Zdjęcie dnia

  • Jacek Grześkowiak

    Jacek Grześkowiak

Newsletter

Cotygodniowa porcja informacji lotniczych

JOOMEXT_TERMS

Pogoda

 


Dołącz do nas !

FB TW google-plus-ikona-2012 YT 

 


Tupolev Tu-154  
Tupolev Tu-154



Tupolev Tu-154 - pasażerski samolot średniego zasięgu, produkcji radzieckiej, zaprojektowany w biurze konstrukcyjnym Tupolewa.
 

14 stycznia 2010 RIA Nowosti podała informację o następujące treści: „Największy rosyjski przewoźnik „Aerofłot’ wycofał się z czynnego użytkowania samolot Tu-154M. Ostatni rejsowy lot tego samolotu, numer lotu SU736 z Jekaterynburga do Moskwy odbył się 31 grudnia 2009”.

 

Tym samym skończyła się pewna era w lotnictwie pasażerskim, zwłaszcza w lotnictwie ZSRR (a potem Federacji Rosyjskiej). Bo Tu-154 był pewną erą, bowiem samolotów tych wyprodukowano i wprowadzono do użytku 926 sztuk (wg. źródeł zakładów nr 18, gdzie był produkowany – wyprodukowano ich aż 1015). Latał w liniach lotniczych 18 krajów i lądował na wszystkich kontynentach, łącznie z Antarktydą, gdzie odbył lot na trasie Moskwa-Stacja Mirnyj. Przez prawie 40 lat przewoził pasażerów na trasach krajowych i międzynarodowych. Dla Polski historia tego samolotu nie kończy się jednak dobrze. Mimo wszystko warto chyba sobie zadać pytanie, jaka naprawdę to była maszyna? I czy pasażerowie mogli się w niej czuć bezpiecznie, a załoga – ufać.

 

Poniżej zebrano kilka informacji o Tu-154 i jego modyfikacjach. To są fakty. Zdanie każdy może wyrobić sobie sam.

 

Sama idea skonstruowania nowego, odrzutowego samolotu pasażerskiego na potrzeby linii lotniczych Aerofłot, narodziła się w roku 1964. Rok później linie te ogłosiły wymagania dla nowego samolotu. Odrzutowiec miał zabierać łącznie w granicach 120-150 pasażerów, mieć możliwość operowania z tych samych lotnisk, co dotychczasowe samoloty Aerofłotu (turbośmigłowe: An-10Ił-18 i odrzutowy Tu-104). Także serwisowanie samolotu miało się opierać na dotychczasowej infrastrukturze lotniskowej. A jakość lotnisk w ZSRR, zwłaszcza w latach 60. i 70. była i jest bardzo różna (autor tego artykułu sam tego doświadczył i nieraz serce miał w gardle). Jeszcze w tym samym roku prace wstępne nad samolotem rozpoczęło Biuro Konstrukcyjne Tupolewa, najpierw pod kierownictwem głównego projektanta Sergieja M. Jegiera, a potem pod nadzorem A.A. Tupolewa i A.S. Shengardta. Trzymając się wytyczonej specyfikacji, postanowili stworzyć samolot pasażerski, który łączyłby w sobie cechy konstrukcyjne swoich najlepszych poprzedników: niezawodność Ił-a 18, właściwości i możliwości lądowania An-10 i szybkość oraz komfort lotu odrzutowego Tu-104. W ten oto sposób powstał średniego zasięgu samolot pasażerski Tu-154, który stał się pierwszy radzieckim samolotem pasażerskim dającą wielką szansę liniom ZSRR do na lotów międzynarodowych na wszystkie kontynenty. Zaprojektowany bowiem został ze wszystkimi ówczesnymi wymogami postępu technicznego i bezpieczeństwa w lotnictwie. Trzeba jednak cały czas pamiętać o czasie konstrukcji: II połowa lat 60. Od tamtego czasu do dziś - to w lotnictwie cała epoka (i to jedna).

