Zdjęcie dnia

  • Jacek Grześkowiak

    Jacek Grześkowiak

Newsletter

Cotygodniowa porcja informacji lotniczych

JOOMEXT_TERMS

Pogoda

 


Dołącz do nas !

FB TW google-plus-ikona-2012 YT 

 


Elbert L. "Burt" Rutan - a właściwie Elbert Leander „Burt” Rutan urodził się 17 czerwca 1943 roku w Escada/Oregon, USA. Od dziecka interesował się lotnictwem. Podczas nauki w szkole średniej zdobył dyplom pilota, kto wie jaki wpływ miał na niego starszy o pięć lat brat Dick RUTAN, który mając szesnaście lat zdobył dyplom pilota. Po szkole średniej rozpoczął studia w Kalifornia Polytechnic University w Saint Louis. W 1965 roku zdobył licencjat, kończąc uczelnie z trzecim wynikiem. Działalność konstruktorską rozpoczął już na studiach. W tym czasie zbudowanym przez siebie modelem uczestniczył w zawodach odnosząc sukcesy, największym było zdobycie nagrody AIAA (American Institute of Aeronautics and Astronautics – Amerykański Instytut Aeronautyki i Astronautyki)

Po studiach znalazł pracę w Siłach Powietrznych USA jako inżynier w bazie lotniczej Edwards.
Praca nie przeszkadzała mu w podnoszeniu kwalifikacji, do licencjatu na politechnice dołożył licencjat z ekonomii. Na politechnice kalifornijskiej kontynuował studia podnosząc kwalifikacje czego zwieńczeniem był stopień doktora. Podczas kilkunastu lat pracy w bazie Edwards jego zaangażowanie i profesjonalizm zostało dostrzeżone. Został nagrodzony Medalem Lotniczym (Air Medal). W 1972 roku przeniósł się do filii zakładów Mc Donnel Douglas. Praca zawodowa nie spełniała do końca ambicji Rutana i w 1969 roku założył prywatną wytwórnię lotniczą RAF (Rutan Aircraft Faktory), by nie tracić czasu na dojazdy siedziba firmy to Mojave (Kalifornia) nieopodal bazy Edwards. Praca tutaj była zupełni czymś innym niż codzienne zajęcia w bazie Edwards. W RAF konstruował niewielkie samoloty przeznaczone do latania przyjemnościowego dla zwykłych ludzi. Założeniem Rutana było to iż nie produkowano w zasadzie gotowych maszyn lecz sprzedawano dokumentacje do samodzielnej budowy lub oferowano samoloty w postaci „Kitów” czyli zestawów do samodzielnego montażu. Sprzedaż samolotu w postaci kitu oferuje wiele zalet, po pierwsze maszyna taka jest znacznie tańsza i na kupno stać praktycznie każdego normalnie pracującego Amerykanina, poza tym nie do przecenienia jest inny aspekt. Podczas samodzielnej budowy poznaje się konstrukcję maszyny, co może zaprocentować przy ewentualnych remontach.

Lecz to co różniło wytwórnię RAF od setek innych producentów lotniczych to osoba konstruktora czyli Burta Rutana. Nie potrafił on chyba zaprojektować „zwykłego” samolotu. Z deski kreślarskiej zeszło sporo projektów lecz pierwszy który zyskał popularność to latająca kaczka Vari Viggen (model 27 oraz poprawiony model 32) Innowacją w samolotach amatorskich był nietypowy układ kaczki a także konstrukcja kompozytowa.

Sukces komercyjny przełożył się na sukces finansowy. Sprzedano kilkaset dokumentacji do budowy oraz przeszło 800 zestawów do samodzielnej budowy. Kolejnym typem który zyskał popularność był samolot VariEze




