Zdjęcie dnia

  • Jacek Grześkowiak

    Jacek Grześkowiak

Newsletter

Cotygodniowa porcja informacji lotniczych

JOOMEXT_TERMS

HOBBY

Pogoda

 


Dołącz do nas !

FB TW google-plus-ikona-2012 YT 

 


Article Index

F-15E Eagle z 4 Skrzydła Myśliwskiego US Air Force


McDonnell Douglas (Boeing) F-15 Eagle/Strike Eagle
 
 

Opis:
Amerykański, naddźwiękowy, ciężki myśliwiec przewagi powietrznej/wielozadaniowy przeznaczony do działań w każdych warunkach atmosferycznych. Konstrukcja metalowa, z elementami tytanowymi, wyposażona w dwa silniki P&W F100-PW100(104kN), lub F100-PW220 (po 107kN) lub F100-PW229 (po 129 kN) i skrzydłem trapezowatym (nachylenie krawędzi natarcia: 45stopni) z zminimalizowaną mechanizacją płata.

 


Geneza powstania:

 
30.09.1968r. ogłoszono założenia dla nowego myśliwca przewagi powietrznej dla USAF i rozesłano do głównych firm lotniczych w USA. 23.12.1969 po fazie full scale development, zwycięzcą konkursu ogłoszono firmę McDonnell Douglas z jej projektem 199-B (później F-15). Na początku stycznia 1970r. podpisano kont
rakt na 20 maszyn serii próbnej, 12 do prób kategorii I, 8 kategorii II i 5 kategorii III. F-15 był pierwszym myśliwcem zwalniającym pilota z konieczności obserwowania wnętrza kabiny, co pozwala na skupienie się na sytuacji taktycznej. Co prawda pierwsze wersje nie posiadały jeszcze systemu aktywnego sterowania, ale został wyposażone w bardzo (jak na tamte czasy) zaawansowany technicznie układ sterowania współdziałający ze zwykłą statecznością samolotu, nazwany Control Augmentation System- CAS. Roll-out pierwszego egzemplarza F-15A-1MC (71-0280) odbył się 26.06.1972r., po czym samolot rozmontowano i dostarczono do bazy Edwards, gdzie samolot ponownie zmatowano i 27.07.1972r. został oblatany przez Irvinga L. Burrowsa (szefa pilotów doświadczalnych McDonnell Douglas). Pierwszy lot trwał 54 min i zakończył się pomyślnie. Produkcję seryjną F-15 A/B rozpoczęto 01.03.1973r., a w 1974r. podjęto już pełnoskalową produkcję seryjną. W sumie wyprodukowano 18 samolotów przedseryjnych w wersji A transzach 1 do 6 (4 dostarczono do Izraela), 366 F-15A w transzach 7 do 20 (347 dla USAF i 19 dla Izraela), 2 przedseryjne maszyny w wersji B w transzach 3 i 4 oraz 61 seryjnych samolotów w wersji B w transzach 7 do 20 (59 dla USAF i 2 dla Izraela). Razem powstało 455 samolotów wersji F-15 A/B.

 

 

 

Charakterystyka pierwszych wersji produkcyjnych:

 
Pierwsze F-15 wyposażone zostały w radar impulsowo- doplerowski AN/APG-63 firmy Huges Aircraft Company, radar ten miał zasięg wykrywania do 240km (dla bombowca strategicznego lecącego przeciwnym kursem), dla oddalającego się myśliwca zasiąg ten skracał się o połowę. Parametry te malały jeszcze dla obiektów na tle ziemi, nawet do 70km, radiolokator samolotów lecących na tle ziemi prostopadle do maszyny, nie wykrywał wcale. Radar ten pracował w zakresie częstotliwości 8,0-12,0GHz i warzył około 230kg. F-15 był pierwszym, po F-14 samolotem w którym odczyt z radaru nie był obrazowany „na surowo”, tylko z pomocą symboli na monitorze. Radar mógł pracować w kilku trybach różniących się zasięgiem i zakresem obrazowania celów, wszystkie dane przekazywane były na wskaźniku przeziernym HUD, firmy McDonnell Douglas Electrnic- AN/AVQ-20, a system swój-obcy obsługiwało urządzenie Hazelitine AN/APX-76.


F-15 został wyposażony w pierwszy typowy kompleks samoobrony WRe, który mógł pracować automatycznie. Kompleks TEWS (taktyczny system walki elektronicznej) składał się z urządzenia Loral AN/ALR-56A, ostrzegającego przed opromieniowaniem radiolokacyjnym, opromieniwaniem z tylnej półsfery Magnavox AN/ALQ -128 , wyrzutnikiem flar/dipoli Tracor AN/ALE-39, oraz wbudowanego aktywnego systemu zakłócającego Northrop AN/ALQ-135, który był w stanie mylić stacje radiolokacyjne znanych wówczas samolotów produkcji ZSRR- MiG-21, MiG-23 i MiG-25, oraz przeciwlotniczych zestawów rakietowych.


F-15 A/B mógł przenosić cztery AIM-7F, później AIM-7M. Do walk na krótkim dystansie samolot wyposażono w cztery pociski AIM-9P, a od 1980r. również AIM-9L.


