Zdjęcie dnia

  • Jacek Grześkowiak

    Jacek Grześkowiak

Newsletter

Cotygodniowa porcja informacji lotniczych

JOOMEXT_TERMS

HOBBY

Pogoda

 


Dołącz do nas !

FB TW google-plus-ikona-2012 YT 

 


Article Index



Usterzenie składa się z płytowych stateczników poziomych i podwójnego statecznika pionowego z konwencjonalnymi sterami  kierunku, rozchylone na zewnątrz o 28 stopni od pionu. Obrys stateczników trapezowy, skos krawędzi natarcia i spływu identyczny (z tym że w przeciwnych kierunkach), wynosi -22,9 stopnia. Stery kierunku wychylane o 30 stopni w górę i w dół, wykorzystywane też jako hamulce aerodynamiczne., mają one kształt pięciokątów, całe wykonane są z kompozytów. Silnik firmy P&W F119-PW-100 o ciągu 100 kN bez i 155,10 kN z dopalaniem, z regulowanymi w płaszczyźnie pionowej dyszami (kierującymi ciągiem). Wentylator silnika trzystopniowy, z oddzielną tarczą i regulowanymi łopatkami o dużej średnicy, wydrążonymi w środku (co zmniejsza masę). Regulowana (wieńcami kierującymi), dziewięciostopniowa sprężarka, z łopatkami wykonanymi wraz z tarczami z jednego bloku metalu. Pierścieniowa komora spalania z dwustopniowymi wtryskiwaczami, dla bezdymnego spalania. Jednostopniowa turbina wysokiego i niskiego ciśnienia, wykonane z jednego bloku metalu. Wały sprężarki i turbiny przeciwbieżnej. Tankowanie centralne do sześciu zbiorników paliwa w kadłubie i skrzydłach. Kabina hermetyczna, klimatyzowana z fotelem katapultowanym Boeing (wcześniej McDonnell Douglas) ACES II klasy 0-0,  z przyspieszoną sekwencją działania podczas katapultowania na dużych szybkościach, z dodatkowym spadochronem stabilizującym i większą butlą tlenową. W kabinie znajduje się sześć wyświetlaczy ciekłokrystalicznych, których producentem jest Rockwell-Cloins, wcześniej Kaiser Electronic. Na środku znajduje się duży wyświetlacz o wymiarach 203x203mm, który służyło wyświetlania parametrów lotu, mapy i zobrazowania sytuacji taktycznej, nad nim są dwa mniejsze (76,2x102mm)wyświetlacze, które mają za  zadanie "zintegrowane zwracanie uwagi, doradzanie i ostrzeganie". Samolot posiada jeszcze trzy wyświetlacze (każdy po 158,7x158,7mm) do zobrazowania dodatkowych informacji. W kabinie znajduje się również duży wyświetlacz projekcji czołowej HUD opracowany przez firmę GEC-Marconi (obecnie amerykański oddział BAe Systems). Urządzenie to ma niemal 12cm wysokości i obrazuje w kontach widzenia 30 stopni w poziomie i 25 stopni w pionie, jest również kompatybilne z JHMCS (nowoczesnym hełmem) firmy Boeing, który posiada noktowizor i zobrazowanie na szybie hełmu. Sterownice pracują dzięki podwójnie zdublowanemu (trzy niezależne układy) światłowodowemu, cyfrowemu systemowi sterowania aktywnego zaprojektowanego przez Lear Avionics. Układ ten jest częścią systemu zarządzania maszyną VMS, który w sytuacjach awaryjnych rekonfiguruje systemy do efektownej pracy. Cała awionika zespolona jest w dwa komputery Hughes CIP, które są połączone światłowodowym systemem transmisji danych o prędkości transferu 400 MBit/s, zostały one zbudowane z modułów z procesorami 32-bitowymi Intel 80960. Każdy z komputerów ma po 66 modułów, z których w CIP-1 dziewiętnaście pozostaje wyłączonych, a w CIP-2 dwadzieścia dwa, stanowią one zapas na wypadek przyszłej rozbudowy systemu. Komputery mają maksymalnie odciążać inne elementy systemu, same wykonując pracę obliczeniową, co przewidziane jest w ramach koncepcji Pave Pilar. F-22 dysponuje dwoma bezwładnościowymi systemami LN-1000G opracowanymi przez firmę Northrop Grumman, opartymi na żyroskopach laserowych i połączone z czterema odbiornikami GPS (każdy po dwa). Komputery CIT miały różne wersje oprogramowania, poczynając og Block 0 montowanego na prototypach i samolotach przedseryjnych, z bardzo ograniczonymi możliwościami, na Block 04 kończąc, to