Zdjęcie dnia

  • Jacek Grześkowiak

    Jacek Grześkowiak

Newsletter

Cotygodniowa porcja informacji lotniczych

JOOMEXT_TERMS

HOBBY

Pogoda

 


Dołącz do nas !

FB TW google-plus-ikona-2012 YT 

 


Article Index

F-15E Eagle z 4 Skrzydła Myśliwskiego US Air Force


McDonnell Douglas (Boeing) F-15 Eagle/Strike Eagle
 
 

Opis:
Amerykański, naddźwiękowy, ciężki myśliwiec przewagi powietrznej/wielozadaniowy przeznaczony do działań w każdych warunkach atmosferycznych. Konstrukcja metalowa, z elementami tytanowymi, wyposażona w dwa silniki P&W F100-PW100(104kN), lub F100-PW220 (po 107kN) lub F100-PW229 (po 129 kN) i skrzydłem trapezowatym (nachylenie krawędzi natarcia: 45stopni) z zminimalizowaną mechanizacją płata.

 


Geneza powstania:

 
30.09.1968r. ogłoszono założenia dla nowego myśliwca przewagi powietrznej dla USAF i rozesłano do głównych firm lotniczych w USA. 23.12.1969 po fazie full scale development, zwycięzcą konkursu ogłoszono firmę McDonnell Douglas z jej projektem 199-B (później F-15). Na początku stycznia 1970r. podpisano kont
rakt na 20 maszyn serii próbnej, 12 do prób kategorii I, 8 kategorii II i 5 kategorii III. F-15 był pierwszym myśliwcem zwalniającym pilota z konieczności obserwowania wnętrza kabiny, co pozwala na skupienie się na sytuacji taktycznej. Co prawda pierwsze wersje nie posiadały jeszcze systemu aktywnego sterowania, ale został wyposażone w bardzo (jak na tamte czasy) zaawansowany technicznie układ sterowania współdziałający ze zwykłą statecznością samolotu, nazwany Control Augmentation System- CAS. Roll-out pierwszego egzemplarza F-15A-1MC (71-0280) odbył się 26.06.1972r., po czym samolot rozmontowano i dostarczono do bazy Edwards, gdzie samolot ponownie zmatowano i 27.07.1972r. został oblatany przez Irvinga L. Burrowsa (szefa pilotów doświadczalnych McDonnell Douglas). Pierwszy lot trwał 54 min i zakończył się pomyślnie. Produkcję seryjną F-15 A/B rozpoczęto 01.03.1973r., a w 1974r. podjęto już pełnoskalową produkcję seryjną. W sumie wyprodukowano 18 samolotów przedseryjnych w wersji A transzach 1 do 6 (4 dostarczono do Izraela), 366 F-15A w transzach 7 do 20 (347 dla USAF i 19 dla Izraela), 2 przedseryjne maszyny w wersji B w transzach 3 i 4 oraz 61 seryjnych samolotów w wersji B w transzach 7 do 20 (59 dla USAF i 2 dla Izraela). Razem powstało 455 samolotów wersji F-15 A/B.

 

 

 

Charakterystyka pierwszych wersji produkcyjnych:

 
Pierwsze F-15 wyposażone zostały w radar impulsowo- doplerowski AN/APG-63 firmy Huges Aircraft Company, radar ten miał zasięg wykrywania do 240km (dla bombowca strategicznego lecącego przeciwnym kursem), dla oddalającego się myśliwca zasiąg ten skracał się o połowę. Parametry te malały jeszcze dla obiektów na tle ziemi, nawet do 70km, radiolokator samolotów lecących na tle ziemi prostopadle do maszyny, nie wykrywał wcale. Radar ten pracował w zakresie częstotliwości 8,0-12,0GHz i warzył około 230kg. F-15 był pierwszym, po F-14 samolotem w którym odczyt z radaru nie był obrazowany „na surowo”, tylko z pomocą symboli na monitorze. Radar mógł pracować w kilku trybach różniących się zasięgiem i zakresem obrazowania celów, wszystkie dane przekazywane były na wskaźniku przeziernym HUD, firmy McDonnell Douglas Electrnic- AN/AVQ-20, a system swój-obcy obsługiwało urządzenie Hazelitine AN/APX-76.


F-15 został wyposażony w pierwszy typowy kompleks samoobrony WRe, który mógł pracować automatycznie. Kompleks TEWS (taktyczny system walki elektronicznej) składał się z urządzenia Loral AN/ALR-56A, ostrzegającego przed opromieniowaniem radiolokacyjnym, opromieniwaniem z tylnej półsfery Magnavox AN/ALQ -128 , wyrzutnikiem flar/dipoli Tracor AN/ALE-39, oraz wbudowanego aktywnego systemu zakłócającego Northrop AN/ALQ-135, który był w stanie mylić stacje radiolokacyjne znanych wówczas samolotów produkcji ZSRR- MiG-21, MiG-23 i MiG-25, oraz przeciwlotniczych zestawów rakietowych.


