Ilyushin Ił-2 Ilyushin Ił-2

Ilyushin Ił-2 - W 1938r. biuro konstrukcyjne S. Iljuszyna otrzymało zadanie zaprojektowania nowoczesnego dobrze opancerzonego samolotu szturmowego. W styczniu 1939r. gotowa była makieta, a pod koniec tego roku dwa pierwsze prototypy oznaczone CKB-55 nr 1 i 2. Zastosowano w nich rzędowy silnik AM-35 o mocy startowej 1350 KM. Załogę stanowiły 2 osoby: pilot i strzelec-radiotelegrafista. Prototypy oblatano odpowiednio: 2 X 1939r. i 30 XII 1939r. Próby fabryczne ujawniły szybkie przegrzewanie się silnika zwłaszcza podczas startu i wznoszenia. W drugim prototypie zwiększono powierzchnię chłodnicy płynu i przesunięto chłodnicę oleju pod pancerny kadłub. Próby fabryczne trwały do marca 1940r. CKB-55 odbywał próby państwowe od 1 do 19 IV 1940r., otrzymując oznaczenie BSz-2. Nie uzyskał przychylnej opinii. Krytykowano uzbrojenie strzeleckie (4 k.m. SzKAS w skrzydłach), uważając je za zbyt słabe do zwalczania broni pancernej. Osiągi (zwłaszcza prędkość maksymalną) uznano za zbyt słabe, a masę startową (4725 kg) za zbyt dużą. Samolot miał zostać wprowadzony do produkcji seryjnej po usunięciu wszystkich wad i poprawieniu osiągów.

Pod wpływem zaleceń komisji samolot został przebudowany. Zainstalowano silnik AM-38 o mocy 1600 KM, powiększono powierzchnię statecznika pionowego, nieznacznie przesunięto do przodu środek ciężkości. Zdecydowano się (wbrew zdaniu konstruktora) na budowę wersji jednomiejscowej. Samolot miał ponadto otrzymać grubszy pancerz i silniejsze uzbrojenie strzeleckie. Tak przebudowany prototyp nosił oznaczenie CKB-57. Próby fabryczne rozpoczęto 12 X 1940r. Poprawiły się osiągi samolotu i jego stateczność podłużna. Przeciągające się przygotowania do produkcji seryjnej spowodowały interwencje konstruktora u Stalina, który nakazał przyspieszenie produkcji bez oczekiwania za zakończenie prób państwowych samolotu. Wzorem dla seryjnych maszyn miał być drugi prototyp CKB-55. W celu poprawy widoczności obniżono silnik, a za fotelem pilota umieszczono szkło pancerne. Uzbrojenie stanowiły 2 działka 23 mm, 2 k.m. SzKAS i 8 podskrzydłowych zaczepów dla pocisków rakietowych RS-82 lub RS-132.

Pierwszy lot tak zmodyfikowanego jednomiejscowego szturmowca, noszącego symbol CKB-55P odbył się 29 XII 1940r. podczas prób działka PTB-23 wymieniono na 20 mm działka SzWAK o znacznie mniejszym odrzucie. Po tej zmianie samolot otrzymał w styczniu 1941r. oznaczenie Ił-2. Próby państwowe rozpoczęły się 28 II 1941r. a pierwsze seryjne Iły ukończono w marcu 1941r. W maju i czerwcu tego roku pierwsze samoloty dotarły do jednostek. Jako pierwszy otrzymał je 4 Pułk Lekkich Bombowców (przemianowany na 4 Pułk Lotnictwa Szturmowego). W chwili wybuchu wojny niemiecko-radzieckiej było jednak zbyt mało tych samolotów. Użyte bojowo okazały się bardzo skuteczne, natomiast niedoświadczone załogi ponosiły duże straty, zwiększane przez brak tylnego strzelca przy słabej osłonie myśliwskiej. Dostawy samolotów na front opóźniały się z powodu ewakuacji zakładów za Ural i brak dostatecznej liczby silników AM-38. Przeszkody te usunięto dopiero po osobistej interwencji Stalina.

Jesienią 1941r. zaprojektowano dla Iła-2 podwozie nartowe. Samoloty takie były wykorzystywane na przełomie 1941 i 42r. w czasie bitwy o Moskwę, kiedy to po raz pierwszy użyto szturmowce na większą skalę. Ze względu na szybkie posuwanie się Niemców w głąb ZSRR postanowiono dostosować samolot do silnika gwiazdowego M-82. Prototyp przez pewien czas nosił oznaczenie Ił-4 (takie samo jak bombowiec dalekiego zasięgu). Od seryjnych Iłów-2 odróżniało go tylne stanowisko strzeleckie wyposażone w w.k.m. UBT kal. 12.7 mm. Prototyp miał niższe osiągi od samolotów seryjnych, a przeciągające się próby trwały aż do wznowienia produkcji seryjnej Iłów-2 za Uralem. W efekcie zbudowano tylko 1 egzemplarz prototypowy. Na początku 1942r. rozpoczęto produkcję jednomiejscowej wersji Iła-2 z silnikiem AM-38 o mocy startowej zwiększonej do 1700 KM.

