Historyczna chwila w Siłach Powietrznych
28 pilotów i 2 nawigatorów z 13. eskadry lotnictwa transportowego z Krakowa, którzy wykonywali loty w Afganistanie i Iraku w związku z misją PKW Afganistan i PKW Irak otrzymało prawo do noszenia „gapy z zielonym wieńcem” – odznaki pilota lub nawigatora wojskowego wykonującego loty bojowe, zgodnie z Rozkazem Dowódcy Sił Powietrznych Nr 1/73 z dnia 30 września 2009 roku. Nadanie odznaki pilota i nawigatora wojskowego z zielonym wieńcem odbyło się pierwszy raz od zakończenia II wojny światowej.

Dowódca Sił Powietrznych gen. broni pil. Andrzej Błasik wyraził uznanie personelowi lotniczemu za szczególne osiągnięcia w wykonywaniu zadań lotniczych w rejonach objętych działaniami wojennymi. Podczas Historyczna „gapa z zielonym wieńcem” jest najważniejszym, specjalistycznym odznaczeniem służby pilota i nawigatora wojskowego Sił Powietrznych – oddaje ona istotę służby: ochronę polskiego i sojuszniczego nieba w czasach realnego zagrożenia i oddziaływania przeciwnika. Jest symbolem doświadczenia wojennego i poświęcenia się lotnika zgodnie z mottem Sił Powietrznych „Miłość żąda ofiary”.


fot. wojsko-polskie

Wyróżnienie pilotów wykonujących loty w warunkach działań wojennych zostało unormowane przez „Instrukcję kwalifikowania pilotów i nawigatorów w lotnictwie Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej” stanowiącej załącznik do decyzji Ministra Obrony Narodowej Nr 488/MON z dnia 3 listopada 2008 r.


Historia polskich odznaczeń personelu latającego

Noszone na mundurach odznaki specjalności personelu latającego symbolizują rodzaj wykonywanych funkcji oraz poziom kwalifikacji. Polską odznaką specjalności pilota jest sławna „gapa”. Wykonanie jej projektu zlecono jeszcze w końcu 1918 roku profesorowi warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych i jednemu z organizatorów Muzeum WP, rzeźbiarzowi Władysławowi Gruberskiemu. Przedstawiony przez W. Gruberskiego projekt zatwierdzono i 19 lutego 1919 roku ukazał się rozkaz nr 24/19 opublikowany w Dzienniku Rozkazów Ministra Spraw Wojskowych z 4 marca 1919 roku, poz. 783, określający wygląd, sposób noszenia i zasady nadawania odznaki pilota. Zgodnie z ww. rozkazem odznakę stanowi wykonany z „białego, przyćmionego metalu” orzeł z rozpiętymi skrzydłami (szerokości 64 mm) trzymający w dziobie zielono emaliowany wieniec laurowy. Do skrzydeł przyczepione są dwa łańcuszki spięte u góry wspólnym koluszkiem.

W dniu 22 grudnia 1933 roku w Dzienniku Rozkazów MSWojsk. pod pozycją 334 ukazał się rozkaz nr 13/33 porządkujący zasady nadawania odznak w lotnictwie i wprowadzający klasy specjalności – 3, 2 i 1, gdzie odznaki najwyższej klasy (1), tzw. odznaki polowe z zielonymi wieńcami, mieli prawo nosić tylko ci, którzy wykonywali loty bojowe podczas wojny.

Wydany w 1940 roku na terenie Francji rozkaz dowódcy Polskich Sił Powietrznych na Zachodzie wprowadził nowe wzory i nowe zasady nadawania odznak specjalności personelu latającego – po wykonaniu trzech lotów bojowych uzyskiwało się prawo do odznaki polowej z zielonym wieńcem.

W okresie powojennym rozkazem nr 10/46 Ministra Obrony Narodowej z dnia 12 września 1946 roku ustalono, że odznaką pilota wojskowego jest srebrny orzeł ze złotym wiankiem w dziobie, a odznaką nawigatora – złoty orzeł ze złotym wiankiem i złotymi błyskawicami wg projektu W. Gruberskiego z 1919 roku. Od 1954 roku wprowadzono ponownie klasy 3, 2, i 1, a od 1977 roku dodano jeszcze klasę mistrzowską. Kryteria nadawania klas zmieniały się stopniowo, w miarę wprowadzania nowych typów samolotów i programów szkolenia.

Obecnie zgodnie z „Instrukcją kwalifikowania pilotów i nawigatorów lotnictwa Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej” (IKPN-2008) nadawanie pilotom i nawigatorom licencji kolejnych klas ma na celu określenie poziomu wyszkolenia, podnoszenie zdolności bojowej personelu latającego Sił Zbrojnych RP oraz sprzyjanie bezpieczeństwu lotów przez podnoszenie poziomu wiedzy stosowanej i umiejętności lotniczych pilotów i nawigatorów pełniących czynną służbę w powietrzu. Współczesne odznaki są nadawane dożywotnio, ale utrzymanie klasy wymaga okresowego potwierdzania umiejętności stosownym egzaminem.

Piloci i nawigatorzy, którzy wykonali co najmniej siedem lotów bojowych mają prawo do noszenia odznaki pilota lub nawigatora z wieńcem w kolorze zielonym.

kpt. Jakub Block