2-DSC02703Dębowiec to spokojna wioska na pogórzu cieszyńskim z malowniczą panoramą Beskidu Śląskiego. Jej początki sięgają XIV wieku. Wraz z tą ziemią przez stulecia wioska dzieliła dobre i złe koleje losu, jednakże jest coś, co wyróżnia ją wśród wszystkich miejscowości Europy.
To tutaj właśnie w nocy z 15 na 16 lutego 1941 r. miało miejsce wydarzenie, które zapoczątkowało nową erę w historii wojskowości. Wtedy to po raz pierwszy w okupowanej Europie lądowało trzech przybyłych z wysp brytyjskich skoczków spadochronowych, których zadanie stanowiło nawiązanie łączności z krajem drogą powietrzną i zasilenie fachową wiedzą szeregów ruchu oporu. Od momentu pamiętnego pierwszego zrzutu cichociemnych w Dębowcu minęło 70 lat i właśnie z okazji okrągłej rocznicy władze Gminy Dębowiec postanowiły nadać organizowanym od 18 lat uroczystościom szczególną oprawę. Ogromnym pragnieniem organizatorów było zaszczycenie swą obecnością uroczystości przez cichociemnych, jednakże z uwagi na ich wiek oraz porę roku okazało się to niemożliwe. Pomimo to patronat nad uroczystościami objął p. gen. bryg. Stefan Bałuk cc „Starba”.

 

Obchody zaczęły się 12 lutego br. o godz. 10.00 w sali gimnastycznej miejscowej szkoły, która przybrała niezwykły wystrój. Można tu było zobaczyć wystawy oryginalnej broni ze zbiorów p. Pawła Mosznera, umundurowania i pamiątek po cichociemnych, żołnierzach 1 Samodzielnej Brygady Spadochronowej, komandosach, grenadierach oraz wojskowych odznak i oznak z czasów II RP i PSZ na zachodzie ze zbiorów Muzeum Spadochroniarstwa w Wiśle oraz p. Zbigniewa Legierskiego i p. dr Henryka Białowąsa. Wśród zaprezentowanych eksponatów był też kombatancki „mundurek” i portret naszego wiceprezesa ds. kombatantów śp. Tadeusza Cichonia. Ponadto rozłożyły się tu ze sprzętem używanym w 1 SBS grupy rekonstrukcji historycznej, a na korytarzu ze swymi modelami działająca w gminie sekcja modelarska. W tej nastrojowej atmosferze odbyły się pokazy multimedialne dotyczące cichociemnych p. Pawła Mosznera i zrzutu w Dębowcu p. Sławomira Snopka, maratonów p. kpt. Mieczysława Hapońskiego z Fundacji „GROMPOL” oraz uczniów szkoły. Panowie Paweł Moszner i Przemysław Nocoń zaprezentowali spadochron IRVIN i układanie spadochronu MC 1. O 13.00 zaczęła się uroczystość pod obeliskiem upamiętniającym lądowanie cichociemnych. Przybyłych gości przywitał p. Tomasz Branny – Wójt Gminy Dębowiec, a następnie przemawiali p. Czesław Gluza – Starosta Cieszyński, p. płk Jerzy Gut – dowódca wojskowej formacji specjalnej GROM oraz Prezes Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej Oddział Ziemi Cieszyńskiej p. Rudolf Golda. Miało miejsce również krótkie nabożeństwo ekumeniczne oraz składanie kwiatów pod obeliskiem. Wśród zgromadzonych pocztów sztandarowych znalazły się m. in. poczty 18 batalionu powietrzno-desantowego oraz chyba po raz pierwszy występujący uroczyście na Śląsku wojskowej formacji specjalnej GROM.

