Zdjęcie dnia

  • Jacek Grześkowiak

    Jacek Grześkowiak

Newsletter

Cotygodniowa porcja informacji lotniczych

JOOMEXT_TERMS

HOBBY

Pogoda

 


Dołącz do nas !

FB TW google-plus-ikona-2012 YT 

 


I-16 SPB pod płatem bombowca TB-3.

Polikarpow I-16 - Samolot myśliwski I-16 powstał w zespole radzieckiego konstruktora Nikołaja Polikarpowa. Budowę prototypu oznaczonego początkowo CKB-12 rozpoczęto na początku 1933r. Pierwszy lot doszedł do skutku 31 XII 1933r., a oblotu dokonał Walery Czkałow. Samolot dzięki większej prędkości i zwrotności wygrał konkurencję z samolotem I-14 konstrukcji Pawła Suchoja. Pierwsze egzemplarze seryjne oznaczone I-16 typ 1 trafiły do jednostek liniowych jesienią 1934r. Samolot wymagał przebudowy wielu lotnisk (zbyt krótkie pasy startowe), był trudny w pilotażu – miał mało tłumione reakcje na stery, a schowanie podwozia wymagało od pilota dużej siły fizycznej, ponieważ odbywało się za pomocą 44 obrotów korbą (!). W celu ułatwienia obsługi I-16 A. Borowkow opracował dwumiejscową wersję szkolną oznaczoną UTI-4, która weszła do produkcji w 1935r. Była ona pozbawiona uzbrojenia i występowała w odmianach o stałym i wciąganym w locie podwoziu. Średnio w produkcji seryjnej 1 UTI-4 przypadał na 4 I-16. Łącznie zbudowano 6555 egzemplarzy.

W 1935r. samolot został wystawiony na Międzynarodowej Wystawie Lotniczej w Mediolanie, gdzie spotkał się z dużym zainteresowaniem. Od listopada 1936r. używano samolotów I-16 w siłach lotniczych Republiki Hiszpańskiej, gdzie rząd radziecki wysłał 31 samolotów wraz z grupą pilotów. Pierwsze zwycięstwo powietrzne zostało odniesione już 16 XI 1936r. Do końca 1936r. w Hiszpanii znalazło się już 60 samolotów tego typu, zgrupowanych w Grupo de Cazanum 21. Przewyższały one stosowane przez frankistów myśliwce FIAT CR. 32Heinkel He-51 szybkością i zwrotnością. W 1937r. część personelu radzieckiego zostaje zastąpiona pilotami hiszpańskimi i ochotnikami z Brygad Międzynarodowych. Szybkie szkolenie personelu zostało ułatwione przez dostarczenie kilku szkolnych UTI-4. W czerwcu 1938r. pierwsze 4 I-16 zostają zdobyte przez wojska gen. Franco i poddane testom we Włoszech i Niemczech. Ogółem w Hiszpanii znalazło się 259 samolotów I-16 typów 5, 6 i 10 oraz bliżej nieznana liczba UTI-4. Po upadku republiki w ręce frankistów dostało się około 50 tych samolotów, kilka zostało również internowanych we Francji, jeden z tych samolotów został później wyremontowany przez polskich mechaników w bazie Istres w 1940r. Samoloty, które pozostały w Hiszpanii, aż do 1955r. były używane jako sprzęt szkolny w bazie lotniczej Moron. W 1937r. pewna ilość I-16 znalazła się tez w Chinach, gdzie była używana przeciw wojskom japońskim. 


Samoloty I-16 były używane również podczas walk z Japonią w rejonie rzeki Chałchin-goł latem 1939r. Początkowo w walkach brał udział niedoświadczony 70 Pułk Myśliwski, który poniósł znaczne straty. Sytuacja zmieniła się po przybyciu 22 Pułku Myśliwskiego, którego personel składał się z weteranów walk w Hiszpanii i Chinach. Samoloty te wzięły również udział w agresji na Polskę we wrześniu 1939r. i w wojnie zimowej z Finlandią toczonej od 30 XI 1939r do 13 III 1940r. Kilka samolotów wpadło w ręce fińskie, na niewielkie sukcesy lotnictwa miały też wpływ zła pogoda i brak wypracowanej taktyki walki.


