Skyraider AD-4N

Douglas A-1 (wcześniej AD) Skyraider to amerykański pokładowy samolot szturmowy, w służbie od 1946 do lat 70., produkowany także w wersjach specjalistycznych, głównie wczesnego ostrzegania i walki radioelektronicznej. Był jednym z ostatnich śmigłowych, tłokowych samolotów bojowych używanych na świecie, w tym w szczególności w czasie wojny w Wietnamie. Zbudowano 3180 samolotów.

Historię Skyraidera rozpoczął ogłoszony pod koniec II wojny światowej przez lotnictwo amerykańskiej marynarki wojennej (US Navy), konkurs na jednosilnikowy samolot nowej, uniwersalnej klasy: samolot torpedowy - bombowiec nurkujący, oznaczonej BT (bomber-torpedo). W firmie Douglas Aircraft Company zaprojektowano wówczas samolot XBTD-1. W konkursie zwyciężyły dwie konstrukcje: XBTD-1 Douglasa i Martin XBTM-1, wyprodukowany następnie w niewielkiej serii jako Martin AM-1 Mauler. Lotnictwo marynarki zamówiło początkowo 623 samoloty Douglasa pod oznaczeniem BTD-1, po czym w lipcu 1944 ostatecznie z nich zrezygnowało.
Prototyp XBT2D-1

Zespół Douglasa, którego głównym projektantem był Ed Heinemann, zaprojektował wówczas nowy samolot, o uproszczonej konstrukcji, oznaczony XBT2D-1. Marynarka wyraziła zainteresowanie nowym projektem, zamawiając próbną serię 15 maszyn, zwiększoną następnie do 25 egzemplarzy XBT2D-1, i zlecając dalszy rozwój. Samolot otrzymał początkowo nazwę Dauntless II, nawiązującą do udanego bombowca Douglas SBD Dauntless. Pierwszy prototyp został oblatany 18 marca 1945, wykazując bardzo dobre własności lotne. Był on wówczas największym jednosilnikowym samolotem świata. Napęd pierwszych czterech samolotów stanowił silnik gwiazdowy Wright R-3350-8 o mocy startowej 2300 KM, następnych R-3350-24W o mocy 2500 KM. Cechą szczególną było wyposażenie samolotów aż w 15 węzłów do podwieszania uzbrojenia. Uzbrojenie stanowiły ponadto 2 działka 20 mm. Sześć samolotów serii próbnej przebudowano na prototypy wersji specjalistycznych, ukazując duży potencjał konstrukcji samolotu. Marynarka początkowo chciała zakupić 548 egzemplarzy, lecz w związku z zakończeniem wojny liczba ta została zredukowana do 277.

W lutym 1946 samolot przemianowano na Skyraider, a w kwietniu - w związku z rezygnacją z wyróżniania klasy samolotów BT - zmieniono jego oznaczenie na AD (oznaczające pierwszy model samolotu szturmowego - klasy Attack, firmy Douglas). Wiosną 1946 samoloty serii próbnej na pokładzie lotniskowca przeszły badania, które wykazały konieczność wzmocnienia konstrukcji, zwłaszcza podwozia i usterzenia. Po wprowadzeniu zmian samolot skierowano do produkcji.

Lista wersji

Pogrubione są warianty seryjne, nowo zbudowane (nie powstałe z innych)

    XBT2D-1 - jednomiejscowy prototyp torpedowego bombowca nurkującego (zbudowano 25)
    XBT2D-1N - prototyp trzymiejscowego nocnego bombowca (przebudowano 2)
    XBT2D-1P - prototyp wersji rozpoznawczej (przebudowano 1)
    XBT2D-1Q - prototyp dwumiejscowego samolotu walki radioelektronicznej (WRE) (przebudowano 1)
    AD-1 - jednomiejscowy szturmowiec (zbudowano 242)
    AD-1Q - dwumiejscowy wariant WRE (zbudowano 35)
    XAD-1W - prototyp trzymiejscowego samolotu wczesnego ostrzegania (przebudowano 1)
    XAD-2 - prototyp ulepszonej wersji szturmowej AD-2 (przebudowano 1)
    AD-2 - jednomiejscowy szturmowiec z silnikiem R-3350-26W o mocy 2700 KM (zbudowano 156)
    AD-2D - nieoficjalne oznaczenie bezpilotowych AD-2 używanych do zbierania materiałów radioaktywnych po próbnych wybuchach jądrowych.
    AD-2Q - dwumiejscowa wersja WRE (zbudowano 21).
    AD-2QU - AD-2Q przystosowany ponadto do holowania celów powietrznych, zbudowano 1.
    AD-3 - początkowo przewidywane oznaczenie wersji turbośmigłowej A2D
    AD-3 - jednomiejscowy szturmowiec o ulepszonej konstrukcji (zbudowano 125)
    AD-3N - trzymiejscowy bombowiec nocny (zbudowano 15)
    AD-3Q - dwumiejscowy wariant WRE oraz do holowania celów (zbudowano 23)
    AD-3W - trzyosobowy samolot wczesnego ostrzegania (zbudowano 31)
    AD-3E - samolot wykrywania okrętów podwodnych (przebudowano 2 prototypy z AD-3W)
    AD-3S - samolot zwalczania okrętów podwodnych (przebudowano 2 prototypy z AD-3N)
    AD-4 - jednomiejscowy szturmowiec uzbrojony w 4 działka 20 mm (zbudowano 372)
    AD-4B - jednomiejscowy bombowiec taktyczny przystosowany do przenoszenia broni nuklearnej, 4 działka 20 mm (zbudowano 165 i przebudowano 28)
    AD-4N - trzymiejscowy bombowiec nocny, 2 działka 20 mm (zbudowano 307)
    A-1D - samoloty AD-4N przebudowane na dzienne szturmowce, 4 działka 20 mm (przebudowano 100)
    AD-4NL - samoloty AD-4N przystosowane do operacji zimowych, 4 działka 20 mm (przebudowano 36)
    AD-4S - samolot zwalczania okrętów podwodnych - przebudowane z AD-4N
    AD-4Q - dwumiejscowy wariant WRE (zbudowano 39)
    AD-4W - trzymiejscowy samolot wczesnego ostrzegania (zbudowano 168)
    Skyraider AEW. Mk 1 (AEW.1) - oznaczenie 50 AD-4W w służbie brytyjskiej.
    A-1E - dwumiejscowa wersja zwalczania okrętów podwodnych i szturmowa (zbudowano 212)
    A-1G - czteromiejscowy bombowiec nocny (zbudowano 239)
    EA-1F - czteromiejscowy wariant WRE (przebudowano 54 z AD-5N)
    AD-5S - prototyp samolotu wykrywania okrętów podwodnych, z detektorem anomalii magnetycznych (przebudowano 1 z AD-5N)
    EA-1E - czteromiejscowy samolot wczesnego ostrzegania (zbudowano 239)
    A-1H - jednomiejscowy szturmowiec z częściowym opancerzeniem (zbudowano 713)
    A-1J - jednomiejscowy szturmowiec ze wzmocnieniami konstrukcji (zbudowano 72)
    UA-1E - pomocnicze warianty transportowe AD-5.

