołowania i przeznaczona do zapewnienia dostępu tylko do stanowisk postojowych statków powietrznych;
  2. Drogę kołowania po płycie (apron taxiway). Część systemu dróg kołowania zlokalizowana na płycie i mająca na celu zapewnienie kołowania bezpośrednio przez tę płytę;
  3. Drogę szybkiego kołowania (rapid exit taxiway - RET). Droga kołowania połączona pod kątem ostrym z drogą startową i przeznaczona do ułatwienia lądującym statkom powietrznym opuszczenia drogi startowej przy prędkościach większych niż osiągane na innych drogach kołowania i przez to zmniejszające do minimum czas zajmowania drogi startowej.

Droga lotnicza - obszar kontrolowany lub jego część ustanowiony w postaci korytarza.

Droga startowa (Runway). Prostokątna powierzchnia wyznaczona na lotnisku lądowym, przygotowana do startów i lądowań statków powietrznych.

Uwaga. — We frazeologii radiotelefonicznej stosuje się słowo „pas”.

Eksploatacja statków powietrznych - całość działań organizacyjnych i technicznych, których celem jest użytkowanie statków powietrznych zgodnie z ich przeznaczeniem.

Faza niepewności (Uncertainty phase). Sytuacja, w której istnieje niepewność co do bezpieczeństwa statku powietrznego i osób znajdujących się na jego pokładzie.

Faza alarmu (Alert phase). Sytuacja, w której istnieje obawa co do bezpieczeństwa statku powietrznego i osób na jego pokładzie.

Faza niebezpieczeństwa (Distress phase). Sytuacja, w której istnieje uzasadniona pewność, że statek powietrzny i osoby na jego pokładzie są zagrożone bezpośrednio poważnym niebezpieczeństwem lub potrzebują natychmiastowej pomocy.

Uwaga: Fazy podano w klolejności ich ogłaszania.

Faza zagrożenia (Emergency phase). Wyrażenie ogólne oznaczające, że może zachodzić przypadek fazy niepewności, alarmu lub niebezpieczeństwa.

IFR / Instrument Flight Rules / - skrót oznaczający przepisy wykonywania lotów według wskazań przyrządów.
IMC / Instrument Meteorological Conditions / - skrót oznaczający warunki meteorologiczne dla lotów wg. wskazań przyrządów.
Informacja o ruchu - informacja podana przez organ służby ruchu lotniczego dla ostrzeżenia pilota o innym znanym lub zaobserwowanym ruchu lotniczym, który może występować w pobliżu jego pozycji lub zamierzonej trasy lotu i udzielenia pilotowi pomocy dla zapobieżenia kolizji.
lnformacja SIGMET / Signiftcant Meteoroloical Report / - informacja wydana przez dyżurne biuro meteorologiczne o istniejących lub przewidywanych, określonych zjawiskach meteorologicznych na trasie, które mogą mieć wpływ na bezpieczeństwo lotów statków powietrznych.
Kierownik lotów (KL) - osoba wyznaczona przez użytkownika statku powietrznego do kierowania lotami, posiadająca wymagane uprawnienia.
Kołowanie - ruch statku powietrznego po powierzchni lotniska przy użyciu mocy własnej, wyłączając start i lądowanie.
Kurs - kierunek osi podłużnej statku powietrznego, wyrażony zwykle w stopniach, w odniesieniu do północy geograficznej, magnetycznej, busoli lub siatki kartograficznej.
Lądowanie przymusowe - lądowanie niezamierzone, dokonane z przyczyn technicznych, meteorologicznych lub innych na lotnisku lub poza lotniskiem.
Lądowisko - wybrana nie urządzona powierzchnia, nie posiadająca obiektów budowlanych o charakterze trwałym, przeznaczona w całości lub w części do przylotów, odlotów i kołowania statków powietrznych. Uwaga: Lądowisko może być stałe lub tymczasowe; lądowiskiem stałym jest lądowisko przeznaczone do użytkowania na okres dłuższy niż jeden rok.
Lot akrobacyjny - lot, w którym statek powietrzny wykonuje manewry, powodujące nagłą zmianę jego położenia, nienormalne położenie lub nienormalną zmianę prędkości.
Lot dzienny - lot wykonywany w okresie między wschodem a zachodem słońca.
Lot grupowy - lot dwóch lub więcej statków powietrznych pod jednym dowództwem.
Lot holowany - lot, w którym jeden lub więcej statków powietrznych jest ciągnionych przez inny statek powietrzny lub pojazd naziemny.
Lot IFR - lot wykonywany zgodnie z przepisami dla lotów wg. wskazań przyrządów.
Lot kontrolowany - każdy lot, na który wymaga się zezwolenia kontroli ruchu lotniczego.
Lot nadlotniskowy - lot wykonywany po kręgu nadlotniskowym i w strefach położonych nad lotniskiem lub w jego pobliżu.
Lot nadzorowany - lot, w odniesieniu do którego zapewniona jest służba nadzoru ruchu lotniczego.
Lot VFR - lot wykonywany zgodnie z przepisami dla lotów z widocznością.

