Zdjęcie dnia

  • Jacek Grześkowiak

    Jacek Grześkowiak

Newsletter

Cotygodniowa porcja informacji lotniczych

JOOMEXT_TERMS

HOBBY

Pogoda

 


Dołącz do nas !

FB TW google-plus-ikona-2012 YT 

 


Article Index

 

 

Pierwszy raz bojowo F-15 użyto podczas, izraelskiej operacji „Litani” między 15.03 a 21.031978r.. F-15 osłaniały działania armii lądowej, prowadzone przeciw Organizacji Wyzwolenia Palestyny (OWP), jednak nie doszło do starć w powietrzu. Od kwietnia do czerwca 1979r. Izrael prowadził ataki bombowe na obozy OWP w Libanie. Jednak syryjskie myśliwce spotkano dopiero 27.06.1979r., gdy MiG’i-21 zostały wysłane na przechwycenie, lecz dzięki naziemnym zakłucaczą Izraelczyków, do syryjskich pilotów nie dotarły ostrzeżenia o nadlatujących F-15. Tego dnia zestrzelono cztery MiG’i-21MF, a kolejne cztery maszyny tego typu ulęgły F-15 24.09.1979r., podczas kolejnych lotów nad Libanem. 24.08.1980r. lecące w osłonie rozpoznawczego RF-4, F-15 przechwyciły i zniszczyły jednego z MiG’ów-21, które chciały zaatakować Phantoma II. Dziesiąte zwycięstwo F-15 odniosły podczas kolejnego już ataku na pozycję OWP w Libanie, który odbył się 31.12.1980r., wtedy też F-15 zaliczyły zestrzelenie nr.11, były to ponownie MiG’i-21MF. W lutym 1981r. Syryjczycy podjęli kolejną próbę, zestrzelenia RF-4, tym razem za pomocą nowych MiG’ów-25P i tym razem jedna z maszyn została zniszczona, a druga uciekła.


07.06.1981r. Izrael przeprowadził operację „Oprea”- atak na Irańskie instalację jądrowe „Osirak”. Cztery F-15 stanowiły osłonę dla uderzeniowych F-16, akcja zakończyła się sukcesem, nie napotkano wroga w powietrzu. 29.07.1980r. powtórzyła się sytuacja sprzed kilku miesięcy, na przechwycenie RF-4 wysłano dwa MiG’i-25, jeden z nich zestrzelono, drugi zdołał uciec. W połowie 1982r. Izrael postanowił ostatecznie rozprawić się w bojownikami OWP (nie do końca się to udało). 07.06.1982r. F-15 wysłano na przechwycenie syryjskich myśliwców, podczas lotu cel zgubiona, lecz podczas nawrotu, ppor. Lapidota, dostrzegł parę MiG’a-23, którego po krótkim pościgu zestrzelił. Podczas kolejnych dni nastały krwawe żniwa izraelskich F-15, 08.06 zestrzelono dwa MiG-21 i dwa MiG-23, 09.06- pięć MiG-21 i sześć MiG-23, jednak tego dnia mogło dojść do utraty trzech F-15, w pierwszej sytuacji MiG’i-21 wystrzeliły dwie K-13, które został wymanewrowane w ostatniej chwili, natomiast w drugiej inny MiG-21 trafił F-15 (Ronena Shapira) w prawy silnik! Płonący samolot doleciał do bazy Ramat-David, F-15 są tak ważne dla Izraela, że poważnie pokiereszowana maszyna została (w ciągu dwóch miesięcy) wyremontowania i wprowadzona do służby. 10.06.1982r., zostanie zapisany w kartach historii jako dzień najbardziej owocnych zestrzeleń F-15, które uzyskały sześć zwycięstw nad MiG’ami-21, sześć nad MiG’ami-23 i jedno nad Gazelle. Dzień później izraelscy piloci mogli dopisać jeszcze trzy MiG’i-21 i dwa MiG’i-23 (wtedy też nieomal nie zestrzelono U-2, USAF), a do końca czerwca jeszcze dwa MiG’i-23MF.


