663 Dywizjon Samolotów Artylerii
663 Dywizjon Samolotów Artylerii posiadający pełną nazwę Polish Air Operation Squadron Royal Air Force został utworzony 8 września 1944 roku. Personel latający jak i naziemny wywodził się ze składu 2 Korpusu Polskiego. Choć dywizjon nie wchodził oficjalnie w skład <RAF> oraz Polskich Sił Powietrznych był w składzie Polskich Sił Zbrojnych na zachodzie i mie może zabraknąć opisu przy innych Dywizjonach PSP. 663 Dywizjon sformowano do korygowania ognia własnej artylerii (dywizji), piloci latając nad linią frontu obserwowali efekty ostrzału artyleryjskiego, ewentualnie podawali koordynaty do poprawnego trafienia w cel. Przy strzelaniu artylerią płakotorową czyli klasycznymi działami efekt ostrzału często widoczny był z ziemi i nie wymagało to specjalnych obserwacji lotniczych lecz przy strzelaniu artylerią stromotorową typu moździerze gdy można było prowadzić ostrzał zza wzniesień, obserwacja i korygowanie ognia z powietrza było nieodzowne. Mimo iż wykonywano loty w strefie frontowej czyli na styku z oddziałami nieprzyjaciela z możliwością częstego ostrzału zza lini frontu na wyposażenie trafiły maszyny lekkie nie opancerzone typu Auster. Berdziej przypominające samoloty aeroklubowe niż wojskowe. Wielu sądziło iż latanie na takim samolocie jest wręcz samobójstwem, tymczasem nieprzyjaciej rzadko mostrzeliwał latające maszyny gdyż zwykle ostrzelany pilot naprowadzał ostrzał artyleryjski w rejon z którego był atakowany i sytuacja się uspokajała.

Dywizjon składał się z trzech eskadr po 4-5 samolotów oraz po 7 pilotów (oficerów artylerii). 8 stycznia 1945 roku wykonano pierwsze loty bojowe na korzyść 10 Korpusu Brytyjskiego, 13 lutego 1945 roku rozpoczęto wykonywanie lotów bojowych na korzyść 2 Korpusu Polskiego i z tym przydziałem dywizjon dotrwał do rozwiązania w 1946 roku. Podczas bitwy o Bolonię w kwietniu 1945 roku podczas lotu bojowego ranny został por. pil. Perucki oraz 14 kwietnia poległ por. pil. Sławomir Grodzicki, były to jedyne straty bojowe dywizjonu. 25 kwietnia 1945 roku wykonano ostatnie loty bojowe. Wojnę zakończono wykonaniem 530 lotów bojowych w czasie 1020 godzin.

Ważniejsze Daty dywizjonu

8.09.1944 Utworzono dywizjon

8.01.1945 Dywizjon osiągnął gotowość bojową

25.04.1945 Wykonano ostatnie loty bojowe

19.11.1946 Rozwiązano dywizjon

ODZNAKA Orzeł z rozpostartymi skrzydłami w locie niesie pocisk artyleryjski. Na tle biało czerwonej szachownicy Polskich Sił Powietrznych inicjały 663 DSA (663 Dywizjon Samolotów Artylerii). Części metalowe odznaki koloru srebrnego, odznaka nie została oficjalnie zatwierdzona w dzienniku rozkazów.

KOLEJNI DOWÓDCY

Brytyjczyk

S/Ldr W. E. Wright

Polak

mjr dypl. art. pil. Edward Pawlikowski

LOTNISKA BAZOWANIA *

Ebola Włochy 8.09.1944 - 14.12.1944
Pantecorino Włochy 14.12.1944 - 3.01.1945
Maldola Włochy 3.01.1945 - 1.04.1945
Imola Włochy 1.04.1945 - 05.1946
Porto Włochy 05.1945 - 11.1946
San Giorgio Włochy - // -
Largo di Garda Włochy - // -
Monza Włochy - // -
Treviso Włochy - // -

* Pojedyńcze eskadry stacjonowały równocześnie w Padwie, Weronie, Mediolanie, Florencji, Jesi i Bolonii

UŻYWANE SAMOLOTY

Auster Mk-III, Mk-IV i Mk-V od chwili powstania do końca wojny

Oprac. Jacek Waszczuk