Zamiast pocisków powietrze- powietrze, pod F-15 można podwiesić zbiorniki paliwa zwiększające pojemność paliwa z 6750
l do 13677 l. Przy zastosowaniu zbiorników zasięg samolotu (z zapasem aeronawigacyjnym) zwiększał się do 4160 km. Jednak F-15 A/B nadal nie spełniał jednego z wymogów stawianych nowemu myśliwcowi, z zasięgiem niecałych 4200km nie mógł dolecieć do Europy bez lądowania, lub tankowania w powietrzu, rozwiązaniem był Conformal Fuel Tank (konforemny zbiornik paliwa), który mógł zabrać również dodatkowe urządzenia radio-elektroniczne, dwa zbiorniki mieścił dodatkowe 5824 l, co wystarczało do osiągnięcia zasięgu 5200km z zapasem aeronawigacyjnym. W 1976r. firma Goodyear opracowała nowe zbiorniki, których pojemność była większa o 1086 l względem poprzednich co jeszcze wydłużyło zasięg, aż do 5560km.

 

 

Modyfikacje w wersji C/D:
Pierwsza istotną zmianą była modyfikacja radaru, pamięć operacyjna nowej stacji zwiększyła się z 24K, do 96K, radar był mniej czuły na zakłócenia i pokazywał każdy samolot w formacji, usunięto również niemożność obserwacji innych celów podczas śledzenia wybranego do zestrzelenia obiektu. Radiolokator otrzymał oprogramowanie umożliwiające współprac
ę z pociskami AIM-120. Modyfikacje w zespole napędowym wprowadzano stopniowo, najpierw zmieniono instalację paliwową, w pierwszym samolocie z tą modyfikacją dostosowano do przenoszenia zbiorników CFT, wzmocniono strukturę płatowca i zmodyfikowano podwozie. W ten sposób zmodyfikowane F-15 w wersji C zeszły z linii montażowej w połowie 1979r.


W 1982r. podjęto program modernizacyjny, nazwany Multi-Stage Improvment Program, w pierwszej fazie- MSIP I, która przewidywała modernizacje wszystkich F-15 A/B do (opisanego wyżej) F-15 C/D, jednak później okazało się, że lepiej będzie F-15 A/B przesuwać do Gwardii Narodowej, a w jednostkach liniowych umieszczać nowe F-15C/D, w wyniku tej decyzji zwiększono zamówienia na serie C/D. Na tym etapie skoncentrowano się na modyfikacji starszych samolotów wersji C/D i wprowadzaniu nowych. W ramach nowych możliwości F-15 mógł odpalać kilka AIM-120, do różnych celów, w praktyce jednak AN/APG-63 umożliwiał odpalenie pocisków do dwóch różnych celów, z przerwą do przejścia na śledzenie kolejnego celu.


W F-15 C/D zamontowano również nowy kompleks waliki radio-elektronicznej, dodano m.in. nowe urządzenie ostrzegające o opromieniowaniu przez radar przeciwnika AN/ALR-56C, rozszerzono w nim pasmo częstotliwości, dostosowano do wykrywania pracy radarów zmieniających częstotliwości i powiększono bibliotekę danych o najnowsze radiolokatory przeciwnika. Z AN/ALR-56C współpracowało urządzenie do analizy zagrożenia Magnavox AM/ALQ-128, niestety to urządzenie nadal pozostaje zagadką, jedyne co o nim wiadomo to, że jego anteny mieszczą się na zakończeniu lewego statecznika pionowego. Zamontowano również nową wyrzutnie flar/dipoli Tracor AN/ALE-45, można do niego ładować 240 naboi (z dipolami) RR-170, RR-180, lub RR-188 lub 120, jak również 120 flar MJU-7 lub 48 flar MJU-10 (można stosować różne kombinacje).
Bardziej zaawansowana elektronika pozwoliła na usprawnienie zespołu napędowego, dzięki precyzyjnej regulacji kąta natarcia łopatek sprężarki i regulacji ilości wtryskiwanego paliwa, można było uniknąć zjawiska pompażu. Na drodze tych modyfikacji powstał silnik P&W F-100-PW-220. Można było również dopuścić do wzrostu temp. gazów wylotowych, co pociągało za sobą wzrost ciągu silnika, w maszynach seryjnych zmniejszono jedna ciąg do 107kN, osiągając wzrost resursu jednostki napędowej. Dopalanie włącza się w ciągu 4 s, równocześnie w obu silnikach, na każdej wysokości i prędkości.


Od 1996r. na F-15 montuje się radar AN/APG-63(V)1, jest to zmodernizowana wersja AN/APG-70, w której większość układów półprzewodnikowych zastąpiono układami scalonymi, radar ten posiada nowy układ samokontroli, co zwiększa niezawodność pracy i utrzymuje wysokie osiągi urządzenia w trakcie jego eksploatacji . Dodatkowo nowy radiolokator ma mniejszą czułość na zakłócenia i większą skuteczność wykrywania celów o małym echu radarowym. W 2001r. klasyczną sterowana antenę Cassegarina zastąpiono nieruchomą kwadratową anteną, złożona z 1000 elementów, była to lekko zmieniona wersja anteny z radaru Super Horneta. Zmodyfikowany radiolokator nazwano AN/APG-62(V)2, w którym jeszcze bardziej zwiększono odporność na zakłócenia, zwiększono kąty skanowania na niektórych trybach pracy i zwiększono zakres częstotliwości . W latach 1996-2005 F-15 C/D MSPI II dostosowano do użycia gogli noktowizyjnych, a następnie celowników nahełmowych JHMCS. W maszynach tych zaczęto również mątować nawigacyjny system bezwładnościowy Norhrop Grumman (wcześniej Litton) LN-93,oraz nowy system swój-obcy, amerykańskiego oddziału BAE Systems AN/APX-113, a w latach 2006-2007 dostosowano maszynę do przenoszenia pocisków AIM-120C-5 i AIM-9X. Planuje się wyposażenie F-15 C/D w nowy radar AN/APG-63(V)3.