Mimo pogromu nad Libanem pojawiały się na bardzo wysokich pułapach MiG’i-25RB, wykonujące zwiad, były one bardzo trudne do zestrzelenia, jednak 31.08.1982r., jedna z tych maszyn została trafiona przez pocisk ziemia-powietrze. Uszkodzony samolot został zmuszony do obniżenia wysokości lotu, dzięki czemu dostał się w zasięg AIM-7F, wystrzelonego przez F-15 i zestrzelony. Jeszcze dwa MiG’i-23MF zostały zestrzelone nad Libanem 19.11.1985r., a do ostatniego starcia z syryjskimi myśliwcami doszło 14.09.2001r., kiedy to na przechwycenie, prowadzącego rozpoznanie radioelektroniczne B707, wyleciały MiG’i-29. Boeing został wysłany nad może, a do akcji wkroczyły F-15 zestrzeliwując oba MiG’i-29.


W połowie lat 70. Japonia zaczęła rozpatrywać liczne kandydatury ( sprawdzano prawie wszystkie myśliwce dostępne wtedy na rynku). W wyniku tych prób porównawczych wybrano samolot F-15. Gdy finalizowano rozmowy, dostępne były już F-15 C/D. F-15, które zaczęto produkować w Mitsubishi Heavy Industries, były jednymi z pierwszych (niemal) w pełni wyposażonych maszyn wersji C, oznaczono je literą J i DJ (dla samolotów dwumiejscowych). Japońskie F-15, jak wszystkie maszyny eksportowe, pozbawione zostały instalacji do zrzutu bomb atomowych i dużej części kompleksu walki radioelektronicznej. Na F-15 J zainstalowano J/APR-4 (AN/ALP-56 ze zmienionym oprogramowaniem) i stację aktywnych zakłóceń J/ALQ-8 (uproszczoną AN/ALQ-135), na japońskich samolotach umieszczono urządzenie do automatycznego przekazu komend (z powietrznych i naziemnych stanowisk dowodzenia). 14 maszyn zbudowano w USA, 8 zmontowano z przywiezionych części w MHI, a 182 Japończycy zbudowali samodzielnie (173 wersji J i 9 DJ). Pierwsze samoloty przekazano w połowie lipca 1980r., a w 1981r. pierwsze maszyny opuściły zakłady MHI, razem w latach 1980-97 JASDF (Lotnictwo Japońskich Sił Samoobrony) dostało299 Eagle, ponieważ w latach 1987-95 wyprodukowano dodatkowo 76 F-15.


Państwem, które w ostatniej kolejności zamówiło F-15 C/D była Arabia Saudyjska, by wykorzystać je do obrony przestrzeni powietrznej, w niestabilnym regionie Bliskiego Wschodu. Jednak w wyniku umowy, która miała stabilizować sytuacje w regionie, Arabia Saudyjska mogła eksploatować jedynie 60 samolotów F-15 (47 F-15C i 15 F-15D), a dwa pozostały w USA jako rezerwa ewentualnych strat. Nim dostarczono pierwszą maszynę Arabia Saudyjska zmieniała zamówienie (jeden F-15C na F-15D), w związku z czym w latach 1918-83 dostarczono 46 F-15C i 16 F-15D, niedługo później dowieziono jeden z samolotów rezerwowych, ponieważ jeden z F-15 uległ katastrofie. Później w związku z niemożnością zakupu dodatkowych F-15, Arabia dokupiła jeszcze 24 Tornada F.3. W trakcie operacji „Pustynna Tarcza” RSAF dostało od USA 20 dodatkowych F-15 C/D, starszych wersji produkcyjnych, a tuz po wojnie dokupiono jeszcze 9 F-15C i 3F-15D, zmatowane już po zamknięciu linii produkcyjnych F-15 (17 maszyn dla Arabii Saudyjskiej i 5 dla Izraela).