Samoloty Rutana były pierwszymi konstrukcjami seryjnie produkowanymi wyposażonymi w rozpraszacze wirów brzegowych Whitcomba. Połączenie nowych materiałów z układem aerodynamicznym kaczki zaowocowało znakomitymi osiągami. Dostrzeżono to dość szybko i w efekcie powstał samolot LongEze (model 61) Sprzedany w dużej serii ponad 1500 zestawów. W tym czasie Rutan miał już podpisaną umowę z firmą podwykonawczą i można było kupić samolot także złożony gotowy do lotu. Dick Rutan wykorzystując znakomite osiągi samolotu w dniach 15-16 grudnia 1979 roku ustanowił rekord zasięgu 7725,3 km (czas lotu 33 godziny 33 minuty 41 sek) dla samolotów o masie całkowitej do 1000 km, rekord nie pobity do dziś. W następnym roku poprawiono jeszcze rekordy na trasie 500, 1000, 2000 i 5000 km. Koniec lat siedemdziesiątych to kolejna rekordowa konstrukcja
VOYAGER W 1982 roku Rutan stwierdził iż trzeba coś zmienić w życiu zamknął firmę RAF, to znaczy zamknął jedną firmę a otworzył inną SCALED Composites Inc. Ponieważ w chwili gdy nastąpiły zmiany w budowie było około 3000 samolotów RAF Rutan nie odciął się od nich, firma Scaled przejęła wsparcie techniczne dla budujących. Nowa firma miała w dalszym ciągu zajmować się projektowaniem lecz tym razem chodziło o zlecenia dla innych firm. W tej chwili firma zmieniła się z zakładu produkującego i wytwarzającego w biuro projektowe zajmujące się projektowaniem na zamówienie.

Tutaj okazało się ze otwarty umysł jest prawdziwym skarbem. Dla wytwórni Ryan opracowano samolot Scarab. Dla wytwórni Beech opracowano największy samolot kompozytowy świta Starship



Kolejne zamówienia napływały z najróżniejszych stron;
Dla Bell zaprojektowano bezzałogowy śmigłowiec Eagle Eye

Dla Mc Donnel Douglas zaprojektowano rakietę DCX

Dla DARPA opracowano samolot trójpłatowy ATTT

Dla Northropa zbudowano zmniejszony model bombowca B-2 do przebadania odbicia radiolokacyjnego

Dla R.a.D. powstał samolot Boomerang (model 202) jak zwykle w nietypowym układzie



Poza tym opracowano kilkadziesiąt mniej znanych projektów oraz kilka projektów tajnych, na zamówienie wojska. Nie wiadomo na czym polega fenomen Rutana, potężne wytwórnie lotnicze podczas opracowywania nowych maszyn (B-787 lub A-350) zgłaszają do urzędu patentowego setki patentów i wniosków racjonalizatorskich. Tymczasem Rutan posiada zatwierdzone „tylko” cztery wnioski patentowe.

Za to potrafił do granic możliwości wykorzystać istniejące materiały i technologie do osiągnięcia założonych celów. Nawiązanie współpracy z hojnymi sponsorami i zarazem wizjonerami zaowocowało kolejnymi rekordami. Skoro kiedyś wyzwaniem było objechanie świata w 80 dni to dziś wyzwaniem jest 80 godzin. Znalazł się sponsor gotowy do sfinansowania projektu i tak powstał samolot Global Flyer

http://www.forum.spotter.pl/scaled-global-flyer-t2244/index.html

Ale przełomowym etapem w życiu firmy było przyłączenie się do wyścigu w kosmos. Czyli próba zdobycia nagrody Ansari X Prize O projekcie Space Ships One pisaliśmy na
forum Space Ships One czyli budowa prywatnego statku kosmicznego zdolnego w czasie krótszym niż dwa tygodnie wynieść w kosmos dwukrotnie ludzi. Projekt a właściwie dwa obejmował budowę właściwego statku kosmicznego oraz nosiciela potrzebnego do startu i nabrania wysokości. Zbliżał się termin pierwszego lotu i 21 czerwca 2004 roku Michael W. Melvill po raz pierwszy wzniósł się na wysokość 100 km i przez 3,5 minuty znajdował się w stanie nieważkości, zostając pierwszym astronautą w zespole pilotów SCALED. Pierwszy w historii cywilny prywatny statek kosmiczny stał się faktem, wydarzenie o tyle epokowe bo do dziś tylko trzy państwa wysłały w kosmos ludzi dzięki własnym narodowym programom kosmicznym. Rutanowi się udało tego dokonać za znacznie mniejsze pieniądze. Sukces pociągnął za sobą kolejne zamówienie, powstała firma Virgin Galactic która zamówiła użytkowy statek kosmiczny zdolny do wożenia pasażerów na co dzień Space Ship Two bo tak się nazywa najnowszy projekt Rutana. Czy będzie to ostatni program wieńczący pracę konstrukcyjną zobaczymy wkrótce.



Świętujący sukces SpaceShipsOne



Oprac. Jacek Waszczuk, foto archiwum