Po co wojsku samoloty transportowe?

Kilka dni temu podaliśmy informację, iż Polska zakupiła przy współudziale państw należących do NATO samolot transportowy C-17 Globemaster III. W planach są trzy tego typu maszyny. Pierwsza z nich już niedługo przekazana zostanie międzynarodowej jednostce w węgierskiej bazie Papa. Zwiększa to możliwości transportowe sojuszu i uniezależnia Europę od Amerykanów. Przy tej okazji warto przypomnieć, jakimi Polska dysponuje obecnie samolotami transportowymi i jakie obecnie pełnią one zadania...
Transport powietrzny (AT) ma na celu szybkie dostarczanie ludzi, sprzętu i zaopatrzenia lub ewakuację z rejonu działań bojowych. Dostępność transportu powietrznego oraz jego możliwości będą wpływać na plany prowadzonych operacji.

Transport powietrzny ze względu na typy samolotów i poziom ich wykorzystania dzieli się na:
• strategiczny transport powietrzny – służy przemieszczeniu pasażerów i ładunków między teatrami działań wojennych za pomocą samolotów dalekiego zasięgu;
• taktyczny transport powietrzny – przewóz pasażerów i ładunków na obszarze teatru działań. Celem taktycznego transportu powietrznego jest terminowe przemieszczenie, dostarczenie bądź odzyskanie (wycofanie) stanów osobowych, sprzętu i wyposażenia zgodnie z celami wojskowymi lub narodowymi. Do zabezpieczenia zadań taktycznego transportu powietrznego mogą być użyte różnorodne statki powietrzne: od lekkich śmigłowców do ciężkich samolotów transportowych.


CASA C295 - fot. samoloty.pl

Zadania
W ramach taktycznego transportu powietrznego realizowane są następujące zadania:
• lotnicze wsparcie logistyczne (Air Logistic Operations) prowadzone jest w obrębie teatru działań wojennych. Obejmuje zadania zabezpieczenia przemieszczania, uzupełniania bądź odtwarzania stanów osobowych, sprzętu i zaopatrzenia;
• lotnicze wsparcie przerzutu sił powietrzno-desantowych (Airborne Operations) służy przemieszczeniu sił bojowych (Combat Forces) wraz z ich zabezpieczeniem logistycznym (Logistics Support) do obszaru realizacji zadania (Objective Area) drogą powietrzną. Siły bojowe mogą być dostarczane metodą zrzutu powietrznego bądź lądującą. Zazwyczaj działania powietrzno-desantowe są prowadzone na tyłach i skrzydłach ugrupowania przeciwnika w celu nękania go i dezorganizowania jego działań. Działania te obejmują desant spadochronowy (Parachute Assault) i desant śmigłowcowy (Helicopterborne Assault);
• lotnicza ewakuacja medyczna (Aeromedical Evacuation) służy przemieszczaniu pacjentów do ośrodków pomocy medycznej i/lub pomiędzy nimi przy użyciu środków transportu powietrznego. Za organizację i prowadzenie taktycznej medycznej ewakuacji powietrznej z wysuniętych lądowisk (lotnisk) odpowiada dowódca komponentu powietrznego;
• działania powietrzno-manewrowe (Airmobile Operations) – manewry nad polem walki przy użyciu statków powietrznych w celu wejścia do walki lądowej.

Siły i środki taktycznego transportu powietrznego mogą być użyte także w działaniach prowadzonych w ramach walki niekonwencjonalnej (Unconventional Warfare). Zakres zadań może obejmować zabezpieczenie przerzutu sił (grup) specjalnych, zrzut bomb oświetlających czy zabezpieczenie działań psychologicznych (zrzut ulotek itp.).