Zastosowanie bojowe F-15 C/D (w USAF):
02.07.1990r. iracka armia wkroczyła na teren Kuwejtu, a już 07.07.1990r. w Arabii Saudyjskiej pojawiła się 71.TFS/1, rozpoczynając operację „Pustynna Tarcza”, później w rejon Zatoki Perskiej przyleciały 27.TFS, 58.TFS/33 i 53.TSF/36. Łącznie do Arabii Saudyjskiej przyleciało blisko 100 F-15. Na jesieni 1990r. kolejne F-15 rozlokowano na terenie Turcji, były to: 525.TFS/36 i 32.TFS/32, co dawało ok.50 maszyn działających z Turcji. Do pierwszych walk doszło 17.01.1991r. gdy F-15C leciały na osłonę F-15E, wspomagane przez samoloty walki elektronicznej EF-111A. Gdy irackie myśliwce wystartowały w pogoń za uderzeniowymi F-15E, lecące z tyłu F-15C dostały je wprost pod ogień rakietowy. Kpt. Steve W. Tate został naprowadzony (przez E-3) na Mirage’a F1EQ, znajdującego się na wschód od Bagdadu i zestrzelił go pociskiem AIM-7M, następnie kpt. John Kelk, również AIM-7m zestrzelił MiG’a-29. Po pewnym czasie z lotniska Mudaysis zaczęły startować kolejne Mirage F1EQ, kpt. Rob Graeter zestrzelił startujący myśliwiec, a wykonujący za nim rozbieg drugi Mirage, próbując uniknąć zderzenia ze szczątkami samolotu kolegi, wykonał gwałtowny manewr, który doprowadził do obrócenia się maszyny, która runęła na ziemię.


Kojenie sukcesy F-15 odnotował podczas osłony F-16C mających zbombardować lotnisko Al. Taquaddam, myśliwce były wspierane przez samoloty przełamania obrony powietrznej F-4G i maszyny walki elektronicznej EF-111A. Po przekroczeniu irackiej granicy E-3 poinformował o dyżurującej parze MiG’ów-29. Nim F-15 doleciały do MiG’ów zostały zaatakowane przez rakiety S-75M, które nie trafiły w żadnego z członków ugrupowania. Będąc na odległości ok. 20km od celów, kpt. Draeger i kpt. Magilla odpalili swoje AIM-7M i zestrzelili obie wrogie maszyny.
19.01.1991r. Eagle zostały wysłane do dyżurowania między lotniskami Mudaysis, H2 i H3. Piloci F-15 zostali poinformowani że za ugrupowaniem US Navy lecą irackie myśliwce, podczas podchodzenia do celu E-3 wykrył kolejne dwa samoloty wroga, kpt. Pitts i kpt.Tollini po długiej walce redio-elektronicznej i manewrowej zestrzelili dwa MiG’i-25. Tego samego dnia zestrzelono jeszcze dwa MiG’i-29, a F-15 bazujące w Turcji zestrzeliły dwa Mirage F1EQ.


26.01.1991r. nastąpiły pierwsze zestrzelenia samolotów uciekających do Iranu, były nimi trzy MiG’i-23 zestrzelone przez F-15 osłaniające, samoloty zwiadu elektronicznego i powietrzne tankowce. Następnego dnia duży sukces odnieśli również dwaj piloci (kpt.Powell i kpt.Denney), którzy przyłapali uciekające do Iranu myśliwce, obaj zestrzelili po dwa samoloty podczas tego lotu (Mirage’ i trzy MiG’i-23). W ciągu następnych dwóch dni zestrzelono jeszcze dwa MiG’i-23 (jednego tuż przed irańską granicą, pilot w wyniku gwałtownego manewru, wykonanego w celu uniknięcia wlotu w irańską przestrzeń powietrzną urwał końcówkę skrzydła, mimo to doprowadził maszynę do bazy, po drodze tankując w powietrzu). Potem już rzadko napotykano irackie myśliwce, jednak 02.02.1991 zestrzelono transportowego Ił’a-76, 06.02.1991r. por. Hehemmann zestrzelił dwa Su-2, a kpt. Dietz dwa MiG’i-21, następnego dnia zestrzelono jeszcze trzy Su-22 i jedną Pume, a 11.02.1991r. dwa smołowce Mi-8. Już po operacji „Pustynna Burza” w ramach kontroli strefy zakazu lotów irackich samolotów, zestrzelono dwa Su-22 i PC-9, niestety długo po zakończeniu operacji, nastąpiło tragiczne nieporozumienie, 14.02.1994r. F-15C omyłkowo zestrzelił dwa UH-60 US Army, zginęło 26 osób.


Ostatnie sukcesy F-15 C/D odniosły podczas operacji „Allied Froce” w Jugosławii, prowadzonej między marcem a majem 1999r. W operacji tej brały udział 493.FS/48.FW i 53.FS/52.FW. F-15 zestrzeliły po dwa MiG’i-29, 24.03 i 26.03.1999r.