Lotnisko (Aerodrome). Wydzielony obszar na lądzie, wodzie lub innej powierzchni w całości lub w części przeznaczony do wykonywania startów, lądowań i naziemnego lub nawodnego ruchu statków powietrznych, wraz ze znajdującymi się w jego granicach obiektami i urządzeniami budowlanymi o charakterze trwałym, wpisany do rejestru lotnisk. 

Uwaga. — Gdy w przepisach dotyczących planów lotu i depesz ATS użyto terminu „lotnisko”, to obejmuje on również miejsca inne niż lotnisko, które mogą być wykorzystywane przez niektóre typy statków powietrznych, np. śmigłowce lub balony. [ICAO Doc 4444].

Lotnisko dla śmigłowców. Lotnisko lub określona powierzchnia przeznaczona całkowicie bądź częściowo dla przylotów, odlotów oraz naziemnego ruchu śmigłowców. [ICAO Annex 15]
Lotnisko docelowe - lotnisko, które może być podane w planie lotu jako lotnisko zamierzonego lądowania.
Lotnisko kontrolowane (Controlled aerodrome). Lotnisko, na którym zapewniana jest służba kontroli ruchu lotniczego w odniesieniu do ruchu lotniskowego.

Uwaga. — Wyrażenie „lotnisko kontrolowane” wskazuje, że służba kontroli ruchu lotniczego jest zapewniana w odniesieniu do ruchu lotniskowego, co niekoniecznie oznacza istnienie strefy kontrolowanej lotniska.

Lotnisko zapasowe (Alternate aerodrome). Lotnisko, na które statek powietrzny może lecieć, jeżeli nie jest możliwe lub niecelowe wykonanie lotu do lotniska zamierzonego lądowania lub wykonanie na nim lądowania. Lotniska zapasowe dzielą się na:

Zapasowe po starcie (Take-off alternate). Lotnisko zapasowe, na którym statek powietrzny może lądować, jeżeli będzie to konieczne wkrótce po starcie, a nie jest możliwe wykorzystanie lotniska startu;

Zapasowe na trasie (En-route alternate). Lotnisko, na którym statek powietrzny znajdując się na trasie w warunkach nienormalnych lub zagrożenia mógłby lądować; 

Zapasowe docelowe (Destination alternate). Lotnisko zapasowe, na które statek powietrzny może lecieć,jeżeli lądowanie na lotnisku zamierzonego lądowania stanie się niemożliwe lub niecelowe

Uwaga. — Lotnisko, z którego nastąpi odlot, może być również lotniskiem zapasowym na trasie lub zapasowym docelowym w danym locie.

Lot nocny - lot wykonywany w okresie między zachodem a wschodem słońca

Lot nocny VFR - lot VFR odbywający się między zachodem a wschodem słońca zgodnie z ograniczeniami ustalonymi dla danego rodzaju lotu.Lot pozalotniskowy - lot, w którym część trasy wykracza poza granice rejonu nadzorowanego lotniska (lądowiska) lub strefy (rejonu) kontrolowanego lotniska, z lądowaniem na lotnisku (lądowisku) startu.