F-15 A/B mógł przenosić cztery AIM-7F, później AIM-7M. Do walk na krótkim dystansie samolot wyposażono w cztery pociski AIM-9P, a od 1980r. również AIM-9L.


Zamiast pocisków powietrze- powietrze, pod F-15 można podwiesić zbiorniki paliwa zwiększające pojemność paliwa z 6750
l do 13677 l. Przy zastosowaniu zbiorników zasięg samolotu (z zapasem aeronawigacyjnym) zwiększał się do 4160 km. Jednak F-15 A/B nadal nie spełniał jednego z wymogów stawianych nowemu myśliwcowi, z zasięgiem niecałych 4200km nie mógł dolecieć do Europy bez lądowania, lub tankowania w powietrzu, rozwiązaniem był Conformal Fuel Tank (konforemny zbiornik paliwa), który mógł zabrać również dodatkowe urządzenia radio-elektroniczne, dwa zbiorniki mieścił dodatkowe 5824 l, co wystarczało do osiągnięcia zasięgu 5200km z zapasem aeronawigacyjnym. W 1976r. firma Goodyear opracowała nowe zbiorniki, których pojemność była większa o 1086 l względem poprzednich co jeszcze wydłużyło zasięg, aż do 5560km.

 

 

Modyfikacje w wersji C/D:
Pierwsza istotną zmianą była modyfikacja radaru, pamięć operacyjna nowej stacji zwiększyła się z 24K, do 96K, radar był mniej czuły na zakłócenia i pokazywał każdy samolot w formacji, usunięto również niemożność obserwacji innych celów podczas śledzenia wybranego do zestrzelenia obiektu. Radiolokator otrzymał oprogramowanie umożliwiające współprac
ę z pociskami AIM-120. Modyfikacje w zespole napędowym wprowadzano stopniowo, najpierw zmieniono instalację paliwową, w pierwszym samolocie z tą modyfikacją dostosowano do przenoszenia zbiorników CFT, wzmocniono strukturę płatowca i zmodyfikowano podwozie. W ten sposób zmodyfikowane F-15 w wersji C zeszły z linii montażowej w połowie 1979r.


W 1982r. podjęto program modernizacyjny, nazwany Multi-Stage Improvment Program, w pierwszej fazie- MSIP I, która przewidywała modernizacje wszystkich F-15 A/B do (opisanego wyżej) F-15 C/D, jednak później okazało się, że lepiej będzie F-15 A/B przesuwać do Gwardii Narodowej, a w jednostkach liniowych umieszczać nowe F-15C/D, w wyniku tej decyzji zwiększono zamówienia na serie C/D. Na tym etapie skoncentrowano się na modyfikacji starszych samolotów wersji C/D i wprowadzaniu nowych. W ramach nowych możliwości F-15 mógł odpalać kilka AIM-120, do różnych celów, w praktyce jednak AN/APG-63 umożliwiał odpalenie pocisków do dwóch różnych celów, z przerwą do przejścia na śledzenie kolejnego celu.


W F-15 C/D zamontowano również nowy kompleks waliki radio-elektronicznej, dodano m.in. nowe urządzenie ostrzegające o opromieniowaniu przez radar przeciwnika AN/ALR-56C, rozszerzono w nim pasmo częstotliwości, dostosowano do wykrywania pracy radarów zmieniających częstotliwości i powiększono bibliotekę danych o najnowsze radiolokatory przeciwnika. Z AN/ALR-56C współpracowało urządzenie do analizy zagrożenia Magnavox AM/ALQ-128, niestety to urządzenie nadal pozostaje zagadką, jedyne co o nim wiadomo to, że jego anteny mieszczą się na zakończeniu lewego statecznika pionowego. Zamontowano również nową wyrzutnie flar/dipoli Tracor AN/ALE-45, można do niego ładować 240 naboi (z dipolami) RR-170, RR-180, lub RR-188 lub 120, jak również 120 flar MJU-7 lub 48 flar MJU-10 (można stosować różne kombinacje).
Bardziej zaawansowana elektronika pozwoliła na usprawnienie zespołu napędowego, dzięki precyzyjnej regulacji kąta natarcia łopatek sprężarki i regulacji ilości wtryskiwanego paliwa, można było uniknąć zjawiska pompażu. Na drodze tych modyfikacji powstał silnik P&W F-100-PW-220. Można było również dopuścić do wzrostu temp. gazów wylotowych, co pociągało za sobą wzrost ciągu silnika, w maszynach seryjnych zmniejszono jedna ciąg do 107kN, osiągając wzrost resursu jednostki napędowej. Dopalanie włącza się w ciągu 4 s, równocześnie w obu silnikach, na każdej wysokości i prędkości.