F-15 A/B/C/D, eksport i bojowe wykorzystanie poza USAF:
F-15 nie był szeroko eksportowany, mogły sobie na niego pozwolić państwa potrzebujące wyspecjalizowanego myśliwca przewagi powietrznej, które było stać na zakup tej maszyny. Krajami które pozwoliły sobie na zakup F-15 A/B lub C/D zostały: Izrael, Japonia i Arabia Saudyjska.
We wrześniu 1974r. w bazie Edwards goszczono czterech Izraelskich pilotów którzy wykonywali loty na F-15 A/B m.in. w symulowanych walkach z F-4 (równolegle inna izraelska grupa wykonywała loty na F-14, chciano wykonać symulowane wali F-15 vs. F-14, ale rząd USA nie zgodził się na to). Z racji na niższy koszt kupna i eksploatacji (niż F-14) Izrael zdecydował się na zakup czterech F-15A z serii przedprodukcyjnej, zgodę na zakup amerykańskiego myśliwca Izrael uzyskał za zawarcie pokoju z Egiptem.


Wspomniane maszyny trafiły do Izraela 10.12.1976r., dwa z nich były używane do prób na rzecz USAF, a dwa nie były do tamtej pory eksploatowane. W 1977r. Izrael dostał kolejne 19 F-15A i 2 F-15B. Na początku 1982r. do Izraela przybyło 9 F-15C i 6 F-15D, co dawało 20 samolotów bojowych i 8 szkolno bojowych (jednego F-15A utracono w 1979r.), kolejne F-15C/D kupiono w 1985r., było to 9 F-15C i 2 F-15D, w 1991r. USAF odstąpiło za bezcen 17 F-15A (nastąpiło to za obietnice nie angażowania się Izraelskich maszyn podczas operacji „Pustynna Burza”). Ostatnia dostawa samolotów F-15 C/D nastąpiła w1992r. i było to 15 F-15D (z radarem AN/APG-70).


Izraelskie F-15 różniły się od wersji amerykańskich, przede wszystkim zdemontowano instalację do zrzutu bomb atomowych, w samolotach wersji C/D używano tych samych foteli katapultowanych jak w wersji A/B. Izraelskie maszyny nie posiadały wielskiej amerykańskiej tajemnicy czyli stacji zakłóceń aktywnych Northrop AN/ALQ-135, natomiast na zewnętrznych zaczepach można podwieszać zasobniki z podobnymi stacjami, AN/ALQ-119, lub AN/ALQ-131, lub urządzenie produkcji Izraelskiej AL./L-8222. Izraelskie F-15 mogą wykorzystywać konforemne zbiorniki paliwa rodzimej produkcji (mniejsze niż amerykańskie), i przenosić również rodzimej produkcji pocisków powietrze-powietrze, Pyton3 i Pyton4.


 

 

Pierwszy raz bojowo F-15 użyto podczas, izraelskiej operacji „Litani” między 15.03 a 21.031978r.. F-15 osłaniały działania armii lądowej, prowadzone przeciw Organizacji Wyzwolenia Palestyny (OWP), jednak nie doszło do starć w powietrzu. Od kwietnia do czerwca 1979r. Izrael prowadził ataki bombowe na obozy OWP w Libanie. Jednak syryjskie myśliwce spotkano dopiero 27.06.1979r., gdy MiG’i-21 zostały wysłane na przechwycenie, lecz dzięki naziemnym zakłucaczą Izraelczyków, do syryjskich pilotów nie dotarły ostrzeżenia o nadlatujących F-15. Tego dnia zestrzelono cztery MiG’i-21MF, a kolejne cztery maszyny tego typu ulęgły F-15 24.09.1979r., podczas kolejnych lotów nad Libanem. 24.08.1980r. lecące w osłonie rozpoznawczego RF-4, F-15 przechwyciły i zniszczyły jednego z MiG’ów-21, które chciały zaatakować Phantoma II. Dziesiąte zwycięstwo F-15 odniosły podczas kolejnego już ataku na pozycję OWP w Libanie, który odbył się 31.12.1980r., wtedy też F-15 zaliczyły zestrzelenie nr.11, były to ponownie MiG’i-21MF. W lutym 1981r. Syryjczycy podjęli kolejną próbę, zestrzelenia RF-4, tym razem za pomocą nowych MiG’ów-25P i tym razem jedna z maszyn została zniszczona, a druga uciekła.


07.06.1981r. Izrael przeprowadził operację „Oprea”- atak na Irańskie instalację jądrowe „Osirak”. Cztery F-15 stanowiły osłonę dla uderzeniowych F-16, akcja zakończyła się sukcesem, nie napotkano wroga w powietrzu. 29.07.1980r. powtórzyła się sytuacja sprzed kilku miesięcy, na przechwycenie RF-4 wysłano dwa MiG’i-25, jeden z nich zestrzelono, drugi zdołał uciec. W połowie 1982r. Izrael postanowił ostatecznie rozprawić się w bojownikami OWP (nie do końca się to udało). 07.06.1982r. F-15 wysłano na przechwycenie syryjskich myśliwców, podczas lotu cel zgubiona, lecz podczas nawrotu, ppor. Lapidota, dostrzegł parę MiG’a-23, którego po krótkim pościgu zestrzelił. Podczas kolejnych dni nastały krwawe żniwa izraelskich F-15, 08.06 zestrzelono dwa MiG-21 i dwa MiG-23, 09.06- pięć MiG-21 i sześć MiG-23, jednak tego dnia mogło dojść do utraty trzech F-15, w pierwszej sytuacji MiG’i-21 wystrzeliły dwie K-13, które został wymanewrowane w ostatniej chwili, natomiast w drugiej inny MiG-21 trafił F-15 (Ronena Shapira) w prawy silnik! Płonący samolot doleciał do bazy Ramat-David, F-15 są tak ważne dla Izraela, że poważnie pokiereszowana maszyna została (w ciągu dwóch miesięcy) wyremontowania i wprowadzona do służby. 10.06.1982r., zostanie zapisany w kartach historii jako dzień najbardziej owocnych zestrzeleń F-15, które uzyskały sześć zwycięstw nad MiG’ami-21, sześć nad MiG’ami-23 i jedno nad Gazelle. Dzień później izraelscy piloci mogli dopisać jeszcze trzy MiG’i-21 i dwa MiG’i-23 (wtedy też nieomal nie zestrzelono U-2, USAF), a do końca czerwca jeszcze dwa MiG’i-23MF.