Podczas wojny Iracko- Irańskiej, obie ze stron atakowały tankowce płynące przez Zatokę Perską, miało to na celu podbicie cen ropy, by uzyskać dodatkowe fundusze na działania wojenne. 05.06.1984r. dwa samoloty F-4 irańskich sił powietrznych, starały się zaatakować tankowiec, znajdujący się na wodach terytorialnych Arabii Saudyjskiej, zostały one wykryte przez dyżurujący E-3. W kierunku Phantom’ ów II wysłano dwa F-15, które odpaliły AIM-7M zestrzeliwując obie irańskie maszyny. 24.01.1991r. dwa irackie Mirage F1EQ (jeden uzbrojony w rakietę powietrze-woda Exocet, które odniosły duże sukcesy w niszczeniu okrętów podczas wojny na Falklandach) próbowały zaatakować okręty koalicji antyirackiej. Obie maszyny zostały zestrzelone Sindwinderami z F-15C pilotowanego przez kpt. Shamrani.

 

 

F-15E - geneza powstania:


Na przełomie lat 70. I 80. w USA pojawiło się zapotrzebowanie na samolot myśliwsko- bombowy o relatywnie dużym zasięgu i udźwigu, mogący operować zarówno w dzień, jak i w nocy, o dużej przeżywalności na polu walki. Firma McDonnell Douglas postanowiła z własnego budżetu sfinansować budowę makiety, samolotu spełniającego wyżej wspomniane wymagania, do prób wykorzystano F-15B Eagle 71-0291, na którym prowadzono testy konforemnych zbiorników paliwa, które przydały się również w wersji E. W makiecie, główną zmiana wyło umieszczenie, znanego z F-111F, zasobnika celowniczego AN/AVQ-26 Pave Tack. Zasobnik składał się z kamery termowizyjnej o zasięgu widzenia 20km, z automatycznym śledzeniem celu, a z termowizorem współpracował dalmierz laserowy, system taki umożliwiał wykorzystywanie bomb kierowanych telewizyjnie i laserowo. Demonstrator zaprezentowano we wrześniu 1980r. na salonie lotniczym Farnborough. Później do konkurencji o kontrakt na samolot myśliwsko- uderzeniowy stanął samolot General Dynamics F-16XL (F-16 ze skrzydłami w układzie pełnej delty i innymi modyfikacjami), w 1981r. USAF ogłosiło przetarg na maszynę- Dual Role Fighter (myśliwiec podwójnego przeznaczenia), który zakładał, powstanie dwumiejscowego samolotu opartego o F-15 lub F-16. 24.02.1984r. USAF ogłosiło wybór F-15 E, który wygrał po serii prób porównawczych (m.in. dlatego że F-15E był bardziej podobny do F-15 już używanych przez USAF niż F-16XL do innych F-16).


Charakterystyka F-15E:
W F-15 E zamontowano radiolokator firmy Hughes AN/APG-70 (zmodyfikowaną wersję AN/APG-63) przystosowany do wykonywania mapy terenu oraz wykrywania małych obiektów naziemnych. Na AN/APG-70 po raz pierwszy zamontowano elementy utrudniające wykrycie pracy radaru. Na początku 1983r. firma Martin Arrietta wprowadziło na rynek nowy system celowniczy nazwany LANTIRN, składający się z dwóch zasobników: nawigacyjnego AN/AAQ-13 i celowniczego AN/AAQ-14, są one montowane na specjalnych zaczepach pod wlotami powietrza. Zasobnik nawigacyjny składa się z radaru Texas Instruments AN/APN-237A, służącego do omijania przeszkód terenowych w locie profilowym i kamery termowizyjnej. W zasobniku AN/AAQ-14 znajduje się bardziej zaawansowany termowizor współpracujący z nowym dalmierzem laserowym.