Zasady dowodzenia
Lotnictwo transportowe, w zależności od wielkości grup samolotów lub zamierzonych (wymuszonych) odstępów czasowych między wykonaniem poszczególnych przewozów, stosuje następujące sposoby działań bojowych:
• przewozy kolejne – polegają na wykonaniu określonego zadania z użyciem małych grup lub pojedynczych samolotów transportowych w ustalonych odstępach czasu, najczęściej podczas długotrwałego i systematycznego zaopatrywania walczących wojsk oraz ewakuacji rannych i chorych. Lotnictwo transportowe będzie wykonywało je na korzyść wojsk lądowych walczących w okrążeniu lub prowadzących działania nieregularne w głębi ugrupowania przeciwnika;
• przewozy jednoczesne – polegają na wykonaniu zadania przez oddziały (pododdziały) lotnictwa transportowego z wykorzystaniem całości lub większości sił podczas jednego rejsu, w jak najkrótszym czasie, zarówno w dzień, jak i w nocy. Sposób ten stosowany jest przeważnie w sytuacji taktycznych i operacyjno-taktycznych desantów powietrznych, przewozu wojsk w celu zamknięcia wyłomów powstałych w wyniku uderzeń bronią precyzyjnego rażenia oraz do dostarczania sił i środków do walki z desantami przeciwnika itp.
Lotnictwo transportowe wymienione sposoby działań może stosować zarówno jako wcześniej zaplanowane, jak i stawiane doraźnie (tzw. na wezwanie), w zależności od sytuacji operacyjno-taktycznej.


Hercules C-130 - fot. x 2 samoloty.pl

Wszystkie zadania lotnictwa transportowego
w zależności od sytuacji operacyjno-taktycznej, rodzaju zadania, oczekiwanego przeciwdziałania środków obrony powietrznej i przeciwlotniczej przeciwnika, dysponowanego czasu oraz rodzaju przewożonych ładunków będą wykonywane z zastosowaniem następujących metod:
• zrzut na spadochronach – stosowany w czasie desantu powietrznego. Metoda ta ma ponadto zastosowanie przy przewozie środków materiałowych i sprzętu bojowego dla wojsk działających w głębi ugrupowania przeciwnika, na jego tyłach, a także w innych sytuacjach, kiedy niemożliwe jest lądowanie samolotów transportowych, czy zrzut z bardzo małej wysokości bez spadochronów np. z braku odpowiednio przygotowanych lotnisk (lądowisk, rejonów nadających się do zrzutu z bardzo małej wysokości, czy przy obecności silnej obrony przeciwlotniczej);
• metoda lądująca – stosuje się ją podczas ewakuacji rannych i chorych oraz przewozu wojsk i ładunków nad własnym terenem, a także podczas wykonywania zadań na korzyść wojsk działających na terenach zajętych przez przeciwnika, o ile na terenach tych znajdują się przygotowane lotniska;
• metoda spadochronowo-lądująca – ma zastosowanie przy prowadzeniu dużych desantów powietrznych, posiadających w swoim składzie ciężki sprzęt bojowy (którego nie można zrzucić na spadochronach) oraz inne rodzaje wojsk niemające specjalnego przeszkolenia i wyposażenia spadochronowego;
• zrzut ładunku bez spadochronów.
Wszystkie wymienione metody będą stosowane elastycznie, stosownie do czynników ograniczających możliwości taktyczno-techniczne sprzętu.

SAR, CSAR, SpecAO
Celem poszukiwania i ratownictwa lotniczego jest niesienie pomocy załogom i pasażerom statków powietrznych, które uległy awarii. Do zadań grupy ratowniczej należy odnalezienie miejsca wypadku, udzielenie rozbitkom pierwszej pomocy, przetransportowanie rannych do szpitali, a także zapewnienie ochrony sprzętu lotniczego, dokumentów i ładunku statku powietrznego. Działaniami poszukiwania i ratownictwa (Search and Rescue – SAR) objęte są wszystkie statki powietrzne cywilne, wojskowe oraz będące w służbie celnej i służbie porządku publicznego (bojowe poszukiwanie i ratownictwo: Combat Search and Rescue – CSAR). Działania SAR zapewniają również udzielenie pomocy nie tylko załodze i pasażerom statku powietrznego, ale i poszkodowanym w wyniku awarii, katastrofy lub awaryjnego lądowania statku powietrznego poza lotniskiem.
Operacje poszukiwania i ratowania rozbitków lotniczych realizowane są przez siły i środki SAR systemu poszukiwań i ratownictwa lotniczego (Aeronautical Search and Rescue – ASAR), które w zależności od stopnia gotowości do działania dzielą się na dyżurne i uzupełniające. Udział sił i środków poszukiwania i ratownictwa lotniczego w akcjach SAR poza granicami państwa odbywa się na podstawie wezwania do udzielenia pomocy przez sąsiednie RCC.
W czasie prowadzenia działań w składzie sił koalicyjnych podczas kryzysu lub działań wojennych wydzielone siły i środki SAR mogą wykonywać zadania ratownicze w składzie bojowych sił poszukiwania i ratownictwa (Combat Search And Rescue Task Force – CSARTF), podporządkowanych dowódcy sił połączonych (Joint Force Commander – JFC). Operacje CSAR mają na celu ochronę sił własnych, podwyższanie morale załóg lotniczych oraz uniemożliwienie wykorzystywania wziętego do niewoli personelu jako źródła informacji wywiadowczych lub w celach propagandowych.