Od 1996r. na F-15 montuje się radar AN/APG-63(V)1, jest to zmodernizowana wersja AN/APG-70, w której większość układów półprzewodnikowych zastąpiono układami scalonymi, radar ten posiada nowy układ samokontroli, co zwiększa niezawodność pracy i utrzymuje wysokie osiągi urządzenia w trakcie jego eksploatacji . Dodatkowo nowy radiolokator ma mniejszą czułość na zakłócenia i większą skuteczność wykrywania celów o małym echu radarowym. W 2001r. klasyczną sterowana antenę Cassegarina zastąpiono nieruchomą kwadratową anteną, złożona z 1000 elementów, była to lekko zmieniona wersja anteny z radaru Super Horneta. Zmodyfikowany radiolokator nazwano AN/APG-62(V)2, w którym jeszcze bardziej zwiększono odporność na zakłócenia, zwiększono kąty skanowania na niektórych trybach pracy i zwiększono zakres częstotliwości . W latach 1996-2005 F-15 C/D MSPI II dostosowano do użycia gogli noktowizyjnych, a następnie celowników nahełmowych JHMCS. W maszynach tych zaczęto również mątować nawigacyjny system bezwładnościowy Norhrop Grumman (wcześniej Litton) LN-93,oraz nowy system swój-obcy, amerykańskiego oddziału BAE Systems AN/APX-113, a w latach 2006-2007 dostosowano maszynę do przenoszenia pocisków AIM-120C-5 i AIM-9X. Planuje się wyposażenie F-15 C/D w nowy radar AN/APG-63(V)3.


Zastosowanie bojowe F-15 C/D (w USAF):
02.07.1990r. iracka armia wkroczyła na teren Kuwejtu, a już 07.07.1990r. w Arabii Saudyjskiej pojawiła się 71.TFS/1, rozpoczynając operację „Pustynna Tarcza”, później w rejon Zatoki Perskiej przyleciały 27.TFS, 58.TFS/33 i 53.TSF/36. Łącznie do Arabii Saudyjskiej przyleciało blisko 100 F-15. Na jesieni 1990r. kolejne F-15 rozlokowano na terenie Turcji, były to: 525.TFS/36 i 32.TFS/32, co dawało ok.50 maszyn działających z Turcji. Do pierwszych walk doszło 17.01.1991r. gdy F-15C leciały na osłonę F-15E, wspomagane przez samoloty walki elektronicznej EF-111A. Gdy irackie myśliwce wystartowały w pogoń za uderzeniowymi F-15E, lecące z tyłu F-15C dostały je wprost pod ogień rakietowy. Kpt. Steve W. Tate został naprowadzony (przez E-3) na Mirage’a F1EQ, znajdującego się na wschód od Bagdadu i zestrzelił go pociskiem AIM-7M, następnie kpt. John Kelk, również AIM-7m zestrzelił MiG’a-29. Po pewnym czasie z lotniska Mudaysis zaczęły startować kolejne Mirage F1EQ, kpt. Rob Graeter zestrzelił startujący myśliwiec, a wykonujący za nim rozbieg drugi Mirage, próbując uniknąć zderzenia ze szczątkami samolotu kolegi, wykonał gwałtowny manewr, który doprowadził do obrócenia się maszyny, która runęła na ziemię.


Kojenie sukcesy F-15 odnotował podczas osłony F-16C mających zbombardować lotnisko Al. Taquaddam, myśliwce były wspierane przez samoloty przełamania obrony powietrznej F-4G i maszyny walki elektronicznej EF-111A. Po przekroczeniu irackiej granicy E-3 poinformował o dyżurującej parze MiG’ów-29. Nim F-15 doleciały do MiG’ów zostały zaatakowane przez rakiety S-75M, które nie trafiły w żadnego z członków ugrupowania. Będąc na odległości ok. 20km od celów, kpt. Draeger i kpt. Magilla odpalili swoje AIM-7M i zestrzelili obie wrogie maszyny.
19.01.1991r. Eagle zostały wysłane do dyżurowania między lotniskami Mudaysis, H2 i H3. Piloci F-15 zostali poinformowani że za ugrupowaniem US Navy lecą irackie myśliwce, podczas podchodzenia do celu E-3 wykrył kolejne dwa samoloty wroga, kpt. Pitts i kpt.Tollini po długiej walce redio-elektronicznej i manewrowej zestrzelili dwa MiG’i-25. Tego samego dnia zestrzelono jeszcze dwa MiG’i-29, a F-15 bazujące w Turcji zestrzeliły dwa Mirage F1EQ.


