Boeing E-3 Sentry Boeing E-3 Sentry
foto.
Marcel Sadowski

Boeing E-3 Sentry
- trzonem NATO E-3A Component są eskadry lotnicze. Ich personel pochodzi z 14 państwczłonkowskich programu NAPMO (piętnasty członek programu – Luksemburg – uczestniczy jedynie w finansowaniu działalności jednostki). Standardowa obsada samolotu E-3A liczy 16 osób (maksymalna obsada – 35 osób). Obsadę samolotu AWACS tworzą dwie załogi: samolotu oraz operacyjna. W skład załogi samolotu wchodzą: – dowódca samolotu – dowódca wszystkich członkówzałogi na pokładzie statku powietrznego; – pierwszy pilot – prowadzi korespondencję radiową oraz pomaga dowódcy statku; – nawigator – odpowiada za nawigowanie samolotem i pozycjonowanie na wyznaczonej orbicie; – inżynier pokładowy – monitoruje pracę silników samolotu oraz urządzeń zasilających. W skład załogi operacyjnej wchodzą: – kierownik załogi operacyjnej (Tactical Director) – odpowiada za właściwe prowadzenie wszystkich misji nadzorowanych przez system AWACS; – zespół rozpoznania przestrzeni powietrznej (Surveillance Team) – liczy pięciu członków: Surveillance Controler (SC) i podlegli mu trzej Surveillance Operators (SO) oraz jeden Passive Controller (PC). Specjaliści ci odpowiadają za opracowywanie RAP, przekazywanie danych za pomocą systemów łączności, identyfikowanie obiektów w przestrzeni oraz zarządzanie systemami obronnymi samolotu; – zespół kontroli środków walki (Weapons Team) – w jego składzie są Fighter Allocator (FA) oraz dwóch podległych mu Weapons Controlers (WC). Odpowiadają oni za właściwy przebieg i bezpieczeństwo przydzielonych im do nadzorowania misji. Zazwyczaj jeden z WC kontroluje zadania wykonywane w ramach DCA, natomiast drugi zadania wykonywane w ramach OCA; – zespół techniczny (Airborne Technicians) – w jego skład wchodzą: technik systemów łączności (Communications Technician), technik systemu pokładowego (System Technician) oraz technik systemu radarowego (Radar Technician). Odpowiadają za sprawną pracę urządzeń poszczególnych systemów samolotu. W 1997 roku rozpoczęto program modernizacyjny (rys. 4) samolotów systemu AWACS – NATO Mid-Term (NMT). Prace zakończono w ubiegłym roku. Zmodernizowano dziewięć systemów pokładowych samolotu E-3A, w tym zmieniono oprogramowanie. Prace polegały m.in. na: zwiększeniu możliwości wykrywania radaru – zwłaszcza celów nisko lecących, wymianie systemuFF, zainstalowaniu nowych konsoli i wyświetlaczy dla operatorów, zmodernizowaniu systemów łączności, zainstalowaniu systemu łączności satelitarnej, zwiększeniu o trzy liczby stanowisk pracy dla operatorów, wyposażeniu samolotów w system tankowania w powietrzu oraz na doposażeniu systemu obrony samolotu. Po zmodernizowaniu ostatniego z floty siedemnastu statków powietrznych E-3A komponent AWACS dysponuje najbardziej zaawansowanym technicznie systemem na świecie.