W 1968 roku wyprodukowano 6 prototypów (jeden z nich, z numerem 85005, znajduje się na wystawie osiągnięć gospodarczych WDNH w Moskwie). 3 października 1968 załoga pilota-oblatywacza V. Sukjowa oblatała pierwszy prototypu. Seryjna produkcja Tu-154 rozpoczęła się w 1969 roku w Kujbyszewie, w zakładach Nr 18. W tym samym roku prototyp został zaprezentowany na salonie lotniczym Le Bourget Paryżu.

 

Testy Tu-154 zajęły łącznie około 5 lat.

Pierwszy Tu-154 w barwach Aeroflotu pojawił na lotnisku Wnukowo w maju 1972. 9 lutego 1972 odbył się pierwszy lot z pasażerami na pokładzie na trasie Wnukowo- Mineralne Wody (dowódca E. Bagmutov).

 


Tu-154 jest dolnopłatem ze skrzydłami o skosie 35 °. Powierzchnie sterowe pionowa i poziome są w kształcie litery T. Napęd stanowią z 3 silniki turbowentylatorowe NK-8-2-276 projektu biura ND Kuzniecow. Po modernizacji na wersję Tu-154 M, samolot otrzymał silniki D-154-30KU konstrukcji Biuro Projektów P. Sołowjow. Dwa silniki montowane są na wspornikach po bokach kadłuba, trzeci - wewnątrz kadłuba z kanałem wlotowym powietrza w kształcie litery S wyprowadzonym na grzbiecie kadłuba u podstawy statecznika pionowego. Silniki boczne posiadają klapowe odwracacze ciągu, skracające dobieg maszyny po wylądowaniu. Nad wylotem środkowego silnika umieszczono pomocniczy zespół napędowy APU (Auxiliary Power Unit ).

 

W celu możliwości operowana z lotnisk gruntowych zdecydowano się na zamontowania podwozia głównego, składającego się z dwóch trzyosiowych (sześciokołowych) wózków, co znacznie zmniejsza nacisk jednostkowy na powierzchnię pasa. W wersji zmodyfikowanej Tu-154B wózki podwozia dodatkowo mocowano przegubowo w specjalny sposób, co pozwało na lądowanie przy bocznych podmuchach wiatru. Podwozie główne chowane jest we wnękach skrzydeł. Podwozie przednie -dwukołowe, chowane w kadłub.

 

Skrzydła są konstrukcji kesonowej, wyposażone w klapy, sloty, lotki i spojlery. W wersji Tu-154M skrzydła wyposażono w klapy dwuszczelinowe. Zbiorniki paliwa Tu-154 mieszczą 41 140 litrów paliwa. Układ sterowania lotem napędzany jest hydraulicznie i posiada potrójne zabezpieczenia każdego kanału. Kabina pasażerska jest klimatyzowana, a układ klimatyzacyjny może odbierać napęd również od jednostki APU, aby kabina pasażerska mogła być klimatyzowana również czasie postoju. Siedzenia w kabinie pasażerskiej zamontowane zostały w układzie 3+3.

 

Kabina załogi również jest klimatyzowana. Jak na owe czasy była ergonomicznie zaprojektowana, oprócz miejsc pilotów, było również stanowisko mechanika pokładowego oraz nawigatora. Tego ostatniego przeniesiono z dziobu kadłuba, który w poprzednich samolotach często był szklony. Wyposażenie awioniczne w pierwszych wersjach stanowiły: radar „Groza-154”, komputer nawigacyjny zliczający odległości do latarni nawigacyjnych oraz dopplerowski wskaźnik prędkości i kąta znoszenia Diss-013. Nawigator na swoim stanowisku jest wyposażony w urządzenie komputerowe do wyświetlana bieżącej pozycji samolotu .

