Handley Page Hampden Handley Page Hampden

 

Handley Page Hampden – brytyjski średni samolot bombowy, zaprojektowany i zbudowany w 1938 roku w wytwórni Handley Page Limited

 

Historia - Hampden powstał jako następca bombowca Boulton Paul Sidestrand w ramach konkursu ogłoszonego przez brytyjskie Ministerstwo Lotnictwa w 1932 roku. Do konkursu przedstawiono projekty czterech wytwórni: Bristol, Gloster, Handley Page i Vickers Aircraft Co., z których wytypowano dwa: Handley Page i Vickers (oba projekty rozwijały się równolegle, a efektem prac Vickersa był Wellington).

Zespół konstruktorów wytwórni Handley Page przedstawił projekt samolotu o konstrukcji skorupowej, całkowicie metalowej z podwójnym usterzeniem pionowym na końcu charakterystycznej belki ogonowej. Powierzchnie sterowe pokryto płótnem. Pod belką przewidziano dolne stanowisko strzeleckie w postaci wieżyczki zapożyczonej z wcześniejszego projektu wytwórni Handley Page, samolotu Heyford. Drugie stanowisko strzeleckie znajdowało się na grzbiecie kadłuba, a na dziobie miała być zamontowana trzecia wieżyczka, jednak ze względu na brak dostępnej odpowiedniej konstrukcji zrezygnowano z niej. Kadłub samolotu był bardzo wąski i wysoki, co utrudniało ewentualny przyszły montaż takiej wieżyczki. Ten charakterystyczny kształt kadłuba choć zapewniał doskonałą widoczność pilotowi przyczynił się do nadania tej maszynie nieoficjalnej nazwy Latającej kijanki (Flying Tadpole) lub Latającej walizki (Flying Suitcase). Skrzydła zamontowano w połowie wysokości kadłuba. Wyposażono je w automatyczne sloty na krawędziach natarcia i klapy na krawędziach spływu, co miało zwiększyć siłę nośna i przyczynić się do skrócenia rozbiegu samolotu do poniżej 500 metrów. Na płatach zamontowano silniki ze śmigłami o zmiennym skoku. Hampden był pierwszym samolotem wytwórni Handley Page z chowanym podwoziem. Po trzech latach od zbudowania pierwszej makiety samolotu pierwszy prototyp oznaczony H.P.52 wzbił się w powietrze 21 czerwca 1936 roku.

Samolot napędzały dwa 9-cylindrowe silniki gwiazdowe Pegasus XVIII z dwustopniową sprężarką o mocy 1000 KM. Prędkość maksymalna prototypu wynosiła 426 km/h, masa 7258 kg, a udźwig bomb 1814 kg bomb. Uzbrojenie strzeleckie stanowiły ruchome karabiny maszynowe Vickers K zamontowane na górnym i dolnym stanowisku strzeleckim oraz na dziobie samolotu. Ponadto po lewej stronie kadłuba pod kabiną pilota zamontowano stały karabin maszynowy Browning.

W połowie 1938 roku rozpoczęto produkcję seryjną samolotu Mk I, nazwanego na cześć hrabiego Johna Hampdena, polityka żyjącego w latach 1595-1643. Licencyjnie budowano Hampdeny w English Electric Co. gdzie do połowy marca 1942 roku wyprodukowano ogółem 770 egzemplarzy tych samolotów. Drugim licencyjnym producentem Hampdenów było kanadyjskie konsorcjum Canadian Associated Aircraft Ltd. w którego skład wchodziło 6 mniejszych wytwórni lotniczych. Od 9 sierpnia 1941 roku wyprodukowano w Kanadzie i dostarczono do Wielkiej Brytanii drogą powietrzną przez Islandię i Irlandię Północną 160 bombowców, a macierzystą wytwórnię Handley Page opuściło 500 egzemplarzy (i 2 prototypy).

Drugi prototyp oznaczony jako H.P.53 powstał w 1934 na zamówienie Sił Powietrznych Szwecji i różnił się od wersji Mk I obecnością działka kalibru 20 mm marki Bofors i karabinem maszynowym Colt kalibru 8 mm zamontowanym w górnej wieżyczce strzeleckiej. Miał mieć on możliwość montowania podwozia kołowego, nart lub pływaków. Transakcja nie doszła jednak do skutku i do Szwecji trafił ostatecznie jeden Hampden Mk I.