 

 

180577_182537178454217_100000938074805_423206_3561657_n

 

 

Po uroczystości odbyła się inscenizacja typowego podjęcia cichociemnych przez partyzantów. W klimat okupacji licznie zebranych widzów wprowadzały niemieckie patrole wyłuskując z tłumu „podejrzanych”. W oczekiwaniu na przylot samolotu ze skoczkami p. mjr pil. Antoni Tomiczek, pilot 1586 eskadry specjalnego przeznaczenia RAF, a następnie 301 dywizjonu lotniczego opowiadał o swoich przeżyciach z czasów, gdy latał ze zrzutami na potrzeby AK i ze spadochroniarzami do różnych państw Europy. Następnie p. Sławomir Snopek przedstawił historię pierwszego zrzutu, a jak wyglądał zazwyczaj przebieg operacji podjęcia cichociemnych opowiedział kol. Piotr Wybraniec. Pilotowany przez wielokrotnego mistrza świata w lotach precyzyjnych i rajdach Janusza Darochę AN 2 nadleciał po godzinie 15. Najpierw nastąpił zrzut dwóch zasobników z wysokości 80 m, a następnie w kolejnych najściach na amerykańskich spadochronach MC1 z wysokości 250 m pokład samolotu opuszczali skoczkowie z GRH „SPADOCHRONIARZE 1939 – 45” i „PATHFINDER POLAND”. Przebranych w kombinezony z serialu „Czas honoru” spadochroniarzy na ziemi witali partyzanci. Dla przybyłych dużą atrakcję stanowił urządzony po obiedzie pokaz filmu kręconego podczas inscenizacji na pokładzie samolotu i z lotu na spadochronie. Na okoliczność imprezy organizatorzy wydali pocztówki i znaczek personalizowany, które każdy mógł wysłać wraz z okolicznościowym stemplem w punkcie pocztowym otwartym na uroczystość w budynku szkoły. Były one do zakupu na stoisku gminy wraz z okolicznościowymi koszulkami, odznakami oraz specjalnym wydaniem gminnej gazety „Dębowieści” z wkładką dotycząca cichociemnych i spadochroniarstwa. Gmina Dębowiec z okazji 70. Rocznicy zrzutu cichociemnych wydała wznowienie książki kol. Piotra Wybrańca „Z powietrza, lądu i morza. Biografie żołnierzy jednostek specjalnych z II wojny światowej związanych ze Śląskiem Cieszyńskim”, o co postarał się p. Bronisław Brudny – Radny Gminy.

 

 

2-DSC02703

 

 

Informacja o uroczystościach obiegła ogólnopolskie media, ale nic dziwnego, bo ranga rocznicy była spora, ale też wielki rozmach i perfekcyjne dopracowanie wszystkich elementów imprezy. W dużej mierze stało się to m. in. za sprawą naszego kolegi z XVIII Cieszyńskiego O/ZPS, członka komisji ds. historii i tradycji ZPS w latach 2003 – 2007, a przede wszystkim twórcy i właściciela Muzeum Spadochroniarstwa w Wiśle Piotra Wybrańca, który 1 września ub. roku wygłaszał odczyt na temat pierwszego zrzutu cichociemnych w Gminnym Ośrodku Kultury Sportu i Turystyki w Ogrodzonej (gm. Dębowiec). Po prelekcji spotkał się z p. Bronisławem Brudnym – znanym cieszyńskim bibliofilem, a zarazem radnym Gminy Dębowiec i wnioskował, żeby obchodom 70 rocznicy nadać większy niż dotychczasowym wymiar. Do ich pomysłu od razu zapalił się p. Tomasz Branny – Wójt Gminy i zaczęły się spotkania i nadawanie planowanym uroczystościom konkretnego kształtu. Nasz kolega miał od samego początku konkretną wizję uroczystości, co w połączeniu z pomysłami „miejscowych” wypadło znakomicie. Sukces przedsięwzięcia polegał też na fakcie, że każdy zobowiązał się do zrobienia tego na czym najlepiej się znał. Kol. Wybraniec wziął na siebie załatwienie samolotu, skoczków, grup rekonstrukcyjnych, stworzenie listy gości, przygotowanie pism do jednostek wojskowych itp. Radą i pomocą w tym służył mu p. chor. Dariusz Szcześniak z WKU Katowice, który też perfekcyjnie poprowadził uroczystą część obchodów. Kol. Piotr po załatwieniu swoich spraw przekazał je do dalszej koordynacji panom Arturowi Kuleszy – Zastępcy Wójta oraz Remigiuszowi Jankowskiemu – Dyrektorowi Gminnego Zespołu Obsługi Szkół i Przedszkoli, ale pomimo to wciąż musiał wyjaśniać szczegóły dotyczące spadochroniarstwa i wojskowości oraz konsultować z nimi postęp prac. Również w samym dniu uroczystości do jego obowiązków należało pilnowanie i dogrywanie wielu spraw, jak chociażby w związku ze zmianą warunków atmosferycznych ostateczne ustalenie z p. Tomaszem Branny – Wójtem Gminy, a następnie członkami GRH przebiegu inscenizacji na zrzutowisku.

