warmate-zdjecia-www3.jpg

Tematem artykułu jest wykorzystanie bezzałogowych statków powietrznych (dronów) jako przejaw innowacji wdrażanych w lotnictwie wojskowym w Polsce po 2017 roku. Ponadto, zostały wymienione główne cele wykorzystania dronów, jak też omówione przedsięwzięcia realizowane przez Ministerstwo Obrony Narodowej (m.in. systemy amunicji krążącej typu Warmate, miniaturowe drony, programy GRYF i ZEFIR).

 

Zdjęcie: Warmate/WB Group

 

1. Definicja drona na potrzeby funkcjonowania w lotnictwie wojskowym

Zgodnie z definicją opracowaną przez amerykański Departament Obrony, dron to bezzałogowy statek (obiekt) powietrzny, który nie przenosi operatora, wykorzystuje oddziaływanie sił aerodynamicznych w celu uzyskania siły nośnej, a także może lecieć autonomicznie lub być pilotowany w sposób zdalny przez operatora. Tak rozumiany statek jest zdolny do przenoszenia ładunków użytecznych i lotniczych środków bojowych [1].

 

2. Cele zastosowania dronów w lotnictwie wojskowym

Drony znajdują zastosowanie nie tylko w działalności hobbystyczno-rekreacyjnej, w działalności komercyjnej (na przykład w transporcie kurierskim), ale również w lotnictwie cywilnym, w tym sportowym, jak również wykorzystuje się je w lotnictwie wojskowym. W tym ostatnim przypadku przewidziano wykorzystanie bezzałogowych statków powietrznych do realizacji następujących, głównych celów [2]:

 

  • rozpoznanie obiektów i żywych celów na ziemi lub morzu;
  • przechwytywanie obiektów lub ich neutralizacja, w tym eliminowanie żywych celów za pomocą przenoszonych ładunków wybuchowych;
  • analizowanie elektronicznych emisji z ziemi, morza, a także źródeł w przestrzeni przy pomocy kamery, sensorów dźwięku i sprzętu łączności;
  • spełnianie funkcji elektronicznych radiostacji zagłuszających lub elektronicznych celów-wabików dla wrogich obiektów.

 

Analiza powyższych punktów skłania do wniosku, że cele wykorzystania dronów dla potrzeb wojskowych znacząco różnią się w porównaniu do zastosowań bezzałogowych statków powietrznych w lotnictwie cywilnym czy tym bardziej w celach hobbystyczno-rekreacyjnych. Najważniejszym zadaniem drona w działaniach wojskowych pozostaje jednak rozpoznanie wroga, które jest prowadzone na odległość, czyli przy zminimalizowaniu lub całkowitym wyeliminowaniu ryzyka poniesienia strat w ludziach czy innym, z reguły bardziej wartościowym, sprzęcie wojskowym. Drony zastępują w praktyce samoloty załogowe w realizacji rozpoznania przeciwnika na trudnym terenie. Prowadzenie działań z użyciem dronów wiąże się też z ponoszeniem mniejszych kosztów w porównaniu do wykorzystania samolotów załogowych. Nie można zapominać o tym, iż ewentualne przechwycenie drona wojskowego przez przeciwnika wywołuje z reguły mniejsze implikacji polityczne i moralne w porównaniu do ewentualnego przechwycenia załogowego statku powietrznego [2].

 

3. Zakup przez MON systemów amunicji krążącej Warmate

Próbując nadążyć za najnowszymi wyzwaniami i przeobrażeniami przy prowadzeniu działań rozpoznawczych, Wojsko Polskie rozpoczęło przedsięwzięcia mające na celu stopniowe wdrażanie bezzałogowych statków powietrznych na potrzeby wojskowe. Ministerstwo Obrony Narodowej podpisało umowę z firmą WB Electronics na dostawę systemów amunicji krążącej typu Warmate do końca 2018 roku. W praktyce oznaczało to nabycie 1000 sztuk bezzałogowych dronów uderzeniowych z przeznaczeniem na prowadzenie działań na przyszłym polu walki. Umowa opiewała na 100 mln zł i dotyczyła zakupu dronów typu kamikaze, rozbijających się o cel i rażących go umieszczoną z przodu statku głowicą bojową [3].

 

1000_470_matched__p0fy4w_3bdf219f7aca0a3d71eb23aa400c8578.jpgRys. 1. Dron typu Warmate produkcji WB Electronics

Źródło: [4]

 
Dron typu Warmate jest w stanie prowadzić działania zarówno przeciwko celom powierzchniowym, jak i opancerzonym na odległość do ponad 10 km w czasie lotu wynoszącym do 30 minut. Maksymalna prędkość pokazanego drona typu Warmate to 150 km/h, pułap operacyjny z kolei wynosi maksymalnie 500 metrów nad ziemią oraz nie wyżej niż 3 km nad poziomem morza. Niewielka masa startowa (do 4 kg) sprawia, że dron jest w praktyce trudny do wykrycia przez przeciwnika [5]. Warto wspomnieć. że podpisano nową umowę z WB Electronics na zestawy bezzałogowców Fly Eye dla WOT-u. Fly Eye o wadze 11 kg są napędzane są silnikiem elektrycznym i osiągają prędkość do 170 km/h, mają skrzydła o rozpiętości 3,9 m.
 