Konstrukcja

A-1H ze złożonymi skrzydłami

Całkowicie metalowy dolnopłat konstrukcji skorupowej. Skrzydła proste, trapezowe, składające się z trzech sekcji: centropłata i dwóch części zewnętrznych, składanych hydraulicznie do hangarowania, do góry. Usterzenie klasyczne pojedyncze (w wersjach W, z dwoma małymi dodatkowymi statecznikami pionowymi na stateczniku poziomym). Z przodu kadłuba silnik gwiazdowy napędzający śmigło ciągnące o średnicy 4100 mm. Za nim w środkowej sekcji kabina pilota, blisko nosa samolotu, nakryta kroplową osłoną, odsuwaną do tyłu, ze stałym wiatrochronem z przednią szybą pancerną. Tuż za miejscem pilota był kadłubowy zbiornik paliwa. W długiej ogonowej części kadłuba, za kabiną pilota i zbiornikiem znajdowała się w wersjach specjalnych (Q, N, W) kabina operatora lub operatorów radaru, z niewielkimi iluminatorami po bokach i drzwiczkami w prawej (wersje Q) lub obu burtach (wersje N, W). W wersji AD-5, dwu- lub czteroosobowa załoga w długiej kabinie pod wspólną przeszkloną wieloczęściową osłoną. W większości wersji po bokach i na spodzie kadłuba, za skrzydłem, hamulce aerodynamiczne w postaci otwieranych hydraulicznie klap (dolny hamulec we wszystkich wersjach). Podwozie samolotu klasyczne, chowane, z kółkiem ogonowym; podwozie główne chowane do tyłu do skrzydeł po obrocie o 90°. Hak do lądowania pod usterzeniem.

Paliwo znajdowało się w zbiorniku kadłubowym pojemności 1135 l i dwóch w centropłacie po 568 l. Można było przenosić trzy dodatkowe podwieszane zbiorniki paliwa po 1438 l. Istniała możliwość awaryjnego zrzutu paliwa.

Uzbrojenie stałe stanowiły 2 lub 4 działka M2 kalibru 20 mm w skrzydłach. Uzbrojenie podwieszane w postaci bomb, niekierowanych pocisków rakietowych (pojedynczych i w wieloprowadnicowych wyrzutniach), torped, zasobników strzeleckich, zasobników zapalających itp. można było przenosić na 15 węzłach podwieszenia. Trzy węzły były główne - jeden pod kadłubem i 2 pod centropłatem, a 12 pod zewnętrznymi częściami skrzydeł, o mniejszym udźwigu. Maksymalnie można było przenosić 3 bomby o masie 908 kg oraz kilka mniejszego wagomiaru. Maksymalna masa uzbrojenia: 4500 kg dla operowania z lotnisk, 2970 kg dla operowania z lotniskowców. Niektóre wersje przenosiły radar AN/APS-4 w podwieszanym zasobniku (głównie Q i N).


Dane techniczne
Napęd     1 silnik gwiazdowy Wright R-3350-26WA
Moc     2700 KM

Rozpiętość 15,52
Długość 11,84
Wysokość 4,78 m
Powierzchnia nośna 37,19 m²
Masa własna 5430kg
Masa całkowita 11340kg
Prędkość maksymalna 520km/h
Pułap 8660m
Zasięg 2115km

 

Źródło: Wikipedia.org

8660