Article Index

Wytwórnia Sprzętu Komunikacyjnego "PZL - Rzeszów"

Plany powstania zakładu w Rzeszowie powstały w kwietniu 1937 r., kiedy to prof. Władysław Danilecki, starszy asystent przy Docenturze Żelbetnictwa i Katedrze Budowy Mostów Politechniki Lwowskiej, otrzymał propozycję objęcia kierownictwa budowy Wytwórni Silników nr 2 w Rzeszowie. Głównym inwestorem wytwórni były Państwowe Zakłady Lotnicze w Warszawie, a organizatorem Ministerstwo Spraw Wojskowych.

Już w lipcu 1937 roku rozpoczęły się wykopy pod budowę. Budowa postępowała bardzo szybko. Rzeszów był wówczas zapadłym miasteczkiem, gdzie przeważała ludność żydowska. Nie było na miejscu dostatecznej liczby robotników, a szczególnie rzemieślników. Robotnicy przeważnie rekrutowali się z sąsiednich wsi, a rzemieślników trzeba było sprowadzać nawet z odległych regionów Polski.

Na przełomie 1938 i 1939 roku roboty budowlane i instalacje były praktycznie zakończone, a wszystkie obiekty, z wyjątkiem hali montażowej i hamowni, użytkowane. 

W 1938 roku przystąpiono do produkcji oprzyrządowania, a od następnego - części całych zestawów lotniczych. W krótkim przedwojennym okresie działalności, w latach 1938-1939, wytwarzano silniki tłokowe na licencji czeskiej firmy Walter, adaptowane przez polski przemysł lotniczy i oznakowane jako PZInż. „Junior”, PZInż. „Major” oraz silniki na licencji angielskiej firmy Bristol oznakowane „PEGASUS XX”. Szeregowe 4-cylindrowe silniki PZInż. „Junior” i PZInż. „Major”, o mocy odpowiednio 110 KM i 120 KM, stosowane były jako napęd lekkich samolotów szkolno-treningowych polskiej konstrukcji, takich jak RWD-8 i RDW-13, natomiast silnik „PEGASUS XX”, w układzie gwiazdy 9-cylindrowej, o mocy 918 KM, był stosowany m.in. do napędu samolotu bombowego PZL 37 „Łoś”.

Wybuch wojny zastał Państwowe Zakłady Lotnicze w pełnym rozruchu. 1 września 1939 roku około godz. 10.00 nad wytwórnię nadleciał samolot bez znaków rozpoznawczych i ostrzelał jej teren z broni pokładowej. Obrona przeciwlotnicza, składająca się z działka i ciężkich karabinów maszynowych, obsługiwana przez żołnierzy rezerwy i straż przemysłową, odstraszała niemieckich lotników. 3 września w okolicy zakładu spadły pierwsze bomby, ale tylko jedna w niewielkim stopniu uszkodziła jeden ze słupów hali montażowej. Po kilku dniach do Rzeszowa przyszło zarządzenie likwidacji dokumentacji technicznej budowy i unieszkodliwienia, czyli niszczenia, obrabiarek i urządzeń, aby nie dostały się w ręce Niemców sprawne. 7 września zarządzono ewakuację członków kadry kierowniczej i kierownictwa budowy. Większość z nich dojechała do Zamościa i udała się w kierunku granicy rumuńskiej, aby w końcu znaleźć się we Francji i Anglii. Część pozostała w kraju.

9 września 1939 r. rzeszowską WS nr 2 zajęli Niemcy. Zakłady podzielono między Flugmotorenwerke Reishshof GmbH (włączone do firmy lotniczej Ernest Henschel z Kassel) i Daimler Benz ze Stuttgartu (koncern prowadził zakłady naprawcze silników dla lotnictwa na froncie wschodnim). Zatrudniały one w końcu 1941 r. dwa tysiące robotników, w tym 200 Niemców, i przeprowadzały remonty oraz wykonywały części silników samolotów bojowych, m.in. DB-606A. W 1941 r. w zakładzie utworzono oddział remontowy pod nazwą „Dabag-Ostwerke” GmBH Reishof.

2 sierpnia 1944 r. zakład został przejęty przez zarząd wojskowy, na czele którego stał specjalista z zakresu lotnictwa ppłk inż. Siergiej W. Worożbiejew. Produkowano przęsła mostów oraz części do samochodów ZIS i GAZ na potrzeby Armii Radzieckiej. W lipcu 1945 r. fabrykę przekazano polskiej administracji. Przez kolejne cztery lata nosiła ona nazwę Państwowe Zakłady Lotnicze, Wytwórnia Silników nr 2 i podlegała Centralnemu Zarządowi Przemysłu Zbrojeniowego.

W okresie tym poza szerokim asortymentem wyrobów niezwiązanych z przemysłem lotniczym - obrabiarki do metali, narzędzia skrawające, części do traktorów i samochodów - wykonywano przeważnie remonty silników lotniczych konstrukcji rosyjskiej oraz części do nich.

Intensywnemu rozwojowi przedsiębiorstwa, szczególnie w latach 1949-1952, towarzyszył postęp w dziedzinie technik wytwarzania oraz wzrost zatrudnienia i powstawanie nowych służb. Z myślą o pracownikach w latach 1950-1954 zbudowano na przyfabrycznym osiedlu 22 bloki, w których zamieszkało ponad 800 rodzin. W 1953 r. powołany został społeczny inspektor pracy, a w latach 1953-1954 organizowano pierwsze „Miesiące bhp i bezwypadkowej pracy”.