 

Tu-154 należy do drugiej generacji odrzutowców pasażerskich (z wieloma cechami i właściwościami trzeciej generacji). Po raz pierwszy w praktyce krajowych cywilnych statków powietrznych ZSRR zastosowano odwracacze ciągu, trymer aerodynamiczny, zaawansowany system mechanizacji skrzydła w połączeniu z kontrolą stabilizacji, potrojenie wszystkich systemów sterowania oraz system zasilania AC sześciu kół wózka podwozia głównego. Nadmiar mocy silników zapewniał wysokie, jak na ówczesne standardy, bezpieczeństwo lotu, przy niskim (jak na radziecki konstrukcje) zużycia paliwa (silniki w rejsie podróżnym działały przy niższych zakresach mocy, niż dotychczas). Tu-154 może kontynuować lotu w przypadku awarii jednego silnika na każdym etapie lotu bez istotnych ograniczeń (znany jest też przypadek lądowania z jednym pracującym silniku).

 

Samolot okazał się na tyle udany, że Rosjanie podjęli kilkakrotnie jego modernizację. Pierwsza, opracowana w 1973, doprowadziła do powstania Tu-154A. Samolot posiadał zmodernizowana awionikę i instalacje płatowcowe. Ponieważ jego masa startowa wzrosła do 94 000 kg, wyposażono go w nowe silniki NK-8-2U, rozwijające ciąg 103 kN. Wersja ta posiadała również dodatkowy zbiornik paliwa o pojemności 8 250 litrów. Cztery lata później oblatano kolejną modyfikację, noszącą oznaczenie Tu-154B. Wyposażono ją w awionikę produkcji francuskiej, umożliwiającą wykonywanie automatycznych lądowań wg. kategorii II. Zmodyfikowano również mechanizację płata, zmniejszając rozpiętość lotek i zwiększając powierzchnię przerywaczy. W 1980 opracowano wersję, która wyprodukowana została w największej ilości – 537 egzemplarzy. Samolot tej wersji posiadał stację radiolokacyjną oraz przegubowo mocowane wózki podwozia. Ostatnią, komercyjną i najbardziej unowocześnioną wersją, był Tu-154M (pierwotnie oznaczony jako Tu-164). Jego produkcję rozpoczęto w 1982. Wyposażony został w nowoczesne układy nawigacyjne, przekonstruowane sloty i przerywacze. Pomocniczy zespół napędowy APU przeniesiony z grzbietu do wnętrza kadłuba. Nowocześniejszy wygląd zyskała również przebudowana kabina pasażerska. Zdecydowanie nowe były również silniki – Sołowiow D-30-KU-154-II rozwijające ciąg rzędu 104 kN każdy. Silniki te odznaczały się dłuższym resursem i wyższą niezawodnością, w stosunku do montowanych w poprzednich wersjach. Samolot w tej wersji stanowił podstawowe wyposażenie linii lotniczych krajów powiązanych gospodarczo z ZRSS (w tym LOT-u). Łącznie od początku produkcji, do jej zakończenia w roku 2005, wprowadzono 22 modyfikacje od wersji wyjściowej. Z 926 wyprodukowanych Tu-154 wyeksportowano 150 (głównie Tu-154M) do 15 krajów: Bułgarii, Węgier, NRD (obecnie Niemcy), Iranu, Chin, Korei Północnej, Kuby, Mongolii, Polski, Rumunii, Czechosłowacji (obecnie Czechy i na Słowacja), byłej Jugosławii i in. Obecnie jest użyciu jeszcze koło 600 tego typu samolotów.

 

tupolev_tu154_3v

 

Samolot wyposażony do lotów bez widoczności, podwozie chowane, trójwózkowe, z kołem przednim. Załogę stanowi dwóch pilotów, nawigator i mechanik pokładowy.

 

14 samolotów Tu-154M PLL LOT nabył w 1986 roku. Po 1989 roku, po zmianie polityki flotowej na prozachodnią, rozpoczęto wycofywanie tej serii. W 1993 roku odbył się ostatni lot rejsowy a ostatni lot czarterowy w barwach narodowego przewoźnika miał miejsce w 1996 roku. Dwa samoloty tej serii są używane przez najwyższe władze państwowe, samolot z numerem 101, który 10 kwietnia 2010 roku rozbił się pod Smoleńskiem, został wcielony w 1990 roku. Cztery lata później został wcielony drugi samolot z numerem bocznym 102 (rok produkcji - 1990), latający wcześniej w barwach PLL LOT.