Konstrukcja nowej maszyny musiała wytrzymać (według wymagań USAF) 16 000h eksploatacji, przy maksymalnych przeciążeniach sięgających +9g. Było to wymagania trudne do spełnienia ponieważ, konstrukcja bazowa (F-15 D) był lżejszy, miał mniejsze dopuszczalne przeciążenia (7,5g), a i tak jego rezus wynosił 12 000h. W środkowej części kadłuba zmieniono wręgi, zastępując je nowymi ze stopów tytanu. Natomiast tylna część została zaprojektowana praktycznie od nowa, jej strukturę oparto o konstrukcję półskorupową z specjalnie formowanego tytanu, do niektórych elementów kadłuba wprowadzono kompozyty. Wprowadzone modyfikacje obniżały ilość paliwa zabieranego do wewnętrznych zbiorników o 193l., a nowe bloki awioniki ograniczyły ilość naboi do działka do 450 pocisków.


Awionikę uzupełniono o nową stację zakłóceń aktywnych, modyfikację AN/ALQ-135 i oznaczono ją literą B, zasobniki systemu LANTIRN zostały na stałe przymocowane do kadłuba, a do kadłuba dodano dodatkowe belki podwieszeń. W F-15 pojawiły się urządzenie Bendix-King RP-341/A, pokazujące w obu kabinach mapę, trase lotu, itp., żyroskopy laserowe Litton AN/ASN-119, wszystko integruje komputer IBM CP-1075, a całość połączona jest szynami danych MIL-STD-1553B. Pierwsze F-15E miały silnik P&W F100-PW-220, a pod koniec lat 80. Zaczęto montować nowe jednostki napędowe- F200-PW-229 (firmy P&W), lub F-100-GE-129 (firmy General Electric), co pozwoliło na poprawę osiągów maszyn. Później komputer nawigacyjny IBM-CP-1075, zastąpiono lepszym CP-1075C, Ado całego systemu nawigacyjnego dodano odbiornik GPS.
W toku eksploatacji dokonano kilku zmian, gównie związanych z dostosowywaniem do nowych typów uzbrojenia, takich jak bomby Paveway III i IV, bomb z rodzimy JDAM, AGM i nowych SDB. W styczniu 2005r. na F-15E zaczęły pojawiać się nowe zasobniki celownicze Lockheed Martin AN/AAQ-33 Sniper XR, polepszono w nim zasięg, celność, jakość obrazu i rozdzielczość. Zmieniana są również bezwładnościowe układy nawigacyjne, na urządzenia Honneywell H-423 i Litton LN-93, w USAF noszą one wspólną nazwę AN/ASN-93. Na przyszłość zaplanowany jest montaż nowych radarów AN/APG-63(V)3, z anteną umożliwiającą skanowanie zarówno przestrzeni powietrznej, jak i powierzchni ziemi.


Wykorzystanie bojowe F-15E (w USAF):
Gdy rozpoczynała się operacja „Pustynna Tarcza” , jedynie 336. Taktyczny Dywizjon Myśliwski był jedyną gotową do aktywnych działań bojowych jednostką F-15E, pojawił się on w Omanie 09.08.1990r., następnie został uzupełniony o kilka kolejnych F-15E i kilku pilotów, którzy doszkalali się już na miejscu. Niedługo później F-15 E rozpoczęły dyżurowanie, głównie w celu ochrony własnej bazy, jak i w celu wsparcia ewentualnego kontrataku przeciw Irakowi. 30.09.1990r. utracono jednego z F-15E, samolot wyleciał na symulowaną walkę powietrzna z brytyjskimi Jaguarami, obaj piloci zginęli. Pod koniec 1990r. jednostkę przebazowano do Arabii Saudyjskiej.


W nocy z 16/17.01.1991r. rozpoczęła się operacja „Pustynna Burza”, 21 samolotów F-15E dostało zadanie zaatakowania wyrzutni Al Abbas i Al Hussein, cztery maszyny wyposażono w bomby Mk82, a pozostałe Mk20, samoloty zaskoczyły obronę przeciwlotniczą, dzięki lotowi profilowemu (na wysokości ok. 100m) podczas misji. Kolejne polowanie na Scud’y odbyło się w dzień 17.01. Obie misje zakończyły się fiaskiem (zniszczono jedynie kilka atrap), wszystkie maszyny wróciły do bazy.