Operacje ratowania i ewakuacji rozbitków lotniczych znajdujących się na terenie przeciwnika polegają na szybkim ich wykryciu, identyfikacji oraz ucieczce z miejsca zagrożenia. Operacje tego typu zwykle przeprowadzane są z wykorzystaniem śmigłowców ratowniczych (Rescue Vehicle – RV), ratowniczego bojowego patrolu powietrznego (Rescue Combat Air Patrol – RESCAP), eskorty ratowniczej (Rescue Escort – RESCORT) oraz środków obezwładnienia obrony przeciwlotniczej przeciwnika (Suppression of Enemy Air Defence – SEAD). W skład eskorty lub patrolu powietrznego mogą wchodzić również samoloty i śmigłowce bojowe lub inne środki transportu.
W zależności od sytuacji wykorzystywane mogą być też pojazdy opancerzone sił specjalnych lub sprzęt pływający. W sytuacjach skomplikowanych misja CSAR musi być starannie zaplanowaną tajną operacją, uwzględniającą pełny zakres działań ratowniczych i ochronnych. Trasa lotu śmigłowca ratowniczego (statku, pojazdu) musi być dokładnie przygotowana, a obrona przeciwlotnicza przeciwnika na wybranym kierunku lotu musi zostać obezwładniona.
W zależności od rodzaju operacji CSARTF składać się mogą z komponentu sił powietrznych, lądowych, morskich i specjalnych. Odpowiedzialność za koordynowanie działań CSAR należy do JFC, który w przypadku typowo lotniczych operacji może przekazać dowodzenie dowódcy komponentu lotniczego połączonych sił (Joint Forces Air Component Commander – JFACC). Podczas wykonywania misji bojowej dowódcy misji powietrznej (Air Mission Commander – AMC) podlega dowódca misji ratowniczej (Rescue Mission Commander – RMC) oraz dowódcy w miejscu prowadzenia misji (On Scene Commander). Kierowanie i koordynacja działań CSAR realizowana jest poprzez połączone centrum koordynacji ratownictwa (Combined Joint Rescue Coordination Centre – CJRCC) lub RCC wyznaczone do realizacji tego typu zadań.

Specjalne działania powietrzne (SpecAO) prowadzone są przez specjalnie zorganizowane, wyszkolone i wyposażone siły w celu osiągnięcia wojskowych, politycznych, ekonomicznych lub psychologicznych celów przy pomocy niekonwencjonalnych środków militarnych. Specjalne działania powietrzne mogą obejmować zarówno zadania bojowe, jak i niebojowe, polegające na rozmieszczeniu grup specjalnych, infiltracji, udzieleniu wsparcia i wycofywaniu sił specjalnych.
W operacjach sojuszniczych dowódca sił specjalnych (JFSOCC) zwykle sprawuje OPCON nad siłami specjalnymi. W dowództwie sił zadaniowych (JFHQ) operacje sił specjalnych, włączając w to operacje SpecAO, koordynowane są przez specjalistów komórki ds. operacji sił specjalnych (J-3). Zadania lotnicze mogą nie być umieszczane w ATO dla zachowania tajności misji. W operacjach SpecAO mogą być wykorzystywane samoloty i śmigłowce.

Typy samolotów
Jak już wcześniej powiedziano w transporcie powietrznym wykorzystuje się różne typy samolotów transportowych. Przy planowaniu operacji należy brać pod uwagę uwarunkowania ich działań. Z obecnie stosowanych w Polsce najwcześniej na wyposażeniu Sił Powietrznych znalazł się M-28 Bryza, kilka lat temu do służby wszedł Casa C-295M. Jakościowo zupełnie nowe możliwości transportowe SP zyskały wraz z rozpoczęciem wprowadzania wiosną tego roku na wyposażenie samolotu C-130 Hercules. Warto przy tym wiedzieć, że na podstawie konstrukcji maszyny C-130 zbudowano wiele odmian przeznaczonych do pełnienia wyspecjalizowanych misji.

Robert Kasprzycki
Przegląd Sił Powietrznych 8/2009