Zaangażowanie
Środowisko bezpieczeństwa europejskiego jest wielowymiarowe. W celu utrzymania pokoju na kontynencie siły NATO muszą podejmować różnorodne inicjatywy, także w rejonach leżących poza strefą obrony Sojuszu. Od lat 90. ubiegłego stulecia NATO E-3A Component uczestniczy w operacjach prowadzonych przez NATO i UE. Są to głównie misje sił powietrznych: działania powietrze–powietrze, powietrze–ziemia, rozpoznanie powietrzne, zarządzanie przestrzenią powietrzną, patrolowanie przestrzeni powietrznej, poszukiwanie i ratownictwo lotnicze, kontrolowanie ruchu powietrznego oraz ostrzeganie o niebezpieczeństwie. Komponent E-3A brał udział w operacjach zarówno militarnych, jak i humanitarnych. Po raz pierwszy samoloty systemu AWCAS zostały użyte w operacji „Anchor Guard”, trwającej od 9 sierpnia 1990 do 16 marca 1991 roku, polegającej na monitorowaniu przestrzeni powietrznej na granicy turecko-irackiej. Każdego dnia załogi wykonywały zadania, przebywając na orbicie od 10 do 12 godzin. Przyjęto zasadę, że przebazowanie załóg do FOB będzie trwało 12–14 dni. Po tym czasie zadania przejmowała następna grupa. Kończące dyżur załogi mogły więc powrócić do domów na odpoczynek (cztery–pięć dni). Przez osiem miesięcy załogi AWACS wykonały 1129 misji bojowych, osiągając łączny nalot 8581 godzin. Działania samolotów E-3A wspierała eskadra maszyn TCA, dostarczając zaopatrzenie i części zamienne oraz przewożąc pasażerów. Podczas działań przewieziono 5527 pasażerów oraz 450 ton różnych ładunków. Załogi samolotów TCA wykonały 169 lotów – ich łączny nalot wyniósł 640 godzin. W kwietniu 1992 roku Rada Bezpieczeństwa ONZ podjęła rezolucję nr 748, w której domagała się wydania sprawców katastrofy samolotu linii PanAm pod Lockerbie w Szkocji oraz – w przypadku odmowy – groziła sankcjami wobec Libii. W operacji wprowadzającej embargo, prowadzonej pod kryptonimem „Agile Genie”, uczestniczyły wydzielone siły NATO E-3A Component. Jednostka monitorowała przestrzeń powietrzną oraz prowadziła rozpoznanie terytorium Libii, utrzymując dwie orbity patrolowania samolotów systemu AWACS. W czasie operacji załogi z Geilenkirchen wykonały 36 misji, uzyskując nalot 336 godzin. Jednostka AWACS uczestniczyła także w operacjach „Deny Flight” oraz „Sharp Guard”, prowadzonych w latach 1992–2004 w rejonie byłej Jugosławii. Załogi AWACS kontrolowały przestrzeń powietrzną oraz kierowały samolotami bojowymi NATO wykonującymi zadania uderzeniowe i rozpoznawcze. Nadzorowały operacje tankowania w powietrzu oraz rozpoznania posterunków radarowych przeciwnika. Średni czas przebywania załóg w powietrzu wyniósł od 12 do 15 godzin każdego dnia. Obsady samolotów zmieniały się okresowo. Od lipca 1992 roku do grudnia 2004 roku samoloty E-3A wykonały 10 667 misji. Po wydarzeniach 11 września 2001 roku po raz pierwszy w historii NATO zastosowano zapisy artykułu V traktatu waszyngtońskiego o kolektywnej obronie członków Sojuszu. W ciągu godziny poderwano w powietrze całą flotę amerykańskich AWACS, składającą się z 28 samolotów tego systemu. Rząd USA zwrócił się do NATO o wsparcie samolotów systemu AWACS. NAC podjęło 8 października 2001 roku decyzję o wysłaniu do Stanów Zjednoczonych pięciu samolotów E-3A z obsadami i personelem zabezpieczenia. Następnego dnia pierwsze elementy kontyngentu NATO wylądowały w bazie lotniczej w Tinker w Oklahomie. Tym samym rozpoczęto operację „Eagle Assist”. Kontyngent jednostki składał się z ponad 800 członków. Działania były wspierane dodatkowo przez personel pozostający w bazie w Geilenkirchen. Samoloty NATO patrolowały głównie wschodnie wybrzeże USA – monitorowały przestrzeń powietrzną wokół głównych miast tego regionu, elektrowni atomowych i mostów oraz zabezpieczały duże wydarzenia sportowe. Operację zakończono 15 maja 2002 roku. W ciągu siedemnastu miesięcy wykonano 447 lotów, osiągając nalot 4719 godzin. W lutym 2003 roku siły NATO E-3A Component zostały użyte zgodnie z artykułem 4 traktatu północnoatlantyckiego do wzmocnienia integralności terytorialnej Turcji. Aby wzmocnić siły tureckie i zapewnić rozpoznanie przestrzeni powietrznej wzdłuż granicy turecko-irackiej, 24 lutego 2003 roku rozpoczęto operację „Crescent Guard”. Wydzielone siły jednostki AWACS przebazowano do FOB Konya, skąd wykonywały one zadania bez jakiejkolwiek rotacji personelu. Podczas tej operacji personelowi komponentu zakazano opuszczać bazę. Koniecznością stało się więc zapewnienie warunków do wypoczynku i aktywnego spędzania wolnego czasu na terenie bazy. Operację zakończono 17 kwietnia 2007 roku – załogi wykonały 100 misji, spędzając w powietrzu 950 godzin. Jednostka z Geilenkirchen brała również udział w operacjach humanitarnych. Wykonywała loty w ramach niesienia pomocy humanitarnej m.in. po trzęsieniu ziemi w Turcji w 1999 roku, po uderzeniu huraganu Katrina w USA oraz po trzęsieniu ziemi w Pakistanie w 2005 roku. Do przewożenia sprzętu, materiałów i ludzi użyto samolotów TCA. Komponent E-3A jako jedyna dotychczas natowska jednostka lotnicza wzmacnia siłę NATO, przyczyniając się do promowania pokoju i globalnej stabilizacji.

źródło.
Przegląd sił powietrznych nr 5/2009