oprogramowanie daje możliwości odpalania wszelkich amerykańskich pocisków p-p, oraz bomb JADAM, współgra również z celownikiem nahełmowym. Opracowana prze firmę Northrop Grumman stacja radiolokacyjna AN/APG-77 zbudowana została w technologii utrudnionej wykrywalności i bez znajomości cyfrowego kodu sygnały z niej wysyłane są niemal nie do odróżnienia od naturalnych szumów. Radar ten ma możliwość śledzenia ok. 40 celów (nieoficjalne dane) i wykrywania kolejnych w tym samym momencie, z  możliwością zwalczania sześciu wrogich maszyn na raz. W tym samym czasie radiolokator może wykonywać mapę terenu i szukać celów naziemnych, zasięg stacji wynosi do 400km, a jej zakres skanowania  nawet do 120 stopni w płaszczyźnie poziomej. Antena składa się z 1200 małych modułów i jest nieruchoma. Dzięki zastosowaniu elastyczności kombinacji modułów  samolot może jednocześnie przeszukiwać skrawek przestrzeni w systemie aktywnym, a inny w systemie pasywnym, w F-22 A  Block 30 planuje się zamontowanie dwie dodatkowe anteny bocznych o podobnych właściwościach, co zwiększyło by  zakres skanowania do 270 stopni, zarówno celów powietrznych jak i naziemnych. Od setnego egzemplarza F-22, na samolotach montowana jest nowa stacja radiolokacyjna AN/APG-77(v)1 (pozostałe maszyny również mają dostać ten radar). Radar wyposażony jest a aktywnie sterowaną antenę z fazowaną siecią antenową, dzięki temu można wykonywać mapy terenu o podwyższonej rozdzielczości, radar może wykrywać małe cele naziemne zarówno stałe jak i ruchome. Głównym elementem systemu samoobrony w F-22 jest opracowany przez firmę Sanders urządzenie do rozpoznania radioelektronicznego AN/ALR-94, jednak nie jest on zwykłym urządzeniem ostrzegającym o opromieniowaniu wiązką wrogiego radaru, praktycznie rzecz biorąc jest to system walki radioelektronicznej, przeznaczony zarówno do działań ofensywnych jak i defensywnych.. W F-22 znajduje się również urządzenie ostrzegające przed odpalonymi pociskami AN/AAR-56 (opracowane zostało wspólnie przez ATK oraz Sanders), system ten wykorzystuje czujniki podczerwieni. Na samolocie zamontowano również wyrzutniki flar/dipoli AN/ALE-52, produkcji amerykańskiego oddziału BAe Systems, dwa takie wyrzutniki znajdują się w tylnej części kadłuba.
F-22 ma na stałe zamontowane działko kal. 20mm GE M61A2 Vulcan, z wydłużoną lufą (względem wersji M61A1), zwiększoną energią i zasięgiem skutecznym. Wylot lufy działka osłonięty jest klapką (dla zachowania własności "Stelth"), która otwiera się jedynie do strzału, zapas amunicji wynosi 480 pocisków. Uzbrojenie pozostałe podwieszane jest w trzech komorach, możliwe jest zamontowanie podwieszeń na skrzydłach, co psuje jednak właściwości "Stelth", więc nie jest wykorzystywane. Standartowo w dwóch bocznych komorach F-22 może przenosić dwa AIM-9X, na wysuwanych wyrzutniach LAU-141, a w głównej pomoże można umieścić sześć AIM-120, na wyrzutniach LAU-142, lub na specjalnych adapterach do wyrzutni LAU-141, na których można podwiesić dwie bomby JDAM o wagoniarze maksymalnym 907kg. W komorze bombowej można podwiesić również kierowane laserowo bomby (ok. 4 szt.) GBU-22 Paweway III, w przyszłości możliwe będzie przenoszenie przeciwradiolokacyjnych AGM-88. Specjalnie dla nowych maszyn USAF (F-22 i F-35) opracowano nowe bomby o małym wagoniarze SDB, mają one ważyć ok. 113kg, mieć dużą zdolność penetracji betonowych umocnień, a planowana dokładność trafienia ma wynieść 2m, a to dzięki specjalnie zmniejszonemu systemowi sterowania znanemu z bomb JDAM. Kolejnym typem uzbrojenia zaplanowanym dla F-22 są bomby LOCAAS, małe bomby, których masa będzie wynosić ok.50kg. Uzbrojenie to będzie posiadało mały silniczek odrzutowy, zdolny przenieść bombę o 15okm od miejsca odpalenia, gdzie na wysokości 250m będzie samodzielnie wyszukiwała celów.