Lot propagandowy - lot związany z przewozem osób w celach propagandowych.

Lot próbny - lot wykonywany w celach kontroli, związany ze stwierdzeniem zdatności statku powietrznego lub lot wykonywany w celach doświadczalnych, mogących wykraczać poza zakres [warunków użytkowania, określonych w świadectwie sprawności technicznej.

Lot reklamowy - lot związany z reklamowaniem imprez, uroczystości, zawodów, usług, towarów i innych przedsięwzięć poprzez holowanie transparentów, flag i reklam, zrzut ulotek itp.

Lot ratowniczy - lot wykonywany w celu jak najszybszego udzielenia pomocy osobom, którym grozi niebezpieczeństwo lub też w celu niesienia pomocy w przypadku klęsk żywiołowych katastrof przemysłowych i komunikacyjnych.

Lot sanitarny - lot związany z przewozem chorych lub ładunku sanitarnego oraz z przewozem lekarzy konsultantów i innych specjalistów w celu udzielenia pomocy lekarskiej.

Lot specjalny VFR - lot VFR, wykonywany na podstawie zezwolenia organu kontroli ruchu lotniczego w strefie kontrolowanej lotniska w warunkach meteorologicznych gorszych niż VMC.

Lot w rejonie lotniska - lot wykonywany w granicach rejonu nadzorowanego lotniska lub strefy (rejonu) kontrolowanego lotniska, z lądowaniem na lotnisku startu.

Lot w szyku luźnym - lot w szyku, w którym statki powietrzne są na tyle odległe od siebie, że dla bezpieczeństwa wykonania takiego lotu nie są konieczne dodatkowe kwalifikacje pilotów.

Lot w szyku zwartym - lot w szyku, w którym statki powietrzne są usytuowane na tyle blisko siebie, że dla bezpieczeństwa wykonania takiego lotu konieczne są dodatkowe kwalifikacje pilotów.

Loty (skoki) treningowe - loty (skoki) wykonywane w celu doskonalenia posiadanych umiejętności lub nabycia kwalifikacji pilotażowych i sportowych.

Loty (skoki) pokazowe - loty lub skoki wykraczające poza zadania przewidziane w programie lub instrukcji, wykonywane w celu zademonstrowania poziomu wyszkolenia pilotów tub skoczków albo zademonstrowania walorów technicznych i pilotażowych sprzętu.

Loty (skoki) szkolne - loty (skoki) szkolne wykonywane pod nadzorem instruktora w celu uzyskania licencji tub loty wykonywane w celu uzyskania uprawnień wpisywanych do licencji lub do dokumentacji wyszkoleniowej albo też inne loty przewidziane w programie szkolenia.

Meldunek pozycyjny - meldunek dowódcy statku powietrznego przekazany podczas lotu do właściwego organu kontroli ruchu lotniczego, podający pozycję statku powietrznego w odniesieniu do ziemi, czas określania tej pozycji, wysokość lotu i przewidywanyczas przelotu nad następnym punktem meldowania.

 

Międzynarodowy port lotniczy / International airport. Każdy port lotniczy, wyznaczony przez Umawiające się Państwo na własnym terytorium, udostępniony dla międzynarodowego ruchu lotniczego jako port przylotu i odlotu z kontrolą celną, paszportową, sanitarną, kwarantanną zwierząt i roślin oraz z podobnymi procedurami.

Nawigacja obszarowa (RNAV) / Area navigation. Metoda nawigacji, która pozwala na loty statków powietrznych po dowolnie określonym torze lotu w zasięgu naziemnych lub kosmicznych pomocy nawigacyjnych lub w granicach możliwości urządzeń autonomicznych, albo przy stosowaniu kombinacji tych urządzeń.

Uwaga. – Termin nawigacja obszarowa zawiera w sobie nawigację opartą na charakterystykach, jak również inne rodzaje operacji, które nie są zgodne z definicją nawigacji opartej na charakterystykach.