 
 
 

 

4. Drony krótkiego zasięgu typu ORLIK innowacją w lotnictwie wojskowym RP

Inną ciekawą inicjatywą podjętą przez Wojsko Polskie było zamówienie przez MON pod koniec listopada 2018 roku kolejnych systemów bezzałogowych statków powietrznych, a mianowicie przynajmniej 40 dronów krótkiego zasięgu typu ORLIK (w ramach 12 zestawów). Kontrakt z konsorcjum spółek Polskiej Grupy Zbrojeniowej opiewał na 800 mln, z kolei pierwsze dostawy rozplanowano na 2021 rok. Dostawy rozplanowano na lata 2021-2023 (pierwsze 8 zestawów dronów) i 2023-2026 (kolejne 4 zestawy dronów). Maksymalna masa startowa drona w programie ORLIK wynosi 90 kg, zaś udźwig ładunku – 20 kg. Statek może przebywać w powietrzu nawet do 12 godzin i latać na maksymalnej wysokości 5 km oraz do 150 km od bazy. Prędkość maksymalna statku powietrznego waha się między 120 a 180 km/h [6]

 

840_472_matched__p4fi4l_6e450225a06f2c656639aed6b54d70ed.jpg

Rys. 2. Dron WZL 2 krótkiego zasięgu w ramach programu ORLIK

Źródło: [6]

 

5. Drony miniaturowe w perspektywie dalszego wdrażania innowacji bezzałogowych przez Wojsko Polskie

Z jednym z najnowszych trendów w lotnictwie wojskowym na przykładzie działań Wojska Polskiego jest również wykorzystanie miniaturowych dronów, które oprócz zastosowań wojskowych mogą również realizować zadania z zakresu lotnictwa cywilnego (na przykład uczestniczyć w operacjach zarządzania kryzysowego). Warto tutaj wymienić dwa typy bezzałogowych statków powietrznych, tj. NeoX (masa 9-11 kg, masa ładunku – do 2,5 kg i łączność przy zasięgu do 30 km) i ATRAX (jeszcze mniejsze, bo ważące maksymalnie do 6,7 kg). Oba typy dronów mogą służyć na przykład Wojskom Obrony Terytorialnej czy Straży Granicznej, głównie w celach zwiększenia skuteczności ochrony granic państwa czy elementów infrastruktury krytycznej w państwie [7].

 

 

 

Bez tytułu.jpg

a)ree.jpgb)

 

Rys. 3. Wojskowe drony krótkiego zasięgu typu NeoX (a) oraz ATRAX (b)

Źródło: [7]

 

6. Perspektywy współpracy z USA i Izraelem – adaptacja w Wojsku Polskim dronów wojskowych w programach GRYF i ZEFIR

Jeszcze innym przedsięwzięciem MON na rzecz udoskonalenia działań Sił Zbrojnych RP z wykorzystaniem bezzałogowych statków powietrznych z ostatnich lat można traktować zakup dronów średniego zasięgu w ramach programów GRYF, a także ZEFIR z pierwszymi dostawami przewidzianymi na lata 2020-2022. Pierwszy z programów dotyczy zakupu 24 dronów taktycznych średniego zasięgu (w ramach 6 systemów, na które składa się ponadto system kierowania oraz obróbki danych), zdolnych do lotu ponad 20 godzin i uzbrojonych w amunicję kierowaną na potrzeby jednostek na szczeblu dywizji [8].

Program ZEFIR natomiast obejmuje 25 zestawów dronów o zasięgu maksymalnym do 30 km, z przeznaczeniem do przenoszenia pocisków kierowanych i bomb klasy MALE (Medium Altitude – Long Endurance, tj. „Średniej Wysokości – Dużej Wytrzymałości”), dla jednostek wojskowych na szczeblu batalionu. Warto dodać, że oba typy bezzałogowych statków powietrznych są z powodzeniem wykorzystywane przez amerykańskie i izraelskie wojska, z którymi Polska zamierza zacieśnić współpracę w opisywanej dziedzinie [8].

Wszystkie zaprezentowane przykłady mogą świadczyć o daleko idącym nastawieniu innowacyjnym, jeśli chodzi o MON i Wojsko Polskie w procesie wdrażania bezzałogowych statków powietrznych w lotnictwie wojskowym.

 

Autor: Monika Mandela

 

ŹRÓDŁA

[1] Drupka G., Rogalski T., Statki powietrzne w skali mikro i nano - charakterystyka oraz wyzwania. Technologia i konstrukcja zainspirowana anatomią owadów, [:] Najnowsze doniesienia z zakresu nanotechnologii, red. K. Maciąg, M. Maciąg, Wydawnictwo Naukowe TYGIEL, Lublin 2016, s. 16.

[2] Cwojdziński L., Klasyfikacja oraz zasady eksploatacji bezzałogowych platform latających, „Motoszybowce. Kwartalnik Lotnictwa Powszechnego i Bezzałogowego „2013, nr 3-4, s. 30-32

[3] Kowalska-Sendek M., Szkolenie bez picu, „Polska Zbrojna” 2018, nr 6, s. 25.

[4] Lesiecki R., Wojsko Polskie kupuje 1000 Warmate’ów. Dostępny na: www (z dnia: 10.09.2019 r.).

[5] Palowski J., Wojsko kupiło drony bojowe Warmate. Początek rewolucji? Dostępny na: www (z dnia: 10.09.2019 r.).

[6] Sabak J., Kontrakt na drony Orlik za 800 mln zł. Pierwsze dostawy 2021 roku. Dostępny na: www (z dnia: 10.09.2019).

[7] Modernizacja Statków Powietrznych. Instytut Techniczny Wojsk Lotniczych, Warszawa 2017 (prezentacja), s. 12-13; Fot.: Instytut Techniczny Wojsk Lotniczych ze strony www

[8] Sabak J., MON: dostawy czterech klas systemów bezzałogowych do 2022 r. Dostępny na: www  (z dnia: 10.09.2019).