Lata dziewięćdziesiąte XX wieku przyniosły czas, w którym gospodarka Polski napotkała szereg trudności związanych głównie z kontynuacją transformacji ustrojowej, zapoczątkowanej w 1989 roku. Długotrwały kryzys i rozkład nakazowo-rozdzielczych mechanizmów zarządzania państwem, jaki miał miejsce w latach osiemdziesiątych, doprowadził do całkowitego upadku ekonomicznego kraju. Wysoka stopa inflacji, niedobór towarów, obniżająca się z miesiąca na miesiąc stopa życiowa, wzrost bezrobocia - to problemy, z którymi musiało się zmierzyć polskie społeczeństwo. Raczkująca gospodarka wolnorynkowa oznaczała m.in. konieczność zrównoważenia rynków, stłumienia inflacji, postępu prywatyzacji, liberalizacji stosunków z zagranicą. Trudne początki, dzięki determinacji społeczeństwa, zaowocowały jednak w niedługim okresie szybkim wzrostem wskaźników produkcji, modernizacją gospodarki, postępem technologicznym przemysłu.


 

Zmieniająca się sytuacja gospodarcza Polski na początku lat dziewięćdziesiątych kreśliła pesymistyczne perspektywy dla WSK Rzeszów. Należy pamiętać, że wraz z załamaniem się gospodarki centralnie planowanej WSK Rzeszów straciło głównego importera swoich wyrobów w postaci bloku wschodniego. Utrata ponad 70-procentowego rynku zbytu groziła katastrofą.

W 1992 roku nastąpiło pogorszenie rentowności oraz stopy zysku.

Jedynym sposobem na poprawę niepokojącej sytuacji przedsiębiorstwa była kompleksowa restrukturyzacja, której projekty powstały w roku 1992 i były wdrażane przez kolejne trzy lata.

Historycznym wydarzeniem było przekształcenie firmy w spółkę. Wytwórnia Sprzętu Komunikacyjnego „PZL-Rzeszów” Spółka Akcyjna powstała 1 sierpnia 1994 roku w wyniku przekształcenia przez organ założycielski, tj. Ministerstwo Przemysłu i Handlu, przedsiębiorstwa państwowego WSK „PZL-Rzeszów” w jednoosobową spółkę Skarbu Państwa. Restrukturyzacja firmy obejmowała pięć etapów: organizacyjny, majątkowy, produkcyjny, technologiczny i finansowy. W celu przekształcenia struktury organizacyjnej przedsiębiorstwa w bardziej funkcjonalną, czytelną i wyspecjalizowaną zrealizowano kolejny etap restrukturyzacji - wydzielenie części majątku firmy niezwiązanego bezpośrednio z podstawowym profilem działalności. W ten właśnie sposób osobowość prawną uzyskały takie spółki jak: Trans-WSK, Konsbud-WSK, Gambit-WSK, Test-WSK i EC-WSK.

Utrata głównych importerów, restrukturyzacja firmy oraz plan uściślenia produkcji spowodowały potrzebę reorientacji kierunków sprzedaży, a co za tym idzie poszukiwanie nowych rynków zbytu.

Firma stanęła przed koniecznością nawiązania współpracy z rynkami zagranicznymi i zwiększenia poziomu produkcji, a także podniesienia jakości wyrobów. W wyniku działań marketingowych nawiązano współpracę z wieloma klientami na rynkach zachodnich, dla których dostarczano: odlewy i odkuwki, części i zespoły do nowych turbosprężarek, części motoryzacyjne, silniki PZL-Franklin, części i zespoły silników lotniczych.

Ze względu na wysoką jakość produktów oraz ich atrakcyjną cenę współpracę z WSK-Rzeszów podjęły przedsiębiorstwa zagraniczne: Pratt & Whitney Kanada, Engine Systems and Motivepower Industries Company USA, General Electric USA, Volvo Szwecja, AlliedSignal USA, ABB Szwajcaria, Same Deutz-Fahr Group Włochy, Hispano-Suiza Francja, Snecma Francja, Rolls-Royce Wielka Brytania i wiele innych.

Zakład Lotniczy był największą jednostką produkcyjną wchodzącą w skład przedsiębiorstwa.

W celu szczególnej dbałości o wysoką konkurencyjność eksportu wprowadzono System Zapewnienia Jakości, który został opisany w Księdze Jakości, spełniając wymogi ISO-9001.

Spółka WSK Rzeszów posiada: certyfikat systemu ISO-9001, 1994 wydany przez Bureau Veritas Quality International z akredytacją USA, Holandii, Niemiec i Szwajcarii, certyfikat zdolności do produkcji wg JAR i szereg zatwierdzeń i certyfikatów wydanych przez wiele renomowanych przedsiębiorstw międzynarodowych.

Równocześnie stosowane są techniki nowoczesnego zarządzania jak i zintegrowany informatyczny system zarządzania przedsiębiorstwem SAP.

Zakład Lotniczy wykonuje:

komponenty lotnicze:

- wyroby z blach (kadłuby sprężarek, komory spalania, aparaty kierujące, dyfuzory, wyloty itp)

- łopatki sprężarek, turbin

- koła zębate, wałki, jarzma, dyskia

korpusy, kadłuby

odlewy precyzyjne - łopatki lotnicze i przemysłowe, aparaty kierujące, elementy aparatury paliwowej, wirniki turbin, wirniki sprężarek

silniki lotnicze: odrzutowe, turbowałowe, turbośmigłowe

przekładnie silnikowe i śmigłowcowe

remonty i serwis własnych wyrobów lotniczych

Oprac. na podstawie informacji ze strony internetowej zakładu www.wskrz.com