Nawigacja oparta na charakterystykach (PBN) / Performance-based navigation (PBN). Nawigacja obszarowa, bazująca na wymaganiach charakterystyk dla statków powietrznych operujących po trasie ATS, zgodnie z procedurą podejścia wg przyrządów lub w wyznaczonej przestrzeni powietrznej.

Uwaga. – Wymagania charakterystyk wyrażone są w specyfikacji nawigacji (specyfikacji RNAV, specyfikacji RNP) w pojęciach dokładności, integralności, ciągłości, dostępności i funkcjonalności, wymaganej dla zamierzonej operacji w
kontekście koncepcji konkretnej przestrzeni powietrznej.

NOTAM/ Notice to Airme- Wiadomość rozpowszechniana za pomocą środków telekomunikacyjnych, zawierająca informacje (nt. ustanowienia, stanu lub zmian urządzeń lotniczych, służb, procedur, a także o niebezpieczeństwie), których znajomość we właściwym czasie jest istotna dla personelu związanego z operacjami lotniczymi.

OCL / Obstacle Clearance Limit / - pionowe zabezpieczenie przelotu nad przeszkodami - wysokość ponad wzniesienie lotniska, poniżej której określone minimalne zabezpieczenie nad przeszkodami nie może być utrzymywane ani wczasie podejścia do lądowania, ani w czasie wykonywania nieudanego podejścia do lądowania.
Obszar kontrolowany - przestrzeń powietrzna kontrolowana rozciągająca się w górę od określonej granicy nad ziemią
Uwaga! Obszar kontrolowany obejmuje drogi lotnicze, rejony kontrolowane lotnisk i rejony kontrolowane węzłów lotnisk. Obszar ten nie obejmuje stref kontrolowanych lotnisk.
Operacja lotnicza - czynności związane z wykonywaniem lotów statków powietrznych. Organ kontroli lotniska - organ ustanowiony dla zapewnienia służby kontroli mchu lotniczego i służby alarmowej dla ruchu lotniskowego.
Uwaga! Organ kontroli lotniska może ponadto zapewnić służbę informacji powietrznej i służbę koordynacji ruchu lotniczego w odniesieniu do określonych lotów.
Organ kontroli obszaru - organ ustanowiony do zapewnienia służby kontroli ruchu lotniczego i służby alarmowej w odniesieniu do lotów kontrolowanych w podległym mu obszarze kontrolowanym.
Uwaga! Organ kontroli obszaru może ponadto zapewnić służbę informacji powietrznej i służbę koordynacji ruchu lotniczego w odniesieniu do określonych lotów.
Organ kontroli ruchu lotniczego - wyrażenie ogólne oznaczające zarówno organ kontroli obszaru i organ kontroli zbliżania, jak i organ kontroli lotniska.

Pole manewrowe / Manoeuvring area. Część lotniska przeznaczona do startów, lądowań i kołowania statków powietrznych, znajdująca się poza obszarem płyt lotniskowych.

Pole naziemnego ruchu lotniczego / Movement area. Część lotniska przeznaczona do startów, lądowań i kołowania statków powietrznych, składająca się z pola manewrowego i płyt lotniskowych.

Pole wzlotów (Landing area). Część pola ruchu naziemnego przeznaczona do startów i lądowań statków powietrznych.

Poziom lotu - powierzchnia o stałym ciśnieniu atmosferycznym odniesionym do szczególnej wartości ciśnienia atmosferycznego 1013,2 hPa i oddzielona od innych takich powierzchni określonymi różnicami ciśnienia.
Poziom przejściowy - najniższy poziom lotu, jaki można wykorzystać powyżej wysokości przejściowej.
Poziom przelotu - poziom utrzymywany podczas znacznej części przelotu.

Procedura podejścia nieprecyzyjnego(NPA) (Non-precision approach procedure). Procedura podejścia według wskazań przyrządów zaprojektowana dla operacji podejścia według wskazań przyrządów 2D typu A.

