SR-71A SR-71A

Lockheed SR-71 Blackbird  (blackbird ang. czarny ptak lub kos) - samolot skonstruowany pod kierunkiem jednego z najbardziej utalentowanych konstruktorów na świecie Clarence „Kellego” L. Johnsona. Opracowanie samolotu podjęto w najściślejszej tajemnicy, specjalnie dla ukończenia takich projektów utworzono Skunks Works w Burbank koło Los Angeles. Zamówienie na samolot określało iż powinien uzyskiwać pułap 20 – 30 km oraz powinien mieć prędkość przekraczającą trzykrotną prędkość dźwięku. Spełnienie tych warunków powinno uczynić samolot niewrażliwy na współczesne mu środki obrony przeciwlotniczej. Dodatkowym problemem było to iż SR-71 był pierwszym seryjnym samolotem konstruowanym pod kątem zmniejszenia skutecznego pola odbicia radarowego. Przy konstruowaniu wykorzystano wszystkie współczesne odkrycia aerodynamiczne i technologiczne znane z przemysłu lotniczego. W 1959 roku przebadano 10 kolejnych modeli oznaczonych od A-1 do A-10, w końcu 1959 roku powstał projekt A-11 o osiągach zbliżonych do zakładanych. Skuteczne pole odbicia radarowego zostało zmniejszono o 90 % w stosunku do projektu wyjściowego. Model A-11 stał się bazą do opracowania modelu ostatecznego w ten sposób opracowano model A-12. Został on przedstawiony CIA i 30 stycznia 1960 roku wytwórnia Lockheed otrzymała zgodę na realizacje pomysłu. Otrzymano kwotę 96,6 mln USD na budowę pięciu prototypów. Przed konstruktorami spiętrzyło się wiele problemów, między innymi podczas długotrwałego lot z prędkością 3 Ma powierzchnia najbardziej eksponowanych elementów pokrycia rozgrzewa się do temperatury przeszło 300 °C. Tradycyjne stopy aluminium zachowują odpowiednią wytrzymałość tylko do temperatury 200 °C. Jedynym materiałem jaki w tych warunkach można było zastosować był tytan, przy czym należało opracować odpowiednio lekkie i wytrzymałe stopy tytanu. SR-71 był pierwszym samolotem świata w którym wykorzystano elementy tytanowe na tak dużą skale. W USA istniała tylko jedna prasa o nacisku 45 ton zdolna do wytłaczania większych blach tytanowych. Przy projektowaniu należało tak opracować projekt by elementy mogły być wytłoczone na powyższej prasie. Całkowitym novum był silnik, (zadanie to powierzono głównemu konstruktorowi zakładów Pratt & Whitney Billowi Brownowi) z rozwiązaniami nie zastosowanymi w żadnym innym samolocie do dnia dzisiejszego. Silnik do prędkości Ma 2 zachowuje się jak tradycyjny silnik turboodrzutowy. Podczas lotu z większymi prędkościami otwiera się zewnętrzny przepływ który pracuje jak silniki strumieniowy. Do dziś żadnej firmie nie udało się połączyć z sukcesem obu typów silników. Kolejnym problemem było wymyślenie nowego rodzaju paliwa, posiadającego dużą kaloryczność przy czym paliwo powinno cechować się dużą temperaturą zapłonu tak by można go było używać jako płynu chłodzącego podczas lotu z maksymalną prędkością, zachowującego płynność w zakresie temperatur od –60 do + 300 °C. Specjalne dodatki do paliwa powodują iż samolot podczas lotu nie pozostawia tradycyjnej smugi kondensacyjnej a dodatkowo gazy wylotowe posiadają taką jonizacje iż utrudniają namierzanie się pocisków kierowanych na podczerwień. Kolejnym problemem było opracowanie wysokoczułej aparatury rozpoznawczej zdolnej do bezawaryjnej pracy w wysokiej temperaturze. Należało opracować nowe typy smarów zdolne pracować w temperaturze 200 °C.

Pierwszy niezaplanowany lot a właściwie skok długości 2,5 km odbył się 25 kwietnia 1960 roku (pilot Louis W. Schalk) w Grom Lake w stanie Newada (obecna nazwa Strefa 51) wkrótce ukończono cykl lotów próbnych. Maszyna została skierowana do produkcji. Samolot mimo niezwykłych osiągów posiadał specyficzne ograniczenia. Posiadał delikatną konstrukcję, oraz nieszczelne zbiorniki paliwa, start odbywał się z ograniczoną ilością paliwa. Po starcie na skutek rozgrzania konstrukcji uszczelniają się zbiorniki paliwa. Dopiero w powietrzu następowało tankowanie do pełna. Podczas lotów z prędkościami naddźwiękowymi nie wolno było wykonywać szybkich manewrów. Generalnie konstrukcja samolotu dopuszczała obciążenia nie większe niż -1/+3,5 G. W listopadzie pierwsza grupa 11 pilotów osiągnęła gotowość operacyjną. Pierwszy operacyjny lot wykonał Blackbird 30 czerwca 1967 roku na Wietnamem Północnym, fotografując 70 znanych wyrzutni pocisków rakietowych. Nie wzbudzając żadnego alarmu, podczas dwudziestego lotu rozpoznawczego 17 września 1967 roku operator aparatury elektronicznej stwierdził iż przelot wywołał pierwszy alarm na ziemi. 28 października 1967 roku zarejestrowano pierwsze odpalenie pocisku rakietowego w kierunku samolotu. Początkowo samolot był konstrukcją ściśle tajną, planowano dla niego oznaczenie RS-71 (skrót od Reconessans-Strike rozpoznawczo-uderzeniowy) Tymczasem 25 lipca 1964 roku prezydent USA oficjalnie przyznał iż Stany Zjednoczone posiadają super tajny samolot i określił go kryptonimem SR-71 i tak już zostało (nikt nie ważył się poprawiać prezydenta). Tak rozpoczęła się normalna eksploatacja samolotu.