W 1941r. podczas agresji niemieckiej samoloty I-16 wciąż stanowiły podstawowy sprzęt myśliwski lotnictwa ZSRR. Duża ilość tych już wtedy przestarzałych samolotów została zniszczona na ziemi w pierwszych godzinach walk, lub została pozostawiona przez wycofujące się oddziały radzieckie. Według danych radzieckich 80 % zwycięstw powietrznych pierwszego roku wojny uzyskano na samolotach I-16. Ostatnie I-16 wycofano z pierwszej linii dopiero w marcu 1943r., gdy zdał je 728 Pułk Myśliwski. Wyposażano w nie również pułki szturmowe (na skutek braku dostatecznej liczby Iłów-2) – samoloty te uzbrajano w niekierowane pociski rakietowe. Część samolotów trafiła do szkół lotniczych, gdzie przetrwały do 1946r. Jeden samolot trafił do 1 PLM "Warszawa". Był to najprawdopodobniej I-16 typ 24, który służył jako maszyna osobista któregoś z instruktorów. Samolot I-16 był także wykorzystywany do lotów służbowych przez dowódcę 2 Pułku Nocnych Bombowców "Kraków" – płk Józefa Smagę. Po zakończeniu wojny 1 I-16 typ 24 stał jako pomnik w siedzibie 1 PLM w Boernerowie, jego dalsze losy nie są znane. Zdobyczne I-16 i UTI-4 były również wykorzystywane przez Niemcy i Finlandię, głównie do celów szkoleniowych. Zachowały się 2 samoloty I-16 w ZSRR i 1 UTI-4 w Finlandii.


Odmiany:

  • I-16 typ 1 - samolot myśliwski z 1934r., seryjna wersja prototypu CKB-12. Silnik gwiazdowy 9-cylindrowy M-22 o mocy 355 kW (480 KM); Uzbrojenie: 2 k.m. SzKAS 7,62 mm.
  • I-16 typ 4 - samolot myśliwski z 1934r., seryjna wersja prototypu CKB-12 bis. Silnik gwiazdowy 9-cylindrowy M-25 o mocy 515 kW (700 KM); Uzbrojenie: 2 k.m. SzKAS 7,62 mm;
  • I-16 typ 5 – ulepszona wersja I-16 typ 4 z 1935r., w której zmieniono system chłodzenia silnika. Uzbrojenie jw. + bomby o masie 200 kg
  • I-16 typ 6 - samolot myśliwski z 1937r. silnik gwiazdowy M-25A o mocy 537 kW (730 KM) Uzbrojenie: 2 k.m. SzKAS 7,62 mm;
  • I-16 typ 10 - samolot myśliwski z 1937r. silnik gwiazdowy M-25V o mocy 552 kW (750 KM). Uzbrojenie: 4 k.m. SzKAS 7,62 mm, bomby o masie 200 kg
  • I-16 typ 17 - wersja rozwojowa I-16 typ 10 z 1938r. wyposażona w silnik M-25W o mocy 780 KM i uzbrojona w 2 działka SzWAK i 2 k.m. SzKAS. Istniała możliwość podwieszenia bomb o masie do 200 kg. Był to pierwszy radziecki samolot uzbrojony w 2 działka kal. 20 mm.
  • I-16 typ 17 „Szturmowik”- samolot myśliwsko-szturmowy z 1938r. uzbrojony w 2 działka SzWAK 20 mm, 2 k.m. SzKAS i 1 BS7,62 mm, bomby o masie 200 kg lub 6 niekierowanych pocisków rakietowych RS-82.
  • I-16 typ 18 - samolot myśliwski z 1938r. silnik gwiazdowy M-62R o mocy 677 kW (920 KM); 4 k.m. SzWAK 7,62 mm, bomby o masie 200 kg;
  • I-16 typ 24 - samolot myśliwski z 1939r. silnik gwiazdowy M-63 o mocy 684 kW (930 KM). Uzbrojony w 2 działka 20 mm, 2 k.m. 7,62 mm, bomby o masie 200 kg;
  • I-16P - samolot myśliwski z 1936r., modyfikacja I-16 typ 5 z silnikiem Wright Cyclone F-3, uzbrojony dodatkowo w 2 działka SzWAK 20 mm ze zwiększonym zapasem amunicji. Nie budowany seryjnie.
  • I-16TK - samolot myśliwski z 1939r. silnik gwiazdowy M-25TK o mocy 552 kW (750 KM) ze sprężarką TK umożliwiającą działania na dużej wysokości. Uzbrojony w 4 k.m. SzKAS 7,62 mm. Nie budowany seryjnie.
  • I-16SPB - samolot myśliwsko-bombowy z 1936r. przystosowany do bombardowania z lotu nurkowego. Był modyfikacją I-16 typ 4 o takim samym uzbrojeniu + 2 bomby FAB-250. Przystosowany do programu „Zwieno Z-6 i Z-7”, polegającego na wyposażeniu ciężkiego bombowca we własne samoloty pokładowe. Celem tego zespołu było:

- Zwiększenie zasięgu myśliwców

- Zapewnienie osłony myśliwskiej bombowcom dalekiego zasięgu

- Ułatwienie startu lekkim bombowcom nurkującym.

W ramach floty czarnomorskiej stworzono jednostkę specjalną wyposażoną w 3 „Zwiena Z-6” złożone z bombowca TB-3 i 2 myśliwców I-16SPB. Użyte zostały bojowo w 1941i 1942r. do ataków na cele na terytorium Rumunii.

  • I-16 UTI - samolot treningowy z 1935r., dwumiejscowy, znany pod oznaczeniem UTI-4. Samoloty oparte na I-16 typ 4 nie miały uzbrojenia, późniejsze wersje wyposażano w 2 k.m. SzKAS kal. 7.62 mm.
  • CKB-12 – pierwszy prototyp, stanowił wzór dla I-16 typ 1.
  • CKB-12 bis – drugi prototyp wyposażony w silnik Wright Cyclone F-3 o mocy 712 KM, stanowił wzór dla I-16 typ 4.
  • CKB-12P – eksperymentalny wariant I-16 typ 10 z 1938r., na którym badano sposoby instalacji działek SzWAK.
  • CKB-15 – wersja z 1934r. wyposażona w silnik rzędowy Hispano-Suiza 12YBRS o mocy 760 KM. Samolot miał być uzbrojony w 2 k.m SzKAS lub 2 działka SzWAK. W latach 1934-35 zbudowano następne prototypy oznaczone CKB-19 (I-17) i CKB-33 różniące się układem chłodzenia. Żaden z tych samolotów nie wszedł do produkcji seryjnej.
  • CKB-18 – prototyp wersji szturmowej z 1935r. z całkowicie opancerzoną kabiną pilota. Uzbrojenie: 4 k.m SzKAS lub PW kal. 7.62 mm + 100 kg bomb. Napęd stanowił silnik M-22. Nie budowany seryjnie.
  • CKB-25 – projektowana wersja z silnikiem Gnome-Rhone 14 Krsd.
  • CKB-29 SBP model 164 – ulepszona wersja CKB-12 bis z 1936r. przeznaczona do bombardowania z lotu nurkowego. Uzbrojona w 2 k.m. SzKAS i 200 kg bomb. Napęd jak CKB-12 bis. Nie budowana seryjnie.
  • CKB-43 – projektowana wersja z silnikiem Hispano-Suiza 12 Yers

Rozwinięciem konstrukcji I-16 był samolot I-180.

Samolot I-16 przez wiele lat był podstawowym myśliwcem lotnictwa radzieckiego. Był uważany za konstrukcję udaną, której podstawową wadą była trudność pilotażu. W ZSRR nazywano go Jastrząbkiem (Jastrebok) lub Osiołkiem (Iszaczok). Piloci republiki Hiszpańskiej nazwali go Muszką (Mosca), natomiast zwolennicy gen. Franco nadali mu miano Szczura (Rata). Dla japońskich pilotów był Natrętną muchą (Abu), a dla Niemców Dyżurnym Lotnikiem (Flieger in Dienst). Świadczy to o dużej popularności tego samolotu.


Konstrukcja: jednomiejscowy dolnopłat, kadłub półskorupowy wykonany ze sklejki brzozowej, kabina pilota otwarta, częściowo opancerzona blachą stalową. Płat trójdzielny o konstrukcji metalowej, kryty sklejką brzozową i płótnem. Podwozie wciągane w locie, dwukołowe ze stałą płozą ogonową. Istniała możliwość zamontowania nart.


Dane techniczne I-16 typ 24:

Rozpiętość

9 m

Długość

6,13 m

Powierzchnia nośna

14,54 m2

Masa własna

1490 kg

Masa całkowita

1941 kg

Prędkość maksymalna

462 km/h

Pułap

9700 m

Zasięg

700 km

Opracował: Paweł Szczepaniec