Fairey Swordfish Fairey Swordfish

Fairey Swordfish  - brytyjski pokładowy samolot torpedowo-bombowy i rozpoznawczy okresu II wojny światowej, zbudowany w 1935 roku w wytwórni Fairey Aviation Co. Ltd. Jest jednosilnikowym samolotem bombowym w układzie dwupłatu. Maszyna została skonstruowano z inicjatywy prywatnej w 1933 r. jako samolot do zwalczania okrętów podwodnych. jego seryjna produkcja rozpoczęła się w listopadzie 1934  r. Od 1938 roku samolot stał się standardowym samolotem torpedowym w w wyposażeniu Royal Navy Wielkiej Brytanii.

Początki konstrukcji sięgają właśnie roku 1933 kiedy to w angielskiej Fairey Aviation Company Limited, z własnej inicjatywy firmy skonstruowano samolot bombowo-torpedowy i rozpoznawczy w oznaczony jako TSR I (Torpedo-Strike-Reconnaissance). Prototyp oblatany został w dniu 31 marca 1933 roku. Miał typową dla brytyjskich samolotów torpedowych tamtych czasów, konserwatywną konstrukcję dwupłata  z odkrytymi kabinami trzyosobowej załogi i stałym podwoziem. Samolot napędzany był gwiazdowym silnikiem Bristol Pegasus II M (640 KM). Po katastrofie tegoż prototypu 11 września 1933, wytwórnia zbudowała drugi ulepszony prototyp, TSR II, tym razem uwzględniając także wymagania brytyjskiego Ministerstwa Lotnictwa na samolot torpedowy nr S.15/33. Posiadał on silnik o większej mocy Bristol Pegasus III M3 (690 KM). Dokonano w nim niewielkich zmian konstrukcyjnych. Drugi prototyp oblatano 17 kwietnia 1934  roku. Pierwsza seryjna  maszyna oblatana została 31 grudnia 1935.
Tuż po wybuchu wojny okazało się, że konstrukcja samolotu jest nieco przestarzała. Jako samolot torpedowy mógł odnosić sukcesy jedynie w braku przeciwdziałania lotnictwa przeciwnika. Odtąd produkcję Swordfisha kontynuowano pod kątem samolotu do zwalczania okrętów podwodnych.
Używane były ponadto w jednostkach szkolnych, a następnie także w jednostkach nabrzeżnych. Wodnosamoloty Swordifsh używano na części pancerników  i krążowników jako maszyny rozpoznawcze. W czasie II wojny światowej samoloty Fairey Swordfish po raz pierwszy wzięły udział w akcji bojowej już 14 września 1939, atakując nieskutecznie okręt podwodny U-30.  Produkcję seryjną samolotów Fairey Swordfish zakończono 18 sierpnia 1944 roku, po wyprodukowaniu we wszystkich wersjach 2392 samolotów.

Trzymiejscowy samolot torpedowo-bombowy i rozpoznawczy Fairey Swordfish, przeznaczony był do operowania z lotniskowców. W innej wersji był wodnosamolotem rozpoznawczym operujący z wyrzutni katapultowych.

Konstrukcja to jednosilnikowy dwupłatowiec  zastrzałowy o konstrukcji metalowej, pokryty płótnem. Kadłub konstrukcji kratownicowej, w przedniej części pokryty blachą. Z przodu kadłuba znajdował się silnik, za nim zas zbiorniki oleju i paliwa. W środkowej części trzy odkryte kabiny załogi w układzie tandem. Usterzenie klasyczne, statecznik poziomy podparty zastrzałami. Skrzydła składane do tyłu w celu ułatwienia hangarowania, składały się z części centralnych i dwóch części zewnętrznych. Górny płat o lekkim skosie i nieco większej rozpiętości. Załoga: 3 osoby, z przodu: pilot, za nim nawigator-bombardier i strzelec-obserwator (czasami latano bez nawigatora). Podwozie samolotu klasyczne, stałe, z kółkiem ogonowym. Pod tylną częścią kadłuba hak hamujący. Samolot był wyposażony w nadmuchiwany za pomocą sprężonego powietrza ponton 'dinghy' dla załogi, w komorze w lewym górnym skrzydle.

Budowa różnych wersji samolotu Fairey Swordfish:

* Mk.I – wersja podstawowa pokładowego samolotu torpedowego i rozpoznawczego lub wodnosamolotu
* Mk.II – wersja do zwalczania okrętów podwodnych, uzbrojona w niekierowane pociski rakietowe, część z mocniejszym silnikiem Bristol Pegasus 30
* Mk.III – wersja do zwalczania okrętów podwodnych, wyposażona w radar ASV Mk.X, pociski rakietowe i silnik Pegasus 30
* Mk IV – wersja szkolna samolotu Mk II, montowana w Kanadzie i posiadająca zakryte kabiny



Dane techniczne:

Rozpiętość: 13,87 m
Długość: 10,87 m
Napęd: w zależności od werski  - 1 silnik Bristol Pegasus III M3 o mocy 690 KM (507,5 kW); 1 silnik Bristol Pegasus 30 o mocy 750 KM (551,6 kW); 1 silnik Bristol Pegasus 30 o mocy 750 KM (551,6 kW)
Maks. Masa startowa: 3406 kg
Maks. Prędkość: 222 km/h
Prędkość wznoszenia     2,5 m/s
Zasięg: 1658 km
Pułap: 3260 m
Załoga: 3
Uzbrojenie: 2 km kal. 7,7 mm, torpeda o masie 730 kg.


JW na podst. Krzysztof Zalewski, Samolot torpedowy Fairey Swordfish, „Morza, Statki i Okręty” nr 4/1998, ISSN 1426-529X