Short S-25 Sunderland Short S-25 Sunderland

Short S-25 Sunderland (Sunderland - miejscowość portowa w Anglii)
- łódź latająca, dalekiego rozpoznania, jest wojskową znacznie przekonstruowaną odmianą cywilnej łodzi latającej S-23 Empire. Pierwotnie Sunderlandy powstały do zastąpienia wcześniejszych łodzi Singapore, ostatecznie dla nowej łodzi latającej znaleziono nowe zadania. Załoga Sunderlanda wynosiła od 7 do 13 osób zależnie od wersji. Prototyp łodzi oblatano 16 sierpnia 1937 roku, 21 kwietnia 1938 roku oblatano pierwszy samolot seryjny Sunderland w wersji Mk-I, następnie powstały wersje Mk-II z mocniejszymi silnikami, Mk-III z dodatkowymi kaemami, Mk-IV z innymi silnikami, Mk-V z nowymi silnikami i mocniejszym uzbrojeniem. Do 1946 roku zbudowano 749 egzemplarzy wszystkich wersji, także na licencji w zakładach Blackburn. W 1945 roku powstały modyfikacje „Hyte”, „Seaford” i „Sandriggham” traktowane jako oddzielne typy. Pierwsze Sunderlandy trafiły do użycia w 1938 roku, począwszy od 210 dywizjonu Coastal Command. W następnych latach weszły na wyposażenie osiemnastu dywizjonów Coastal Command, używane były głównie do lotów patrolowych, zwalczania okrętów podwodnych oraz do lotów ratowniczych. 31 stycznia 1940 roku Sunderland w wersji patrolowej wytropił i zaatakował U-boota (U-55), okręt zatonął, Był to pierwszy z większej liczby okrętów podwodnych zatopionych przez S-25. W początkowym okresie wojny okazało się iż Sunderlandy dzięki obszernemu kadłubowi łodziowemu posiadają niezwykle mocną konstrukcje. Zaleta była wielokrotnie wykorzystywana w krytycznych sytuacjach. Podczas ewakuacji Krety jeden z samolotów zabrał na pokład 87 ludzi, 3 kwietnia 1940 roku podczas lotu patrolowego nad Biskajami jeden samolot został zaatakowany przez sześć myśliwców niemieckich (myśliwska wersja bombowców JUNKERS Ju-88), w efekcie jednego napastnika zestrzelono a cztery samoloty uszkodzono. Inny samolot 2 czerwca 1943 roku zaatakowany przez osiem myśliwskich Ju-88 zestrzelił w obronie własnej trzech z nich a dwóch uznano za zestrzelenia prawdopodobnie, Sunderland samodzielnie powrócił do bazy. 23 grudnia 1943 roku w czasie lotu patrolowego nad Atlantykiem napotkano niemiecki samolot patrolowy FOCKE WULF FW-200 CONDOR, kapitan podjął błyskawiczną decyzję i zaatakował przeciwnika jak samolot myśliwski, po krótkiej walce niemiecki samolot został zestrzelony.

Po II wojnie część samolotów sprzedano do linii lotniczych, wersje wojskowe pozostały w użyciu jeszcze kilkanaście lat z wolna wycofywane do zadań mniej odpowiedzialnych i ostatecznie wycofane. W 1959 roku ostatni samolot zakończył służbę w RAF, ostatnią dużą operacją w jakiej uczestniczyły samoloty było zaopatrywanie Berlina Zachodniego podczas mostu powietrznego na przełomie 1948-1949 roku. Po wycofaniu z RAF samoloty trafiły do niewielkich linii lotniczych lub do rąk prywatnych. Wersje cywilne zwykle przebudowywano na pasażerskie z kabiną mieszczącą do 43 pasażerów. W liniach lotniczych ostatnie maszyny utrzymały się do lat siedemdziesiątych. Poza Wielką Brytanią używane były w Australii (do 1955 roku), Francji (do 1960 roku)

KONSTRUKCJA - metalowa półskorupowa, na skrzydłach lotki i klapy, pod skrzydłami dwa pływaki pomocnicze, do wyciągnięcia na ląd montowano pod kadłubem stałe podwozie kołowe

NAPĘD - WERSJA Mk-I - cztery silniki gwiazdowe dziewięciocylindrowe Bristol Pegasus XXII o mocy po 1050 kM, śmigła metalowe trójłopatowe De Havilland o zmiennym skoku

WERSJA Mk-II - silniki Pegasus XVIII o mocy po 1065 kM

WERSJA Mk-IV - silniki dwugwiazdowe czternastocylindrowe Bristol Hercules o mocy po 1700 kM

WERSJA Mk-V - silniki gwiazdowe Pratt & Whitney R-1830-90B Twin Wasp o mocy po 1200 kM

UZBROJENIE - WERSJA Mk-I wieżyczka na dziobie z 1 - 2 kaemami Vickers kal. 7,62 mm, w ogonie wieżyczka z 4 kaemami Browning kal. 7,62 mm oraz dwa grzbietowe stanowiska z dwoma kaemami Vickers kal. 7,62 mm lub z kaemami kal. 12,7 mm. 907 kg bomb klasycznych lub głębinowych

WERSJA Mk-II -
w zamian za grzbietowe dwa kaemy zastosowano jedną wieżyczkę z dwoma kaemami Vickers kal. 7,62 mm oraz 1814 kg bomb

WERSJA Mk-III - dodatkowa wieżyczka na kadłubie z dwoma kaemami, przednia wieżyczka z czterema kaemami

WERSJA Mk-IV - dwa ruchome działka kal. 20 mm, cztery stałe i dwa ruchome kaemy kal. 12,7 mm oraz 800 kg bomb

WERSJA Mk-V - 2-4 stałe oraz 4 ruchome kaemy kal. 7,7 mm, dwa ruchome kaemy kal. 12,7 mm, 1500 kg bomb (lub maksymalnie 2250 kg bomb przy zmniejszonym zapasie paliwa)


DANE TECHNICZNE - WERSJA Mk-I/Mk-II/Mk-III/Mk-V/S-25H

rozpiętość m 34,38/34,38/34,38/34,37/34,37
długość m 26,01/26,01/26,01/25,98/26,98
wysokość m 9,8/9,8/9,8/10,58/---
powierzchnia nośna m² 138,14/138,14/138,14/157/157
masa własna kg 12 338/13 660/14 263/16 700/---
masa całkowita kg 22 725/26 330/26 332/27 270/---
masa maksymalna kg ---/---/---/29 480/29 500
prędkość maksymalna km/h 336/338/336/343/340
na wysokości m 1500/---/---/1500/---
prędkość przelotowa km/h 274/285/---/215/---
prędkość minimalna km/h 125/---/---/---/---
wznoszenie m/sek 3,6/---/---/4,2/---
pułap praktyczny m 4570/4880/4880/5450/---
zasięg km 2880/2850/4540/4330/---
zasięg maksymalnie km 4670/4670/4800/4330/4800


Oprac. Jacek Waszczuk