Mimo pogromu nad Libanem pojawiały się na bardzo wysokich pułapach MiG’i-25RB, wykonujące zwiad, były one bardzo trudne do zestrzelenia, jednak 31.08.1982r., jedna z tych maszyn została trafiona przez pocisk ziemia-powietrze. Uszkodzony samolot został zmuszony do obniżenia wysokości lotu, dzięki czemu dostał się w zasięg AIM-7F, wystrzelonego przez F-15 i zestrzelony. Jeszcze dwa MiG’i-23MF zostały zestrzelone nad Libanem 19.11.1985r., a do ostatniego starcia z syryjskimi myśliwcami doszło 14.09.2001r., kiedy to na przechwycenie, prowadzącego rozpoznanie radioelektroniczne B707, wyleciały MiG’i-29. Boeing został wysłany nad może, a do akcji wkroczyły F-15 zestrzeliwując oba MiG’i-29.


W połowie lat 70. Japonia zaczęła rozpatrywać liczne kandydatury ( sprawdzano prawie wszystkie myśliwce dostępne wtedy na rynku). W wyniku tych prób porównawczych wybrano samolot F-15. Gdy finalizowano rozmowy, dostępne były już F-15 C/D. F-15, które zaczęto produkować w Mitsubishi Heavy Industries, były jednymi z pierwszych (niemal) w pełni wyposażonych maszyn wersji C, oznaczono je literą J i DJ (dla samolotów dwumiejscowych). Japońskie F-15, jak wszystkie maszyny eksportowe, pozbawione zostały instalacji do zrzutu bomb atomowych i dużej części kompleksu walki radioelektronicznej. Na F-15 J zainstalowano J/APR-4 (AN/ALP-56 ze zmienionym oprogramowaniem) i stację aktywnych zakłóceń J/ALQ-8 (uproszczoną AN/ALQ-135), na japońskich samolotach umieszczono urządzenie do automatycznego przekazu komend (z powietrznych i naziemnych stanowisk dowodzenia). 14 maszyn zbudowano w USA, 8 zmontowano z przywiezionych części w MHI, a 182 Japończycy zbudowali samodzielnie (173 wersji J i 9 DJ). Pierwsze samoloty przekazano w połowie lipca 1980r., a w 1981r. pierwsze maszyny opuściły zakłady MHI, razem w latach 1980-97 JASDF (Lotnictwo Japońskich Sił Samoobrony) dostało299 Eagle, ponieważ w latach 1987-95 wyprodukowano dodatkowo 76 F-15.


Państwem, które w ostatniej kolejności zamówiło F-15 C/D była Arabia Saudyjska, by wykorzystać je do obrony przestrzeni powietrznej, w niestabilnym regionie Bliskiego Wschodu. Jednak w wyniku umowy, która miała stabilizować sytuacje w regionie, Arabia Saudyjska mogła eksploatować jedynie 60 samolotów F-15 (47 F-15C i 15 F-15D), a dwa pozostały w USA jako rezerwa ewentualnych strat. Nim dostarczono pierwszą maszynę Arabia Saudyjska zmieniała zamówienie (jeden F-15C na F-15D), w związku z czym w latach 1918-83 dostarczono 46 F-15C i 16 F-15D, niedługo później dowieziono jeden z samolotów rezerwowych, ponieważ jeden z F-15 uległ katastrofie. Później w związku z niemożnością zakupu dodatkowych F-15, Arabia dokupiła jeszcze 24 Tornada F.3. W trakcie operacji „Pustynna Tarcza” RSAF dostało od USA 20 dodatkowych F-15 C/D, starszych wersji produkcyjnych, a tuz po wojnie dokupiono jeszcze 9 F-15C i 3F-15D, zmatowane już po zamknięciu linii produkcyjnych F-15 (17 maszyn dla Arabii Saudyjskiej i 5 dla Izraela).


Podczas wojny Iracko- Irańskiej, obie ze stron atakowały tankowce płynące przez Zatokę Perską, miało to na celu podbicie cen ropy, by uzyskać dodatkowe fundusze na działania wojenne. 05.06.1984r. dwa samoloty F-4 irańskich sił powietrznych, starały się zaatakować tankowiec, znajdujący się na wodach terytorialnych Arabii Saudyjskiej, zostały one wykryte przez dyżurujący E-3. W kierunku Phantom’ ów II wysłano dwa F-15, które odpaliły AIM-7M zestrzeliwując obie irańskie maszyny. 24.01.1991r. dwa irackie Mirage F1EQ (jeden uzbrojony w rakietę powietrze-woda Exocet, które odniosły duże sukcesy w niszczeniu okrętów podczas wojny na Falklandach) próbowały zaatakować okręty koalicji antyirackiej. Obie maszyny zostały zestrzelone Sindwinderami z F-15C pilotowanego przez kpt. Shamrani.