 

Użycie bojowe - Pierwsze seryjne samoloty Handley Page Hampden B Mk I otrzymały we wrześniu 1938 roku dywizjony bombowe Royal Air Force (RAF): 49, 50 i 83.

We wrześniu 1939 roku w dywizjonach bombowych RAF znajdowało się już 212 samolotów Handley Page Hampden, których używano do minowania wód przybrzeżnych Niemiec w operacjach o nazwie kodowej Gardening (eng. uprawa ogródka), późnej brały udział w misjach bombowych. Pierwsze loty bojowe samoloty Handley Page Hampden wykonały samoloty z 144 dywizjonu bombowego w dniu 29 września 1939 roku atakując niemieckie okręty koło wyspy Helgoland. W dniu 18 grudnia 1939 roku samoloty te wspólnie z samolotami Vickers Wellington bombardowały lotniska na terenie Niemiec. W dniach 19-20 marca 1940 roku samoloty Hampden wzięły udział w bombardowaniu niemieckiej wyspy Sylt.

Ze względu na bardzo słabe uzbrojenie obronne i ponoszone w związku z tym duże straty już w grudniu 1939 rozpoczęto wycofywanie ich z dziennych misji bombowych. W ramach przeróbek do roli bombowca nocnego zmodyfikowano układ wydechowy na tłumiący płomienie wylotowe, zamontowano opancerzenie dla załogi, oraz ulepszono uzbrojenie obronne przez zamontowanie podwójnych sprzężonych karabinów Vickersa w obu stanowiskach strzeleckich (w stanowisku dziobowym pozostał jeden Vickers). Na początku 1940 bombowce Hampden zrzucały ulotki nad terytorium Niemiec, a później wykonywały standardowe bombardowania, oraz misje stawiania min. Samoloty Handley Page Hampden brały udział w operacjach bombardowania obiektów w Zagłębiu Ruhry w dniach 15-16 maja 1940 roku, zakładów przemysłowych w Dortmundzie latem 1940 roku, doków w stoczni w Kilonii, zbombardowanie w nocy z 1 na 2 lipca 1940 roku, gdzie znajdował się niemiecki pancernik „Scharnhorst”. W nocy z 25-26 sierpnia 1940 roku wspólnie z grupą samolotów Armstrong Whitworth Whitley po raz pierwszy w czasie II wojny światowej zbombardowały Berlin, a w nocy z 16 na 17 grudnia 1940 roku brały udział w bombardowaniu Mannheim.
W 1941 roku samoloty Handley Page Hampden brały udział w następujących akcjach: w dniach 13-14 kwietnia zrzuciły pierwsze brytyjski miny magnetyczne na wody przybrzeżne Danii, w dniu 24 lipca brały udział w operacji przeciwko niemieckim okrętom „Scharnhorst”, „Gneisenau” i „Prinz Eugen”. Jeden z bombowców Hampden zatopił również niemiecki okręt podwodny U-227.
W 1942 roku do głównych zadań samolotów Handley Page Hampden należały od marca loty torpedowo-bombowe. W nocy z 3-4 marca zbombardowały zakłady Renault, a z 14 na 15 września port i stocznię w Wilhelmshaven.

Ogółem bombowce tego typu wykonały 16154 loty bojowe, z czego 12429 w nocy, a 3261 to misje minowania. Do końca 1943 wycofano ze służby wszystkie Hampdeny, przezbrajając używające ich dywizjony w samoloty Beaufighter i Halifax.

 

Dane tecnicze:
Rozpiętość: 21,08 m
Długość: 16,33 m
Napęd: dwa silniki Bristol Pegazus XVIII, każdy o mocy starotwej 710 lW
Maksymalna masa startowa: 9526 kg
Maksymalna prędkość: 426 km/h
Zasięg: 1440-3200 km
Pułap: 6900 m
Załoga: 4 osoby
Uzbrojenie: 5 km kal 7,7 mm, bomby o masei 1800 kg

 

wikipedia.org