F-22 w służbie:
Pierwsza maszyna seryjna została zaprezentowana 09.04.1997r. i nadano jej nazwę "Spirit of America", 07.09.1997r. nastąpił oblot maszyny (samolot wcześniej używano do prób statycznych). Samolot ten po serii prób w bazie Edwards trafił do Muzeum Sił Powietrznych w Ohaio (szkoda że w Polsce nie ma takich eksponatów). Kolejna maszyna seryjna została oblatana dopiero w czerwcu 1998r., ten F-22 posłużył do prób uzbrojenia (AiM-9M, AIM-120C) obecnie również stoi na wystawie w bazie Tyndall. Kolejne egzemplarze oblatano w 2000r., od wtedy dostawy stały się częstsze, więc program przygotowania operacyjnego F-22 nabrał tępa. W październiku 2001r. oblatano F-22 nr. 4009, ostatnią maszynę w ramach dostaw przedseryjnych, która była również pierwszą maszyną, która odpowiadała wyposażeniem maszyną seryjnym. Pierwszą bojową jednostka F-22 stało się 1.Skrzydło Myśliwskie, stacjonujące w Langley, koło Waszyngtonu, w skład skrzydła wchodzą 27.,71. i 94. Dywizjon Myśliwski, obecnie wszystkie wyposażone są już w nowe myśliwce i w grudniu 2007r. osiągnęły pełną gotowość bojową, do wykonywania wszelkich misji na rzecz USAF. Dostarczone do tej pory Block 10, mają wyposażenie dostosowane do zwalczania celów powietrznych, Block 20 dostosowano do przenoszenia AIM-9X, oraz  bomb JADM, samoloty tej transzy mają zostać dostosowane do celowników nahełmowych JHMCS. Kolejną transzą F-22, jest Block 30, zawierający wszystkie modyfikacje zawarte w części "charakterystyka F-22A". Samoloty tej transzy mają być dostarczane do 2011r., a po tym okresie do służby zaczną wchodzić samoloty ostatniej transzy F-22A, Block 40, dysponujące globalną siecią wymiany danych, system łączności satelitarnej zostanie usprawniony i rozszerzony o przesyłanie obrazów. Samoloty tej odmiany dysponować będą serwerami połączonymi w globalną  sieć taktyczną, a specjalnie dla F-22 mają zostać opracowane zasobniki w technologii "Stelth", zawierające bomby JDAM lub SDB, które podwieszało by się na zewnętrznych podwieszeniach. Na bazie F-22 ma zostać stworzony samolot walki radioelektronicznej, według różnych źródeł mają to być zmodyfikowane samoloty Block 40, a według innych już Block 30. W listopadzie 2007r. przeprowadzono próby startu, lądowania i kołowania po oblodzonej powierzchni, sprawdzano również możliwości obsługi technicznej myśliwca w warunkach polarnych, próby wypadły pomyślnie.   Jednak w niesamowicie nowoczesnej konstrukcji pojawiają się problemy według pewnych informacji, 2/3 F-22 koroduje, problem dotyczy górnych części pokrycia, szczególnie krytyczne okazują się cztery płyty, których wymiana kosztuje 50 000 USD. 


Dane taktyczno-techniczne:
Długość: 18,92m
Rozpiętość: 13,56m
Wysokość: 5,08m
Pow. Nośna: 78m2
Masa własna: 14 365kg
Max. masa startowa: 27 216kg
V.max.: 2,25Ma
V.przelotowa: 1,5Ma
Pułap: 19 800m
Bojowy promień działania: 1480km
Zasięg: <3220km

Bibliografia:
J. Gotowała, Lotnictwo Bojowe XXI Wieku (wydawnictwo Bellona; Warszawa 2007)
M.Fiszer, J.Gruszczyński, Lockheed Martin F-22 Raptor (Magazyn Lotnictwo nr. 5;7/2006, wydawnictwo Magnum-X, Warszawa 2006)
pl.wikipedia.org, Lockheed Martin F-22 Raptor
altair.com.pl, “Raptory w pełni operacyjne”, „Raptor na lodzie”, „ Dwie trzecie samolotów F-22 koroduje”
Lotnictwo nr.3/2008, Nowe radary dla Raptora

Oprac. samoloty.pl (air-news.blog.onet.p)