 

 

F-15E - geneza powstania:


Na przełomie lat 70. I 80. w USA pojawiło się zapotrzebowanie na samolot myśliwsko- bombowy o relatywnie dużym zasięgu i udźwigu, mogący operować zarówno w dzień, jak i w nocy, o dużej przeżywalności na polu walki. Firma McDonnell Douglas postanowiła z własnego budżetu sfinansować budowę makiety, samolotu spełniającego wyżej wspomniane wymagania, do prób wykorzystano F-15B Eagle 71-0291, na którym prowadzono testy konforemnych zbiorników paliwa, które przydały się również w wersji E. W makiecie, główną zmiana wyło umieszczenie, znanego z F-111F, zasobnika celowniczego AN/AVQ-26 Pave Tack. Zasobnik składał się z kamery termowizyjnej o zasięgu widzenia 20km, z automatycznym śledzeniem celu, a z termowizorem współpracował dalmierz laserowy, system taki umożliwiał wykorzystywanie bomb kierowanych telewizyjnie i laserowo. Demonstrator zaprezentowano we wrześniu 1980r. na salonie lotniczym Farnborough. Później do konkurencji o kontrakt na samolot myśliwsko- uderzeniowy stanął samolot General Dynamics F-16XL (F-16 ze skrzydłami w układzie pełnej delty i innymi modyfikacjami), w 1981r. USAF ogłosiło przetarg na maszynę- Dual Role Fighter (myśliwiec podwójnego przeznaczenia), który zakładał, powstanie dwumiejscowego samolotu opartego o F-15 lub F-16. 24.02.1984r. USAF ogłosiło wybór F-15 E, który wygrał po serii prób porównawczych (m.in. dlatego że F-15E był bardziej podobny do F-15 już używanych przez USAF niż F-16XL do innych F-16).


Charakterystyka F-15E:
W F-15 E zamontowano radiolokator firmy Hughes AN/APG-70 (zmodyfikowaną wersję AN/APG-63) przystosowany do wykonywania mapy terenu oraz wykrywania małych obiektów naziemnych. Na AN/APG-70 po raz pierwszy zamontowano elementy utrudniające wykrycie pracy radaru. Na początku 1983r. firma Martin Arrietta wprowadziło na rynek nowy system celowniczy nazwany LANTIRN, składający się z dwóch zasobników: nawigacyjnego AN/AAQ-13 i celowniczego AN/AAQ-14, są one montowane na specjalnych zaczepach pod wlotami powietrza. Zasobnik nawigacyjny składa się z radaru Texas Instruments AN/APN-237A, służącego do omijania przeszkód terenowych w locie profilowym i kamery termowizyjnej. W zasobniku AN/AAQ-14 znajduje się bardziej zaawansowany termowizor współpracujący z nowym dalmierzem laserowym.


Konstrukcja nowej maszyny musiała wytrzymać (według wymagań USAF) 16 000h eksploatacji, przy maksymalnych przeciążeniach sięgających +9g. Było to wymagania trudne do spełnienia ponieważ, konstrukcja bazowa (F-15 D) był lżejszy, miał mniejsze dopuszczalne przeciążenia (7,5g), a i tak jego rezus wynosił 12 000h. W środkowej części kadłuba zmieniono wręgi, zastępując je nowymi ze stopów tytanu. Natomiast tylna część została zaprojektowana praktycznie od nowa, jej strukturę oparto o konstrukcję półskorupową z specjalnie formowanego tytanu, do niektórych elementów kadłuba wprowadzono kompozyty. Wprowadzone modyfikacje obniżały ilość paliwa zabieranego do wewnętrznych zbiorników o 193l., a nowe bloki awioniki ograniczyły ilość naboi do działka do 450 pocisków.


Awionikę uzupełniono o nową stację zakłóceń aktywnych, modyfikację AN/ALQ-135 i oznaczono ją literą B, zasobniki systemu LANTIRN zostały na stałe przymocowane do kadłuba, a do kadłuba dodano dodatkowe belki podwieszeń. W F-15 pojawiły się urządzenie Bendix-King RP-341/A, pokazujące w obu kabinach mapę, trase lotu, itp., żyroskopy laserowe Litton AN/ASN-119, wszystko integruje komputer IBM CP-1075, a całość połączona jest szynami danych MIL-STD-1553B. Pierwsze F-15E miały silnik P&W F100-PW-220, a pod koniec lat 80. Zaczęto montować nowe jednostki napędowe- F200-PW-229 (firmy P&W), lub F-100-GE-129 (firmy General Electric), co pozwoliło na poprawę osiągów maszyn. Później komputer nawigacyjny IBM-CP-1075, zastąpiono lepszym CP-1075C, Ado całego systemu nawigacyjnego dodano odbiornik GPS.
W toku eksploatacji dokonano kilku zmian, gównie związanych z dostosowywaniem do nowych typów uzbrojenia, takich jak bomby Paveway III i IV, bomb z rodzimy JDAM, AGM i nowych SDB. W styczniu 2005r. na F-15E zaczęły pojawiać się nowe zasobniki celownicze Lockheed Martin AN/AAQ-33 Sniper XR, polepszono w nim zasięg, celność, jakość obrazu i rozdzielczość. Zmieniana są również bezwładnościowe układy nawigacyjne, na urządzenia Honneywell H-423 i Litton LN-93, w USAF noszą one wspólną nazwę AN/ASN-93. Na przyszłość zaplanowany jest montaż nowych radarów AN/APG-63(V)3, z anteną umożliwiającą skanowanie zarówno przestrzeni powietrznej, jak i powierzchni ziemi.