Korzystając z dobrych osiągów oddelegowano dwa samoloty do prób pobicia światowych rekordów, wojsko postawiło jeden warunek podczas lotów rekordowych nie wolno w żadnym wypadku przekraczać warunków spełnianych podczas zwykłych lotów. Ustanowiono kolejne rekordy


PUŁAP W LOCIE POZIOMYM


24462,60 m Płk Robert L. Stephens, ppłk Daniel Andre USA 1.05.1965

25929,31 m R. Helt, I. Elliot USA 27.07.1976

PRĘDKOŚĆ NA BAZIE 15/25 KM


3317,76 km/h Płk Robert L. Stephens, ppłk Daniel Andre USA 1.05.1965

3529,56 km/h B. Helt, L. Elliot USA 27.07.1976

PRĘDKOŚĆ NA BAZIE 500 KM


2644,22 km/h mjr Walter Daniel, mjr Noel Warner USA 1.05.1965


PRĘDKOŚĆ NA BAZIE 1000 KM


2718,22 km/h mjr Walter Daniel, kpt. James Cooney USA 1.05.1965

3367,221 km/h A. Bledsoe jr. J. Fulerton USA 27.07.1976

PRĘDKOŚĆ NA BAZIE 1000 KM Z OBCIĄŻENIEM 1 TONY


2718,22 km/h mjr Walter Daniel, kpt. James Cooney USA 1.05.1965



PRĘDKOŚĆ NA BAZIE 1000 KM Z OBCIĄŻENIEM 2 TON


2718,22 km/h mjr Walter Daniel, kpt. James Cooney USA 1.05.1965



1 września 1974 roku podczas przelotu na salon lotniczy do Farnborough SR-71 przeleciał nad Atlantykiem po trasie Nowy Jork - Farnborough (Wielka Brytania). Trasę 5616 km.
Był to pierwszy przelot nad Atlantykiem w czasie krótszym niż 2 godziny (1 godzina 55 minut 42 sekundy ze średnią prędkością 2912 km/h). Ostatni lot rekordowy wykonał samolot podczas lotu do muzeum (Air and Space Museum w Waszyngtonie) 6 marca 1990 roku załoga płk Edward Yeilding i płk Joseph T. Vida przeleciała z zachodniego do wschodniego wybrzeża Stanów Zjednoczonych w czasie 1 godzina 8 minut 17 sekund (3869 km z prędkością 3399 km/h) po drodze samolot ustanowił rekordy na poszczególnych odcinkach trasy:

Los Angeles – Waszyngton 1 godzina 4 minuty 20 sekund - 3443 km/h
Kansas City – Waszyngton 25 minut 59 sekund - 3534 km/h
St. Louis – Cincinnati 8 minut 32 sekundy - 3600 km/h


W całej historii lotów rozpoznawczych SR-71 wystrzelono w jego kierunku około 1000 rakiet przeciwlotniczych, (w tym zestawy S-200 o skutecznym pułapie 35 km i prędkości maksymalnej 4 Ma) żaden samolot nie został zestrzelony. W tym czasie wykonano 17294 loty bojowe w czasie 53235 godzin z
czego 11675 godzin z prędkością ponad 3 Ma, przeleciał ponad 65 milionów mil. 26 stycznia 1990 roku oficjalnie wycofano ze służby wszystkie wyprodukowane maszyny (20 egzemplarzy), podając oficjalnie iż jedynym powodem są zbyt wysokie koszty utrzymania. Dziewięć samolotów zakonserwowano i wycofano do rezerwy, pozostałe rozbrojono pozbawiono wyposażenia szpiegowskiego i przekazano na eksponaty muzealne z zastrzeżeniem iż nigdy nie mogą opuścić terenu Stanów Zjednoczonych.

KONSTRUKCJA -
metalowa z wykorzystaniem dużych elementów tytanowych, kryta blachą tytanową. 93 % konstrukcji wykonano ze stopu tytanowego Beta B-120. Skrzydła wyposażone w INTEGRALNE zbiorniki paliwa i sterolotki wychylane hydraulicznie. podwozie trójpodporowe chowane hydraulicznie wyposażone w hamulce z ABS. W tyle kadłuba pirotechnicznie odpalany spadochron hamujący o średnicy 12 m skracający dobieg z 4,3 km do 1,3 km.

NAPĘD
- dwa silniki hybrydowe turboodrzutowe z obiegami strumieniowymi Pratt & Whitney J58-1 z dopalaczami o ciągu statycznym z dopalaczem po 153,6 kN.


DANE TECHNICZNE - SR-71A
BLACKBIRD

Rozpiętość m 16,94

Długość m 32,74
Wysokość m 5,64
Powierzchnia nośna m² 166,76
Masa własna kg 27 210
Masa całkowita kg 63 500
Masa maksymalna kg 78 010
Prędkość maksymalna km/h 3660
Prędkość lądowania km/h 280
Pułap lotu poziomego m 26 100
Zasięg (bez tankowania w pow.) km 6020


Oprac. Jacek Waszczuk