 

Na koniec należy wspomnieć o Tu-154 M-101. Ten samolot był najlepiej wyposażonym, jeśli chodzi o awionikę, ze wszystkich Tu-154, które latały i latają obecnie. Załoga, oprócz standardowego wyposażenia, miała również do dyspozycji radiowysokościomierz, wysokościomierz barometryczny, dwa odbiorniki GPS (Global Position System), automatyczny system ostrzegania o niebezpieczeństwie oraz ILS (Instrument Landing System) – umożliwiający automatyczne lądowanie, zwłaszcza w trudnych warunkach i przy braku widzialności pasa. Niestety lotnisko, na którym tego tragicznego dnia lądowała „jedynka” nie było wyposażone w system lądowania kompatybilny z ILS samolotu, a pas startowy miał długość ok. 2 500 m, czyli tyle ile wynosi dobieg samolotu Tu-154M po lądowaniu…

 

  

Wersje

Tu-154 - pierwsza wersja seryjna napędzana silnikami NK-8-2.

Tu-154A - wersja z silnikami NK-2U o większym ciągu i większym zapasie paliwa.

Tu-154B - wersja o zwiększonym udźwigu napędzana silnikami NK-8-2U.

Tu-154B2 - wersja Tu-154B wyposażona w lepszą awionikę.

Tu-154S - wersja transportowa Tu-154B o powiększonym udźwigu.

Tu-155 - eksperymentalny Tu-154 w którym paliwo dla środkowego silnika stanowił wodór lub metan.

Tu-156 - eksperymentalny Tu-154 w którym paliwo dla wszystkich silników stanowił wodór lub metan.

Tu 154M (Tu-164) - wersja z oszczędniejszymi silnikami D-30KU-154, o wydłużonym zasięgu.

Tu-154M2 - dwusilnikowa wersja z nowymi silnikami PS-90A, w fazie projektu.

 

 

Dane techniczne

 

Dana_techniczne_Tu-154_zestawienie_wersji

 

Maciej Ługowski

 

Źródła: 

 

  • www.tuoplev.ru
  • OAO-Tupolev
  • RIA Novosti
  • Miller, Russel: Die Sowjetunion im Luftkrieg, Gltrille 1993
  • Współczesne samoloty pasażerskie: Bartosz Głowacki, Grzegorz Sobczak; Lampart, Warszawa 2002
  • Samoloty’85: Andrzej Glass, Not-Sigma, Warszawa 1986

  