 

 

1-_DSC02654

 

 

Obchody 70. rocznicy lądowania cichociemnych w Dębowcu rozpoczęły się jeszcze pod koniec ubiegłego roku, kiedy to panie Barbara Branny i Danuta Jankowska w szkołach gminy Dębowiec przeprowadziły cykle prelekcji na ten temat cichociemnych i spadochroniarstwa demonstrując uczniom spadochron i wyposażenie skoczków spadochronowych wypożyczone z wiślańskiego Muzeum Spadochroniarstwa. W czasie ferii natomiast młodzież Gminy Dębowiec odwiedziła osobiście muzeum. Ww. panie wraz z p. Gabrielą Hałgas – Dyrektor Biblioteki Publicznej w Dębowcu przeprowadziły też konkurs prac plastycznych, które można było podziwiać podczas uroczystości na korytarzach i sali gimnastycznej szkoły. Promocją samej uroczystości zajęła się natomiast p. Estera Brudny – Dyrektor GOKSiT. Efekt jej pracy mieszkańcy Śląska Cieszyńskiego i odwiedzający region turyści mogli podziwiać w postaci dużych, promujących imprezę plakatów ustawionych na rynkach Cieszyna i Skoczowa. Do jej dzieł należą również okolicznościowe pocztówki oraz wydanie specjalne gminnej gazety „Dębowieści”. Wynikiem przeprowadzonej przez nią akcji promocyjnej była nadspodziewanie duża liczba odwiedzających Dębowiec w dniu uroczystości już od samych godzin rannych. Nie obyło się bez seansów filmowych, gdyż w dniach 10 i 11 lutego w Teatrze Elektrycznym w Skoczowie odbywały się bezpłatne pokazy filmu „My cichociemni. Głosy żyjących”.

 

 

3_-_od_lewej_red._Grzegorz_Kasztura_mjr_pil._Antoni_Tomiczek

Od lewej: red. Grzegorz Kasztura i mjr pil. Antoni Tomiczek

 

 

Należy nadmienić, że duże zrozumienie dla przedsięwzięcia wykazał p. gen bryg Piotr Patalong, który oddelegował na imprezę poczet flagowy wojskowej formacji specjalnej GROM. Natomiast p. mjr Robert Kruza – dowódca 18 batalionu powietrzno-desantowego z Bielska Białej oprócz asysty honorowej przy obelisku i pocztu flagowego zabezpieczył także pojazdy i sprzęt używany przez jego żołnierzy, co stanowiło nie lada gratkę dla mieszkańców i odwiedzających w tym dniu Dębowiec gości. Z kolei p. ppłk Andrzej Rajczyk z WKU w Bielsku Białej zapewnił stanowisko NSR, na którym można było się zapoznać ze współczesnością naszego wojska. Z pewnością nieprędko zobaczymy podobną patriotyczną uroczystość, w której tak dobrze zachowano proporcje pomiędzy obchodami, a oprawą nadającą jej atrakcyjności. Jest to dobry przykład, na to, że jeden pasjonat, gdy trafi na grono ludzi dobrej woli wśród gminnych władz może zorganizować coś wyjątkowego. Warto też dodać, że w gronie uczestników imprezy znalazły się osoby, które chcą po raz pierwszy wykonać skok ze spadochronem, co wskazuje, że osiągnięto również cel popularyzatorski naszego sportu. Koledze Piotrowi Wybrańcowi i reszcie organizatorów gratuluję i życzę równie udanej uroczystości w kolejną rocznicę.

 

Więcej zdjęć z obchodów dostępnych jest TUTAJ.

 

 

Oprac. Romuald Talarek

Fot. Romuald Talarek