W późniejszych dniach operacji zaczęto stosować taktykę „Kill Boxes”, polegającą na patrolach samolotów F-15E (lub A-10) samodzielnie wykonujących uderzenia na zauważone wyrzutnie Scud’ów, loty odbywały się w nocy. W nocy 17/18.01 napotkano pojedynczego MiG’a-29, do którego odpalono AIM-7M, który chybił celu, wrogi myśliwiec uciekł. Kolejnej nocy stracono pierwszego F-15E podczas tej operacji, wydarzyło się to podczas bombardowania składów paliwa w okolicach Basry, po zrzucie ładunku bomb samolot wykonał nakazany manewr, z którego już nigdy nie wyszedł, nie wiadomo czy samolot został trafiony przez obronę przeciwlotniczą, czy był to błąd w pilotażu. Drugiego (i ostatniego w tej operacji) F-15E zniszczono 20.01, podczas ataku na wyrzutnie Al Hussein, jednego z maszyn trafiono Scud’em, piloci katapultowali się i trafili do niewoli.


W późniejszych etapach konfliktu obrona przeciwlotnicza osłabła, więc loty nad Irakiem stały się bezpieczniejsze. F-15E nadal atakowały wyrzutnie rakiet średniego zasięgu, zmniejszając ich aktywność z pięciu odpaleń na dobę, najpierw do jednego na dobę, a później do jednego na kilka dni. Maszyny te atakowały również inne cele, np. stanowiska dowodzenia, elektrownie. 13.02.1991r wszystkie samoloty USAF, wysłano do atakowania jednostek Gwardii Republikańskiej broniącej Bagdadu, a 14.02 doszło do jedynego zestrzelenia przez F-15E, podczas wsparcia działań sił specjalnych, załoga zauważyła, że żołnierzom na ziemi najbardziej dokucza Iracki Mi-24, F-15E zrzucił w jego kierunku bombę GBU-10, która wybuchając tuż przed śmigłowcem ,pochłaniając lecącą maszynę . Niewiele brakowało by lotnictwo zmusiło Irak do całkowitej kapitulacji, jednak decyzje dyplomatyczne doprowadziły do rozejmu.


Później F-15E egzekwowały strefy bez lotów nad Irakiem w ramach operacji „Southern Watch” i „Nothern Watch”, brały też udział w operacjach nad Bałkanami („Denny Flight” ; „Delibrate Force” i „Allied Force”), niszcząc m.in. składy serbskiej amunicji, a później niszcząc obronę powietrzną Jugosławii, podczas tych działań nie utracono żadnego F-15E.


Po koniec 2001r. F-15E z 391. Dywizjonu Myśliwskiego zaczęły bombardowania pozycji Talibów w Afganistanie, jednak pierwszymi zadaniami były niszczenie kilku (i tak niesprawnych) MiG’ów-21 i obrony przeciwlotniczej Afganistanu.


W styczniu 2003r. F-15E z 366. Dywizjonu Mysliwskiego i 334. Dywizjonu Myśliwskiego zostały przebazowane w rejon Zatoki Perskiej (do Kataru), więc przed rozpoczęciem „Iraqi Freedom” było tam 48 Strike Eagle’ów. Już dzień przed rozpoczęciem całej operacji, samoloty zaatakowały działa przeciwlotnicze S-60 i wyrzutnie Rolland (jednak większość Rolland’ów zdołało się ukryć). Między 15 a 20.03.2003r. F-15E atakowały umocnione centra dowodzenia obrony przeciwlotniczej, a później stanowiska dywizji zmechanizowanej „Medina”, niszcząc 65 irackich samolotów na ziemi, oraz liczne czołgi i transportery opancerzone. 335. Dywizjon od końca marca wspierał działania Task Force „Tawny”, polegało to głównie na niszczeniu grupek piechoty za pomocą działka, czasami nawet na zabijaniu pojedynczych strzelców. Pod koniec 2004r. w zatoce pojawiły się nowe F-15E z zasobnikami Sniper XL.