Wiosną 1942r., pod wpływem doświadczeń z frontu zadecydowano o produkcji dwumiejscowej wersji samolotu. Tylny strzelec miał dysponować ruchomym k.m. UBT kal. 12.7 mm. Pogorszyło to osiągi, ponieważ zdecydowano pozostawić dotychczasowy ładunek bomb (400 kg). Uzbrojenie strzeleckie miały stanowić ponadto 2 działka WJa kal. 23 mm i 2 k.m. SzKAS. Pierwszy egzemplarz oznaczony Ił-2M został ukończony 1 III 1942r., użyto ich bojowo po raz pierwszy 30 X 1942r. na froncie centralnym. Znacznie mniejsze straty w jednostkach wyposażonych w te samoloty potwierdziły słuszność pierwotnej koncepcji konstruktora.

W styczniu 1943 zadebiutował na Froncie Stalingradzkim Ił-2 typ 3 (oznaczany też często Ił-2m3) z silnikiem AM-38F o mocy 1750 KM i zwiększonej masie pancerza. Samoloty te stanowiły duże zaskoczenie dla niemieckich myśliwców przyzwyczajonych do atakowania Iłów od strony ogona i walnie przyczyniły się do uzyskania przez ZSRR przewagi w powietrzu. W marcu 1943r. samoloty zaczęto wyposażać w działka NS-37. Wersję tę, przeznaczoną do niszczenia czołgów, oznaczono Ił-2m3M, duże sukcesy odniosła ona w bitwie pancernej pod Kurskiem. Samolot był mniej zwrotny od wersji z działkami WJa, miał mniejszą celność ostrzału celów punktowych, natomiast okazał się bardzo skuteczny w zwalczaniu broni pancernej, do czego przyczyniło się też zastosowanie bomb kumulacyjnych PTAB o masie 1.5 kg i 2.5 kg zrzucanych w kasetach. Samoloty Ił-2 stosowano we wszystkich operacjach Armii Czerwonej, w tym w bitwie o Berlin i wojnie z Japonią w Mandżurii. Łącznie zbudowano 36 163 maszyny wszystkich wersji, używane były przez lotnictwo ZSRR, Polski, Czechosłowacji, Bułgarii, Jugosławii i Chin.

Inne wersje:

  • Ił-2KR – używana do rozpoznania artyleryjskiego i korygowania ognia artylerii, dwumiejscowa, wyposażona w kamerę fotograficzną AFA-1 lub AFA-1M, używana od lata 1943r.

  • Ił-2I – wersja jednomiejscowa z 1943r. przeznaczona do niszczenia bombowców. Produkcji nie podjęto ze względu na zbyt małą prędkość i coraz silniejsze radzieckie lotnictwo myśliwskie.

  • Ił-2U (UIł-2) – dwumiejscowa wersja szkolna z 1943r.,o uzbrojeniu ograniczonym do 2 k.m SzKAS, 200 kg bomb i 2 pocisków RS-82.

  • Ił-2T – wykorzystywana przez lotnictwo morskie, zwłaszcza Flotę Czarnomorską, samolot przenosił pod kadłubem torpedę kal. 533 mm

 

Istniały również próby poprawienia pola ostrzału z tylnego stanowiska strzeleckiego poprzez zamontowanie w.k.m. UBS. Ze względu na konieczność wprowadzenia licznych zmian konstrukcyjnych i zmniejszenie ładunku bomb samoloty te nie wyszły poza stadium prototypu.

W lotnictwie polskim samoloty Ił-2 pojawiły się w sierpniu 1944r., kiedy to strona radziecka przekazała LWP 611 Pułk Lotnictwa Szturmowego. Pierwszy lot bojowy wykonano 23 VIII w okolicy Warki. Stopniowo personel radziecki zastępowano polskim, pod koniec października 1944r. jednostkę przemianowano na 3 Pułk Lotnictwa Szturmowego. 30 IX 1944r. powstała 2 Dywizja Lotnictwa Szturmowego, w skład której wchodziły 6, 7 i 8 pułk Lotnictwa Szturmowego. Samoloty te wzięły udział w walkach o przełamanie Wału Pomorskiego, Kołobrzeg i Berlin. W Iły-2 wyposażone były ponadto: 14 Samodzielny Pułk Rozpoznania Lotniczego i Korygowania Ognia Artylerii, 15 Samodzielny Zapasowy Pułk Lotniczy i Wojskowa Szkoła Lotnicza WP. Ogółem w maju 1945r. W Polce używano 173 samolotów Ił-2 i UIł-2. W lipcu 1945r. 2 Pułk Nocnych Bombowców „Kraków” przekształcono w Pułk Lotnictwa Szturmowego i wyposażono w samoloty Ił-2m3. Po demobilizacji jesienią 1946r. pozostały 3 pułki szturmowe (4, 5 i 6). Latem 1947r. klucz samolotów z 6 Pułku Szturmowego wziął udział w walkach z oddziałami UPA. Na przełomie 1949/50r. polskie lotnictwo przezbrojono całkowicie w samoloty Ił-10, chociaż pojedyncze Iły-2 przetrwały w jednostkach aż do 1953r.

Konstrukcja: metalowa (do końca 1941r oraz od początku 1945r.) lub mieszana ( z drewna wykonywana ogonowa część kadłuba); jedno- lub dwumiejscowy dolnopłat, kabina załogi opancerzona, podwozie chowane w locie.

Dane techniczne (Ił-2):

Rozpiętość

14,6 m

Długość

11,6 m

Powierzchnia nośna

38,5 m2

Masa własna

3990 kg

Masa całkowita

5310 kg

Prędkość maksymalna

433 km/h

Pułap

7800 m

Zasięg

600 km

Opracował: Paweł Szczepaniec