Wykorzystanie bojowe F-15E (w USAF):
Gdy rozpoczynała się operacja „Pustynna Tarcza” , jedynie 336. Taktyczny Dywizjon Myśliwski był jedyną gotową do aktywnych działań bojowych jednostką F-15E, pojawił się on w Omanie 09.08.1990r., następnie został uzupełniony o kilka kolejnych F-15E i kilku pilotów, którzy doszkalali się już na miejscu. Niedługo później F-15 E rozpoczęły dyżurowanie, głównie w celu ochrony własnej bazy, jak i w celu wsparcia ewentualnego kontrataku przeciw Irakowi. 30.09.1990r. utracono jednego z F-15E, samolot wyleciał na symulowaną walkę powietrzna z brytyjskimi Jaguarami, obaj piloci zginęli. Pod koniec 1990r. jednostkę przebazowano do Arabii Saudyjskiej.


W nocy z 16/17.01.1991r. rozpoczęła się operacja „Pustynna Burza”, 21 samolotów F-15E dostało zadanie zaatakowania wyrzutni Al Abbas i Al Hussein, cztery maszyny wyposażono w bomby Mk82, a pozostałe Mk20, samoloty zaskoczyły obronę przeciwlotniczą, dzięki lotowi profilowemu (na wysokości ok. 100m) podczas misji. Kolejne polowanie na Scud’y odbyło się w dzień 17.01. Obie misje zakończyły się fiaskiem (zniszczono jedynie kilka atrap), wszystkie maszyny wróciły do bazy.


W późniejszych dniach operacji zaczęto stosować taktykę „Kill Boxes”, polegającą na patrolach samolotów F-15E (lub A-10) samodzielnie wykonujących uderzenia na zauważone wyrzutnie Scud’ów, loty odbywały się w nocy. W nocy 17/18.01 napotkano pojedynczego MiG’a-29, do którego odpalono AIM-7M, który chybił celu, wrogi myśliwiec uciekł. Kolejnej nocy stracono pierwszego F-15E podczas tej operacji, wydarzyło się to podczas bombardowania składów paliwa w okolicach Basry, po zrzucie ładunku bomb samolot wykonał nakazany manewr, z którego już nigdy nie wyszedł, nie wiadomo czy samolot został trafiony przez obronę przeciwlotniczą, czy był to błąd w pilotażu. Drugiego (i ostatniego w tej operacji) F-15E zniszczono 20.01, podczas ataku na wyrzutnie Al Hussein, jednego z maszyn trafiono Scud’em, piloci katapultowali się i trafili do niewoli.


W późniejszych etapach konfliktu obrona przeciwlotnicza osłabła, więc loty nad Irakiem stały się bezpieczniejsze. F-15E nadal atakowały wyrzutnie rakiet średniego zasięgu, zmniejszając ich aktywność z pięciu odpaleń na dobę, najpierw do jednego na dobę, a później do jednego na kilka dni. Maszyny te atakowały również inne cele, np. stanowiska dowodzenia, elektrownie. 13.02.1991r wszystkie samoloty USAF, wysłano do atakowania jednostek Gwardii Republikańskiej broniącej Bagdadu, a 14.02 doszło do jedynego zestrzelenia przez F-15E, podczas wsparcia działań sił specjalnych, załoga zauważyła, że żołnierzom na ziemi najbardziej dokucza Iracki Mi-24, F-15E zrzucił w jego kierunku bombę GBU-10, która wybuchając tuż przed śmigłowcem ,pochłaniając lecącą maszynę . Niewiele brakowało by lotnictwo zmusiło Irak do całkowitej kapitulacji, jednak decyzje dyplomatyczne doprowadziły do rozejmu.


Później F-15E egzekwowały strefy bez lotów nad Irakiem w ramach operacji „Southern Watch” i „Nothern Watch”, brały też udział w operacjach nad Bałkanami („Denny Flight” ; „Delibrate Force” i „Allied Force”), niszcząc m.in. składy serbskiej amunicji, a później niszcząc obronę powietrzną Jugosławii, podczas tych działań nie utracono żadnego F-15E.


Po koniec 2001r. F-15E z 391. Dywizjonu Myśliwskiego zaczęły bombardowania pozycji Talibów w Afganistanie, jednak pierwszymi zadaniami były niszczenie kilku (i tak niesprawnych) MiG’ów-21 i obrony przeciwlotniczej Afganistanu.


W styczniu 2003r. F-15E z 366. Dywizjonu Mysliwskiego i 334. Dywizjonu Myśliwskiego zostały przebazowane w rejon Zatoki Perskiej (do Kataru), więc przed rozpoczęciem „Iraqi Freedom” było tam 48 Strike Eagle’ów. Już dzień przed rozpoczęciem całej operacji, samoloty zaatakowały działa przeciwlotnicze S-60 i wyrzutnie Rolland (jednak większość Rolland’ów zdołało się ukryć). Między 15 a 20.03.2003r. F-15E atakowały umocnione centra dowodzenia obrony przeciwlotniczej, a później stanowiska dywizji zmechanizowanej „Medina”, niszcząc 65 irackich samolotów na ziemi, oraz liczne czołgi i transportery opancerzone. 335. Dywizjon od końca marca wspierał działania Task Force „Tawny”, polegało to głównie na niszczeniu grupek piechoty za pomocą działka, czasami nawet na zabijaniu pojedynczych strzelców. Pod koniec 2004r. w zatoce pojawiły się nowe F-15E z zasobnikami Sniper XL.