Uwaga. — Procedury podejścia nieprecyzyjnego mogą być wykonywane z wykorzystaniem metody końcowego podejścia z ciągłym zniżaniem (CDFA). CDFA z prowadzeniem VNAV obliczanym przez wyposażenie pokładowe (patrz PANS-OPS (Doc 8168), Tom I, Część I, Dział 4, Rozdział 1, paragraf 1.8.1) traktuje się jako operacje podejścia według wskazań przyrządów 3D. CDFA z ręcznie obliczaną wymaganą prędkością zniżania traktuje się jako operacje podejścia według wskazań przyrządów 2D. Więcej informacji
dotyczących CDFA znajduje się w Działach 1.7 i 1.8.

Procedura podejścia precyzyjnego (PA)(Precision approach procedure). Procedura podejścia według wskazań przyrządów oparta o systemy nawigacyjne (ILS, MLS, GLS i SBAS kat. I), zaprojektowana dla operacji podejścia według wskazań przyrządów 3D typu A.

Uwaga. — Typy operacji podejścia według wskazań przyrządów zawarte są w Załączniku 6.

Procedura podejścia według wskazań przyrządów (IAP) (Instrument approach procedure). Szereg uprzednio ustalonych manewrów wykonywanych według wskazań przyrządów pokładowych z określonym zabezpieczeniem przed zderzeniem z przeszkodami, od pozycji (fix) rozpoczęcia podejścia początkowego lub gdzie jest to stosowane — od początku określonej trasy dolotu do punktu, od którego może być wykonane lądowanie, a gdy lądowanie nie zostało wykonane - do pozycji (fix), w której odpowiednie kryteria przewyższenia nad przeszkodami dla oczekiwania lub dla lotu po trasie są zastosowane.

Procedura podejścia z prowadzeniem pionowym (APV) (Approach procedure with vertical guidance). Procedura podejścia według wskazań przyrządów w koncepcji nawigacji opartej na charakterystykach (PBN), zaprojektowana dla operacji podejścia według wskazań przyrządów 3D typu A.

Procedura po nieudanym podejściu (Missed approach procedure). Procedura, którą należy wykonać, jeżeli podejście do lądowania nie może być kontynuowane.

Prognoza pogody - informacja o warunkach meteorologicznych przewidzianych na określony czas dla określonego rejonu lub części przestrzeni powietrznej.
Przelot - lot, w którym lądowanie odbywa się na innym lotnisku (lądowisku) niż lotnisko (lądowisko) startu.
Przestrzenie powietrzne służb ruchu lotniczego - przestrzenie powietrzne o określonych wymiarach, oznaczone alfabetycznie, wewnątrz których mogą być wykonywane określone rodzaje lotów i dla których są ustalone służby ruchu lotniczego i przepisy o operacjach.
Uwaga! Przestrzenie powietrzne ATS są sklasyfikowane jako klasy od A do G.
Przestrzeń Powietrzna kontrolowana - przestrzeń powietrzna o określonych wymiarach, wydzielona w rejonie informacji powietrznej, w której służba kontroli mchu lotniczego jest zapewniona dla lotów IFR i lotów VFR zgodnie z klasyfikacją przestrzeni powietrznej.
Przestrzeń powietrzna strefy nadgranicznej - przestrzeń powietrzna rozciągająca się od granicy państwowej do odległości 6 km w głąb państwa.
Przestrzeń Powietrzna ze służbą doradczą - przestrzeń powietrzna o określonych wymiarach (lub wyznaczona trasa), wewnątrz której (lub, na której) służba doradcza ruchu lotniczego jest dostępna.
Przewidywany czas odblokowania (EOBT) - przewidywany czas, w którym statek powietrzny rozpocznie ruch związany z odlotem.
Przewidywany czas przylotu -

  • dla lotów IFR - przewidywany czas przybycia statku powietrznego nad wyznaczony punkt, określony w odniesieniu do pomocy nawigacyjnych, od którego jest zamierzone rozpoczęcie procedury podejścia wg. wskazań przyrządów lub, gdy nie ma pomocy nawigacyjnej związanej z lotniskiem, czas, w którym statek powietrzny przybędzie nad lotnisko;
  • dla lotów VFR - przewidywany czas przybycia statku powietrznego nad lotnisko.

