Victa Airtourer

Victa/AESL Airtourer - Mimo że sport lotniczy zarówno w Australii, jak i w Nowej Zelandii jest dość szeroko spopularyzowany to państwa te nie doczekały się produkcji lekkich samolotów, które zyskały by międzynarodowy rozgłos (nawet taki jak środkowo-europejskie Zlin 42, czy PZL-104). Skromnym wyjątkiem jest Airtourer, najpopularniejszy bodaj samolot tej klasy produkowany we wspomnianym rejonie świata.

 

Prace nad samolotem rozpoczęły się pod koniec lat 50., kiedy to Henry Millicer (zwany też Henrykiem Milicerem, przed II wojną światową brał udział w projektowaniu bombowca PZL.37 Łoś i myśliwca RWD-25, po wojnie zaprojektował samolot szkoleniowy Percinal Provost) wraz z niewielką grupą entuzjastów opracował drewniany prototyp lekkiego samolotu. Maszyna ta otrzymała rejestracje VH-FMM i przeszła do historii australijskiego lotnictwa jako Foxtrot Mickey Mouse. Samolot ten wzniósł się po raz pierwszy w powietrze w kwietniu 1959 roku, a obecnie jest eksponowany w RAN Fleet Air Arm Museum. Prototyp był prezentowany w aeroklubach i szkołach lotniczych, gdzie próbowano wzbudzić zainteresowanie maszyną jako następcą Chipmunk'ów i Tiger Moth'ów.

 

 

Po serii prób pierwszego prototypu postanowiono opracować całkowicie metalową wersję samolotu. Pierwszy tak wykonany egzemplarz oblatano 12 grudnia 1961 roku. Konstrukcją tą zainteresował się Mervyn Richardson prezes firmy Victa (która zajmowała się przede wszystkim produkcją kosiarek ogrodowych), postanowił on rozszerzyć ofertę przedsiębiorstwa o lekkie samoloty. Wspomniany już drugi prototyp otrzymał nowy silnik stając się pierwszym egzemplarzem samolotu Victa Airtourer 115. Australijska produkcja Airtourer'a trwała krótko bo tylko pięć lat (1961-1966). W tym czasie produkowano dwie wersje 100 (z silnikiem 100-konnym) i 115 (z silnikiem 115-konnym). W 1966 roku firma Victa popadła w kłopoty finansowe, z których została wyciągnięta dzięki pieniądzom od rządu Australii, jednak oddział lotniczy trzeba było zamknąć. Australijska produkcja Airtourer'ów zamknęła się na 168 egzemplarzach. W połowie 1966 roku Millicer opracował jeszcze czteromiejscową wersję Airtourer'a, nazwaną Aircruiser. Kariera tej maszyny zakończyła się na jednym prototypie.

 

 

Już w 1967 roku prawa do produkcji Airtourer'a nabyła nowozelandzka firma zajmująca się lotniczym serwisem technicznym Aero Engines Service Ltd. (AESL). Z początku produkowała ona wersję oznaczoną T1 z 100-konnym silnikiem Continental O-200. Od 1971 roku do produkcji weszły wersje T2 (Lycoming O-235 115KM), T3 (Rolls-Royce O-240 130KM), T4 (Lycoming O-320-E1A 150KM, z stałym skokiem łopat śmigła), T5 (Lycoming O-320-E1A, ze zmiennym skokiem śmigła). W późniejszym okresie powstały jeszcze warianty T6 (cztery egzemplarze dla Nowozelandzkich Królewskich Sił Powietrznych, podobne do T5, tyle że podwyższono masę startową i zmieniono instalację elektryczną na 24- woltową), oraz T8 (Lycoming AEIO-320 160KM). Planowano stworzyć wersję T7, która miała odpowiadać T6 za wyjątkiem śmigła o stałym skoku jednak nie znalazł się ani jeden nabywca na tego typu maszynę.

 

 

Jak na ironię największe zamówienie na pochodną Airtourer'a uzyskali Nowozelandczycy od Królewskich Australijskich Sił Powietrznych. 51 egzemplarzy CT4 (dość mocno zmodyfikowany Airtourer). Produkcja prowadzona przez AESL zakończyła się w 1982 roku. Jeden Airtourer służy obecnie armii Tonga, a CT4 nadal wykorzystywane są do szkolenia australijskich pilotów wojskowych. Szacuje się że z 248 wyprodukowanych egzemplarzy, 90 nadal lata w Australii, a kolejne 20 w innych państwach, gównie Nowej Zelandii i Wielkiej Brytanii. Obecnie posiadaczem australijskiego certyfikatu typu Airtourer'a jest Airtourer Coopperative Ltd.. Istnieje również stowarzyszenie Airtourer Assosation, zrzeszające właścicieli i miłośników samolotu, które dzieli się informacjami na temat obsługi technicznej i pozwala wymieniać informację na temat maszyny.

 

 

W 1969 roku dokonano na Airtourer'ach dwóch spektakularnych przelotów. Pierwszy z nich wykonał Cliff Tait, który na swoim samolocie Airtourer 115 w niecałe 80 dni przeleciał świat dookoła. Pokonując na „Miss Jacy” (nazwa własna maszyny, nadana od inicjałów żony pilota JC) 30500 mil stał się pierwszym Nowozelandczykiem, który w samotnym locie okrążył glob. W tym czasie z Australii do Wielkiej Brytanii wyruszył „Little Nugget”- Airtourer 100, by wziął udział w Bicentennial Air Race, imprezie która miała m.in. upamiętnić 50 rocznicę pierwszego przelotu między Wielką Brytanią, a Australią dokonanego przez braci Ross'a i Keith'a Smith. Trasa wyścigu pokrywała się trasą historycznego lotu. Piloci Aitourer'a 100 John Wynn i Keith Buttrey osiągnęli zwycięstwo w zawodach zdobywając British Aircraft Corporation Trophy za najlepszy wyniki i Rolls- Royce Trophy za najlepszy czas samolotu z silnikiem tej firmy.

 

 

 

 

Dane techniczne (Airtourer 115):

 

Liczba siedzeń: 2

 

Silniki: Continental O-235-C1 lub O-235-C2A (115KM)

 

Długość: 6,33m

 

Rozpiętość: 7,92m

 

Wysokość: 2,3m

 

Prędkość nieprzekraczalna: 324km/h

 

Prędkość maksymalna: 225km/h

 

Masa własna: 490kg

 

Max. masa startowa: 748kg

 

Max. masa bagażu: 45kg

 

 

 

Kamil Stasiak