26.01.1991r. nastąpiły pierwsze zestrzelenia samolotów uciekających do Iranu, były nimi trzy MiG’i-23 zestrzelone przez F-15 osłaniające, samoloty zwiadu elektronicznego i powietrzne tankowce. Następnego dnia duży sukces odnieśli również dwaj piloci (kpt.Powell i kpt.Denney), którzy przyłapali uciekające do Iranu myśliwce, obaj zestrzelili po dwa samoloty podczas tego lotu (Mirage’ i trzy MiG’i-23). W ciągu następnych dwóch dni zestrzelono jeszcze dwa MiG’i-23 (jednego tuż przed irańską granicą, pilot w wyniku gwałtownego manewru, wykonanego w celu uniknięcia wlotu w irańską przestrzeń powietrzną urwał końcówkę skrzydła, mimo to doprowadził maszynę do bazy, po drodze tankując w powietrzu). Potem już rzadko napotykano irackie myśliwce, jednak 02.02.1991 zestrzelono transportowego Ił’a-76, 06.02.1991r. por. Hehemmann zestrzelił dwa Su-2, a kpt. Dietz dwa MiG’i-21, następnego dnia zestrzelono jeszcze trzy Su-22 i jedną Pume, a 11.02.1991r. dwa smołowce Mi-8. Już po operacji „Pustynna Burza” w ramach kontroli strefy zakazu lotów irackich samolotów, zestrzelono dwa Su-22 i PC-9, niestety długo po zakończeniu operacji, nastąpiło tragiczne nieporozumienie, 14.02.1994r. F-15C omyłkowo zestrzelił dwa UH-60 US Army, zginęło 26 osób.


Ostatnie sukcesy F-15 C/D odniosły podczas operacji „Allied Froce” w Jugosławii, prowadzonej między marcem a majem 1999r. W operacji tej brały udział 493.FS/48.FW i 53.FS/52.FW. F-15 zestrzeliły po dwa MiG’i-29, 24.03 i 26.03.1999r.


F-15 A/B/C/D, eksport i bojowe wykorzystanie poza USAF:
F-15 nie był szeroko eksportowany, mogły sobie na niego pozwolić państwa potrzebujące wyspecjalizowanego myśliwca przewagi powietrznej, które było stać na zakup tej maszyny. Krajami które pozwoliły sobie na zakup F-15 A/B lub C/D zostały: Izrael, Japonia i Arabia Saudyjska.
We wrześniu 1974r. w bazie Edwards goszczono czterech Izraelskich pilotów którzy wykonywali loty na F-15 A/B m.in. w symulowanych walkach z F-4 (równolegle inna izraelska grupa wykonywała loty na F-14, chciano wykonać symulowane wali F-15 vs. F-14, ale rząd USA nie zgodził się na to). Z racji na niższy koszt kupna i eksploatacji (niż F-14) Izrael zdecydował się na zakup czterech F-15A z serii przedprodukcyjnej, zgodę na zakup amerykańskiego myśliwca Izrael uzyskał za zawarcie pokoju z Egiptem.


Wspomniane maszyny trafiły do Izraela 10.12.1976r., dwa z nich były używane do prób na rzecz USAF, a dwa nie były do tamtej pory eksploatowane. W 1977r. Izrael dostał kolejne 19 F-15A i 2 F-15B. Na początku 1982r. do Izraela przybyło 9 F-15C i 6 F-15D, co dawało 20 samolotów bojowych i 8 szkolno bojowych (jednego F-15A utracono w 1979r.), kolejne F-15C/D kupiono w 1985r., było to 9 F-15C i 2 F-15D, w 1991r. USAF odstąpiło za bezcen 17 F-15A (nastąpiło to za obietnice nie angażowania się Izraelskich maszyn podczas operacji „Pustynna Burza”). Ostatnia dostawa samolotów F-15 C/D nastąpiła w1992r. i było to 15 F-15D (z radarem AN/APG-70).


Izraelskie F-15 różniły się od wersji amerykańskich, przede wszystkim zdemontowano instalację do zrzutu bomb atomowych, w samolotach wersji C/D używano tych samych foteli katapultowanych jak w wersji A/B. Izraelskie maszyny nie posiadały wielskiej amerykańskiej tajemnicy czyli stacji zakłóceń aktywnych Northrop AN/ALQ-135, natomiast na zewnętrznych zaczepach można podwieszać zasobniki z podobnymi stacjami, AN/ALQ-119, lub AN/ALQ-131, lub urządzenie produkcji Izraelskiej AL./L-8222. Izraelskie F-15 mogą wykorzystywać konforemne zbiorniki paliwa rodzimej produkcji (mniejsze niż amerykańskie), i przenosić również rodzimej produkcji pocisków powietrze-powietrze, Pyton3 i Pyton4.