Pułap chmur - wysokość nad ziemią lub wodą podstawy najniższej warstwy chmur, znajdujących się poniżej 6000 m i pokrywających więcej niż połowę nieba.
Punkt meldowania - określone miejsce geografczne, w odniesieniu, do którego jest podawana pozycja statku powietrznego.
Punkt przekazania kontroli - określony punkt znajdujący się na trasie lotu statku powietrznego, w którym odpowiedzialność za zapewnienie statkowi powietrznemu służby kontroli ruchu lotniczego jest przekazywana z jednego organu kontroli lub stanowiska kontroli do następnego.
Rejon lnformacji Powietrznej / Flight Information Region - FIR / - przestrzeń powietrzna o określonych wymiarach, w której zapewniona jest służba informacji powietrznej i służba alarmowa.
Rejon kontrolowany lotniska i/lub węzła lotnisk - obszar kontrolowany ustanowiony zwykle u zbiegu dróg lotniczych, obejmujący ruch lotniczy jednego lub kilku lotnisk.
Ruch lotniczy - ruch wszystkich statków powietrznych wykonujących loty lub poruszających się na polu manewrowym.
Ruch lotniczy kontrolowany - ruch statków powietrznych objęty działaniem służby kontroli ruchu lotniczego, odbywający się w przestrzeni powietrznej kontrolowanej i na polu manewrowym lotniska kontrolowanego.
Ruch lotniskowy - wszelki ruch na polu manewrowym oraz ruch wszystkich statków powietrznych wykonujących loty w pobliżu lotniska.
Uwaga! Uważa się, że statek powietrzny jest w pobliżu lotniska, gdy znajduje się w kręgu nadlotniskowym, wchodzi w ten krąg lub wychodzi z niego.
Służba alarmowa ALS - służba ustanowiona w celu zawiadamiania właściwych organów o statkach powietrznych potrzebujących pomocy w zakresie poszukiwania i ratownictwa oraz w celu współdziałania z tymi organami w razie potrzeby.
Służba doradcza ruchu lotniczego - służba zapewniana w przestrzeni powietrznej ze służbą doradczą w celu utrzymania w miarę możliwości separacji między statkami powietrznymi wykonującymi loty wg. planów lotów IFR.

Służba informacji lotniczej (AIS) / Aeronautical information service (AIS). Służba ustanowiona w wyznaczonym obszarze, odpowiedzialna za dostarczanie danych i informacji lotniczych niezbędnych dla zapewnienia bezpieczeństwa, regularności i efektywności żeglugi powietrznej.

SNOWTAM. NOTAM oddzielnej serii, zawiadamiający przy użyciu standardowego formularza dla podawania warunków panujących na nawierzchni, o zaistnieniu lub ustaniu istnienia warunków niebezpiecznych w obrębie pola naziemnego ruchu lotniczego, spowodowanych przez śnieg, lód, topniejący śnieg, szadź, stojącą wodę lub wodę związaną ze śniegiem, topniejącym śniegiem, lodem, szadzią.