 

Eksport F-15E:
Oryginalna wersja F-15E nie była przeznaczona na eksport, lecz po wprowadzeniu tańszej uproszczonej wersji F-15H stało się to możliwe. 10.05.1993. Kongres USA wydał pozwolenie na eksport do Arabii Saudyjskiej, bardziej zaawansowanego F-15H, któremu nadano oznaczenie S. Na F-15S umieszczono zasobnik Sarpshooter, zamiast LAMTIRN’a, zamontowano także zubożony radar, który w tej wersji nosi oznaczenie AN/APG-70S, pozostałe urządzenia pozostały niemal bez zmian. Arabia Saudyjska zamówiła 72 samoloty które dostarczono w latach 1995-99.
27.01.1993r. Kongres USA wydał pozwolenie na sprzedaż samolotów F-15 oznaczonych literą I, do Izraela, samoloty te mają system walki radio-elektronicznej opracowany w Izraelu- Elisra SPS-2100. F-15I współpracuje z izraelskim celownikiem nahełmowym firmy Elbit typu DASH i współdziała z zmodernizowanym radarem AN/APG-70 oznaczonym literą I. Pierwszy F-15I dostarczono 19.01.1998r., a łącznie Izrael eksploatuje 25 F-15I.


Kolejnym klientem była Korea Południowa, która zamówiła 40 F-15 oznaczonych literą K, są to pierwsze maszyny zamówione z silnikiem GE F110-GE-129. Wersja K jest poważnie zmodernizowana względem normalnych F-15E, firm Kaiser zapewniła kolorowe wyświetlacze ciekłokrystaliczne w kabinie, nowy komputer koncernu Honneywell zapewnia ok. 10x lepsze parametry od oryginalnego komputera montowanego w F-15E. Na samolotach tych montuje się poważnie zmodernizowany radar AN/APG-63(V)1, z możliwością skanowania powierzchni ziemi i morza i ma zwiększone możliwości obliczeniowe. F-15K dostał zasobnik celowniczy Sniper XR, a dodatkowo zasobnik nawigacyjny Tiger Eyes, identyfikacje swój-obcy zapewnia transponder/integrator BAE Systems AN/APX-113. Maszyna posiada zmodyfikowany zestaw walki radio-elektronicznej, składający się z urządzenia ostrzegającego przed opromieniowaniem BAE Systems ALR-56C(V)1, ta sama firma zapewnia wyrzutniki flar dipoli AN/ALE-47, całego systemu dopełnia urządzenie zakłócające Northrop Grumman ALQ-135M. dostawy 40 maszyn mają zostać zakończone do końca 2008r. (jedną maszynę już utracono), a już trwają negocjacje na temat zakupu kolejnych 20 F-15K.
W grudniu 2005r. Singapur zamówił 12 F-15SG (bardzo podobne do F-15K), dostawy rozpoczną się w 2009r.

 


Podsumowanie:

 

Ze względu na cenę i sytuację geopolityczną zamówienia na F-22 zostały poważnie ograniczone, tak więc F-15C/D wciąż będą podstawowym myśliwcem przewagi powietrznej, samoloty te mają być stale modyfikowane i dostosowywane do warunków nowoczesnych bitew powietrznych. Podobnie sprawa ma się w przypadku F-15 E, miną jeszcze lata nim F-22 zostanie w pełni przystosowany do wykorzystania wszystkich opcji uzbrojenia przenoszonego przez F-15E, a ilość tych maszyn na pewno nie zabezpieczy potrzeb na samolot uderzeniowy w pierwszych dekadach XXIw.. Podobnie jak w wersjach C/D, w wersji E nadal będzie się wprowadzać modyfikacje, które pozwolą zwiększyć możliwości i poszerzyć wachlarz uzbrojenia, więc i samoloty myśliwskie i uderzeniowe mają przed sobą jeszcze lata (miejmy nadzieje) owocnej służby.

 


Dane taktyczno-techniczne:

 
F-15A F-15C F-15E
Rozpiętość 13,05m 13,05m 13,05m
Powierzchnia nośna 56,5m2 56,5m2 56,5m2
Wysokość 5,63m 5,63m 5,63m
Długość 19,43m 19,43m 19,43m
Masa własna 12 700kg 13 235kg 14 375kg
Masa startowa (max) 25 400kg 30 845kg 36 742kg
Prędkość na poziomie morza 1,2Ma 1,2Ma 1,2Ma
Prędkość max. 2,5Ma 2,5Ma 2,5Ma
Prędkość wznoszenia 270m/s 275m/s 240m/s
Zasięg z CFT 4600km 4500km 5420km

 

 


Bibl
i
ografia:
J. Gotowała, Lotnictwo Bojowe XXI Wieku (wydawnictwo Bellona; Warszawa 2007)
F-15E Strike Eagle (Wielka Encyklopedia Lotnictwa, wydawnictwo Educational Oxford, Londyn/Warszawa 2006/2007)
M.Fiszer, J.Gruszczyński, F-15A/B/C/D Eagle (Magazyn Lotnictwo nr. 1;2;3/2008, wydawnictwo Magnum-X Warszawa 2008)
M.Fiszer, J.Gruszczynski, F-15 E Strike Eagle (Magazyn Lotnictwo nr. 5;6/2008, wydawnictwo Magnum-X Warszawa 2008)
Wikipedia.org.pl, McDonnell Douglas F-15 Eagle

 

 

Oprac. samoloty.pl (air-news.blog.onet.pl)