<div style="text-align: left;"><img src="/images/stories/historia/tupolev tu-154.jpg" /> <span style="font-size: xx-small; font-weight: bold;">Tupolev Tu-154<br /><br /></span>
<p style="text-align: justify;"><strong><span style="font-size: small;">Tupolev Tu-154</span></strong><span style="font-size: small;"><strong> - </strong>pasażerski samolot średniego zasięgu, produkcji radzieckiej, zaprojektowany w biurze konstrukcyjnym Tupolewa. Samoloty te używane były przez linie lotnicze byłego ZSRR, Bułgarii, Kuby, Rumunii, Węgier, KRL-D i Syrii. Oblot prototypu nowego samolotu pasażerskiego odbył się 4 października 1968. W 1972 do służby weszły pierwsze maszyny tego typu. W 1973 oblatano natomiast Tu-154A, a w 1975 wszedł on do produkcji. Od 1977 produkowany był Tu-154B. W 1981 powstał prototyp Tu-154M przemianowany w 1982 na Tu-164, później jednak powrócono do pierwotnego oznaczenia<strong>. </strong></span></p>
<p style="text-align: justify;"><span style="font-size: small;">14 samolotów&nbsp;Tu-154M PLL LOT nabył w 1986 roku. Po 1989 roku, po zmianie polityki flotowej na prozachodnią, rozpoczęto wycofywanie tej serii. W 1993 roku odbył się ostatni lot rejsowy a ostatni lot czarterowy w barwach narodowego przewoźnika miał miejsce w 1996 roku. Dwa samoloty tej serii są używane przez najwyższe władze państwowe, samolot z numerem 101 został wcielony w 1990 roku. Cztery lata później został wcielony samolot z numerem bocznym 102 (rok produkcji - 1990), latający wcześniej w barwach PLL LOT.</span></p>
<p style="text-align: justify;"><span style="font-size: small;">&nbsp;</span>&nbsp;</p>
<p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 12pt;"><strong>Wersje</strong></span></p>
<p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 10pt;"><strong>Tu-154</strong> - pierwsza wersja seryjna napędzana silnikami NK-8-2</span></p>
<div style="text-align: justify;"></div>
<p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 10pt;"><strong>Tu-154A</strong> - wersja z silnikami NK-2U o większym ciągu i większym zapasie paliwa</span></p>
<div style="text-align: justify;"></div>
<p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 10pt;"><strong>Tu-154B</strong> - wersja o zwiększonym udźwigu napędzana silnikami NK-8-2U</span></p>
<div style="text-align: justify;"></div>
<p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 10pt;"><strong>Tu-154B2</strong> - wersja Tu-154B wyposażona w lepszą awionikę</span></p>
<div style="text-align: justify;"></div>
<p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 10pt;"><strong>Tu-154S</strong> - wersja transportowa Tu-154B o powiększonym udźwigu</span></p>
<div style="text-align: justify;"></div>
<p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 10pt;"><strong>Tu-155</strong> - eksperymentalny Tu-154 w którym paliwo dla środkowego silnika stanowił wodór lub metan.</span></p>
<div style="text-align: justify;"></div>
<p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 10pt;"><strong>Tu-156</strong> - eksperymentalny Tu-154 w którym paliwo dla wszystkich silników stanowił wodór lub metan.</span></p>
<div style="text-align: justify;"></div>
<p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 10pt;"><strong>Tu 154M</strong> (<strong>Tu-164</strong>) - wersja z oszczędniejszymi silnikami D-30KU-154, o wydłużonym zasięgu.</span></p>
<div style="text-align: justify;"></div>
<p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 10pt;"><strong>Tu-154M2</strong> - dwusilnikowa wersja z nowymi silnikami PS-90A, w fazie projektu</span></p>
</div>
<p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 10pt;">&nbsp;</span></p>
<p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 10pt;">36. Specjalny Pułk Lotnictwa Transportowego posiada na swoim wyposażeniu dwie maszyny typu Tu-154M Lux - jako samoloty przeznaczone do przewozu najważniejszych osób w Państwie.</span></p>
<p style="text-align: justify;"> </p>
<p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 12pt;"><strong>Konstrukcja</strong></span></p>
<p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 12pt;"><span style="font-size: 10pt;">Samolot trójsilnikowy, o konstrukcji duralowej, półskorupowej. Skrzydła o skosie +35°, zbiorniki paliwa w skrzydłach. Wyposażony do lotów bez widoczności, podwozie chowane, trójwózkowe, z kołem przednim. Załogę stanowi dwóch pilotów, nawigator i mechanik pokładowy.</span></span></p>
<p style="text-align: left;"><span style="font-size: 12pt;"><span style="font-size: 10pt;"><strong>&nbsp;</strong></span></span></p>
<p style="text-align: left;"><span style="font-size: 12pt;"><strong>Dane techniczne</strong></span></td>
</tr>
<tr style="text-align: left;">
<td style="text-align: left;" width="37%">
<p><strong>pułap maksymalny</strong></p>
</td>
<td style="text-align: left;" width="12%">
<p>11 000 m</p>
</td>
<td style="text-align: left;" width="12%">
<p>11 000 m</p>
</td>
<td style="text-align: left;" width="12%">
<p>11 000 m</p>
</td>
<td style="text-align: left;" width="12%">
<p>11 000 m</p>
</td>
<td style="text-align: left;" width="14%">
<p>11 000 m</p>
</td>
</tr>
</tbody>
</table>
<span style="font-size: small;">
<p style="text-align: left;"><br /><br /><strong>Źródło &nbsp;<br />sp.mil.pl</strong></p>
<p style="text-align: left;"><strong>wikipedia.pl</strong></p>
</span>