Służba informacii powietrznej FIS /Flight Information Service / - służba ustanowiona w celu udzielania informacji i wskazówek użytecznych dla bezpiecznego i sprawnego wykonywania lotów.
Służba kontroli lotniska - służba ustanowiona w celu sprawowania kontroli ruchu lotniczego w mchu lotniskowym.
Służba kontroli obszaru - służba ustanowiona w celu sprawowania kontroli ruchu lotniczego w odniesieniu do lotów kontrolowanych wykonywanych w obszarze kontrolowanym.
Służba kontroli ruchu lotniczego ATC /Air Traffic Control/ - służba ustanowiona w celu:
1. zapobiegania zderzeniom się:
a) statków powietrznych podczas lotów;
b) statków powietrznych ze sobą na polu manewrowym oraz z przeszkodami na tym polu;
2. usprawnienia i utrzymywania uporządkowanego przepływy ruchu lotniczego.
Służba kontroli zbliżania APP / Approach Control - służba ustanowiona w celu sprawowania kontroli ruchu lotniczego w zakresie przylotów i odlotów statków powietrznych wykonujących loty kontrolowane.
Służba ruchu lotniczego /Air Traffic Service - ATS/ - wyrażenie ogólne oznaczające zarówno służbę informacji powietrznej, służbę alarmową służbę kontroli ruchu lotniczego, służbę nadzoru ruchu lotniczego, jak i służbę koordynacji ruchu lotniczego.
Spadochron - urządzenie bez napędu, które poprzez rozłożenie powierzchni odpowiedniego kształtu pozwala zmniejszać prędkość ruchu na skutek działania sił aerodynamicznych na tę powierzchnię po oddzieleniu się osoby ze spadochronem od pokładu statku powietrznego wlocie.
Spadochron typu latające skrzydło - urządzenie bez napędu, które poprzez rozłożenie powierzchni odpowiednich kształtów tworzących aerodynamicznie usztywniony płat nośny, pozwala zmniejszyć prędkość ruchu i wykonywać lot szybowy, na skutek działania sił aerodynamicznych na ten płat, po oddzieleniu się osoby ze spadochronem od pokładu statku powietrznego w locie.
Status lotu - wskazówka informująca o tym, że dany statek powietrzny wymaga specjalnego traktowania przez organy służby ruchu lotniczego.
STO - skrót oznaczający wysokość mierzoną wysokościomierzem barometrycznym nastawionym na wartość ciśnienia atmosferycznego 1013,2 hPa (760 mm Hg).
Strefa kontrolowana lotniska / Control zone - CTR / - przestrzeń powietrzna kontrolowana rozciągająca się od powierzchni ziemi do określonej górnej granicy.

Strefa identyfikacyjna obrony powietrznej (ADIZ) / Air defence identification zone (ADIZ). Wyznaczona specjalna przestrzeń powietrzna o określonych rozmiarach, wewnątrz której statki powietrzne zobowiązane są do przestrzegania procedur identyfikacyjnych i/lub meldowania, uzupełniających procedury związane z działalnością służb ruchu lotniczego.

Strefa niebezpieczna / Danger area. Przestrzeń powietrzna o określonych wymiarach, w której mogą odbywać się w wyznaczonym czasie działania niebezpieczne dla lotów statków powietrznych.

Strefa ograniczona / Restricted area. Przestrzeń powietrzna o określonych wymiarach nad obszarami lądowymi lub nad wodami terytorialnymi Państwa, w której loty statków powietrznych są ograniczone pewnymi określonymi warunkami.

Strefa zakazana / Prohibited area. Przestrzeń powietrzna o określonych wymiarach nad obszarami lądowymi lub nad wodami terytorialnymi Państwa, w której loty statków powietrznych są zabronione.

Strefa ruchu lotniskowego - przestrzeń powietrzna o określonych wymiarach, wyznaczona wokół lotniska dla ochrony ruchu lotniskowego.

Suplement do AIP / AIP supplement. Zmiana o charakterze tymczasowym, dotycząca informacji zawartych w Zbiorze Informacji Lotniczych i publikowana na papierze koloru żółtego.

Teren przygodny - teren inny niż lotnisko lub lądowisko, wybrany podczas lotu przez dowódcę statku powietrznego w czasie lotu w celu lądowania.
Teren równinny - teren bez stromych wzniesień i spadków przekraczających 100 m.
Teren pagórkowaty - teren o stromych wzniesieniach i spadkach, których różnica wysokości nie przekracza 500 m.
Teren górzysty - teren o stromych wzniesieniach i spadkach, których różnica wysokości przekracza 500 m lub teren o innej rzeźbie, lecz wznoszący się wyżej niż 2000 m nad poziomem morza.
Trasa lotu - rzut na powierzchnię ziemi drogi statku powietrznego, której kierunek w każdym jej punkcie jest zwykle określony w stopniach w stosunku do północy geograficznej lub magnetycznej.
Uczeń pilot - osoba, szkoląca się praktycznie w czynnościach pilota według obowiązującego programu szkolenia do czasu uzyskania kwalifikacji pilota.
Utrata orientacji geograficznej - sytuacja, w której załoga statku powietrznego nie potrafi ustalić pozycji statku powietrznego i dalszego kierunku z dokładnośdą niezbędną do wykonania zadania lub dolotu do lotniska zapasowego.
Użytkownik statku powietrznego - osoba; organizacja lub przedsiębiorstwo zajmujące się eksploatacją statków powietrznych dla własnych potrzeb lub oferujących swoje usługi w tym zakresie.
VFR / Visual Flight Rules / - skrót oznaczający przepisy wykonywania lotów z widocznością.
VMC /Visual Mateorological Conditions/ - skrót oznaczający warunki meteorologiczne lotów z widocznością.
Warunki meteorologiczne dla lotów wg. wskazań przyrządów /IMC/ - warunki meteorologiczne wyrażone widzialnością odległością od chmur i pulapem chmur, mniejsze niż minima warunków meteorologicznych ustalone dla lotów z widocznością
Warunki meteorologiczne dla lotów z widocznością /VMC/ - warunki meteorologiczne wyrażone widzialnością odległością od chmur i pułapem chmur, równe lub większe od ustalonych minimów.
Widzialność - możliwość widzenia i rozpoznawania znacznych nieoświetlonych obiektów - w dzień lub znacznych oświetlonych obiektów w nocy, uzależniona od warunków atmosferycznych i wyrażona w jednostkach odległości.
Widzialność przy ziemi - widzialność na lotnisku, podawana przez obserwatora.
Widzialność w locie - widzialność do przodu z kabiny pilota w czasie lotu.
Wojskowy lotniskowy organ kierowania lotami - wojskowy kierownik lotów i dyżurny kierownik lotniska.
Wysokość - pionowa odległość poziomu, punktu lub przedmiotu rozpatrywanego jako punkt, mierzona od określonego poziomu odniesienia.
Wysokość bezwzgledna - pionowa odległość poziomu, punktu lub przedmiotu rozpatrywanego jako punkt, mierzona od średniego poziomu morza.
Wysokość wzgledna - pionowa odległość poziomu, punktu lub przedmiotu rozpatrywanego jako punkt, mierzona od określonego poziomu odniesienia.
Względna wysokość przejściowa - ustalona wysokość względna, na której lub, poniżej której pozycja statku powietrznego w płaszczyźnie pionowej jest określana w stosunku do poziomu lotniska.

Zbiór Informacji Lotniczych (AIP) / Aeronautical Information Publication (AIP). Publikacja wydawana przez Państwo, zawierająca informacje lotnicze o charakterze trwałym, które mają istotne znaczenie dla żeglugi powietrznej.

Zezwolenie kontroli ruchu lotniczego - upoważnienie dowódcy statku powietrznego do postępowania zgodnie z warunkami określonymi przez organ kontroli ruchu lotniczego.
Zgłoszenie lotu i wstępny plan lotu - określone informacje dotyczące zamierzonego lotu lub części lotu statku powietrznego, składane organom służby ruchu lotniczego z odpowiednim wyprzedzeniem w czasie, w celu umożliwienia im odpowiedniego zaplanowania przebiegu lotu.

Zmiana do AIP / AIP Amendment. Zmiana o charakterze stałym, dotycząca informacji zawartych w AIP.

Znaczący punkt nawigacyiny - określone miejsce geograficzne wykorzystywane do określania przebiegu trasy lotniczej lub toru lotu statku powietrznego albo do innych celów nawigacyjnych i służby ruchu lotniczego.

  

Źrodła:

  1. Aeroklub Polski
  2. ICAO Doc 4444 "Zarządzanie ruchem lotniczym"
  3. ICAO Annex 15 "Służby informacji lotniczej"