Nakajima B5N Kate - po ataku na Pearl Harbor Nakajima B5N "Kate" po ataku na Pearl Harbor

Nakajima B5N Kate - pokładowy samolot bombowo-torpedowy typ 97, w kodzie alianckim otrzymał oznaczenie KATE. Samolot skonstruowany przez inż. Katsuji Nakamura według wymagań 10 Shi. W stosunku do poprzednich maszyn wytwórni Nakajima zastosowano metalową półskorupową konstrukcję, skrzydła i podwozie chowane hydraulicznie, układ jednopłata samonośnego, śmigło stałoobrotowe (o samoczynnie zmiennym skoku), na skrzydłach klapy Fowlera, integralne zbiorniki paliwa. Prototyp B5N1 oblatano w styczniu 1937 roku i od początku wyszło na jaw iż wytwórnia nie radzi sobie z tak dużą liczbą nowinek. Samolot dręczyło sporo usterek, należało wiele instalacji poprawić. Na plus należało wymienić iż składane do góry skrzydła pozwalały wygospodarować na pokładzie miejsce na upakowanie większej liczby samolotów a poza tym osiągi maszyny przekraczały zamówienie. Prędkość maksymalna 370 km/h była o 40 km/h większa od zamówienia. W związku ze sporą liczba usterek zamówiono drugi prototyp o prostszej konstrukcji, ze składanymi ręcznie skrzydłami i klapami klasycznymi w miejsce Fowlera. Ponieważ próby porównawcze z konkurencyjnym Mitsubishi B5M nie dały jednoznacznej odpowiedzi w ograniczonej liczbie oba typy weszły do produkcji seryjnej a decydujące znaczenie miały dać loty w warunkach bojowych.

Podczas walk w Chinach okazało się iż samolot dzięki lepszym osiągom od konkurenta posiada więcej zalet. A ponieważ osłonę samolotów bombowych zapewniały nowe Mitsubishi A5M4 spotkania z myśliwcami przeciwnika były rzadkością w związku z tym i straty były niewielkie i zamówiono dalszą produkcję. A produkcję konkurencyjnego Mitsubishi B5M1 wstrzymano. Przesłanką za produkcją B5N KATE było więcej między innymi dlatego iż była konstrukcją bardziej perspektywiczną na kolejne lata oraz zastosowany w niej silnik był identyczną jednostką używaną w myśliwcach Zero co pozwoliło zunifikować części zamienne i obsługę. Na bazie bombowca opracowano projekt samolotu rozpoznawczego
NAKAJIMA C3N1 oraz bombowca nurkującego NAKAJIMA D3N1 lecz ani jeden z nich noie wszedł do produkcji a efektem tych decyzji było rozszerzenie zastosowań B5N KATE o loty rozpoznawcze. Miało to tez poważną zaletę ponieważ na pokładzie lotniskowca zamiast bazować jedna eskadra rozpoznawcza wprowadzono czwarta eskadrę torpedową mogącą wykonywać loty na rozpoznanie. W chwili gdy maszyny wchodziły na wyposażenie eskadr bojowych i trafiały na pokłady lotniskowców uważane były za najlepsze na świecie samoloty torpedowe. Admiralicja od początku lat dwudziestych uważała iż samoloty torpedowe będą w konflikcie morskim główną siłą uderzeniową zdolną zadać największe straty flocie przeciwnika i dlatego też tak wielki nacisk kładziono na rozwój tej grupy samolotów. W 1941 roku czyli tuż przed wybuchem wojny na Pacyfiku B5N2 wyparły z pokładów lotniskowców stare samoloty Yokosuka B4Y1 i pierwsze samoloty B5N1. B5N2 model 12 różnił się od wcześniejszej wersji głównie mocniejszym silnikiem. Powstała także odmiana dwusterowa do szkolenia nowych pilotów B5N1K, łącznie produkcja wszystkich odmian zakończy ła się po zbudowaniu 1149 egzemplarzy

Pomimo iż pierwsze loty bojowe wykonano nad Chinami pierwsze sukcesy wiążą się z dniem 7 grudnia 1941 kiedy 144 bombowce Kate wykonały atak na Pearl harbour. W kwietniu 1942 roku samoloty tylko z lotniskowca "Ryujo" zatopiły 23 statki o łącznej wyporności 112 000 ton. W bitwie o Midway w czerwcu 1942 trafiają torpedami lotniskowiec "Yorktown", w październiku 1942 zatapiają bombami
i torpedami lotniskowiec "Hornet". W 1942 roku zatapiają również lotniskowiec "Lexington". równocześnie samoloty Kate używane były do rozpoznania przyczyniając się wielokrotnie do odnalezienia floty przeciwnika. Pomimo poważnych sukcesów intensywna eksploatacja przyczyniła się do sporych strat. Do kwietnia 1942 roku utracono 200 maszyn w większości z dobrze wyszkolonymi załogami. Napływ nowicjuszy nie był w stanie wyrównać poziomu wyszkolenia poległych i liczba sukcesów zaczęła maleć. W tym momencie zaczęły wychodzić największe wady samolotu zbyt słabe uzbrojenie obronne (jeden ruchomy kaem kal. 7,7 mm) oraz brak opancerzenia obronnego. W sytuacji gdy dochodziło do bezpośredniego spotkania z myśliwcem przeciwnika wynik był z góry przesadzony. Od 1943 roku na skutek utraty kolejnych lotniskowców coraz więcej samolotów bazuje na lądzie, niektóre z maszyn wyposażono w radar i używane były do poszukiwania i zwalczania okrętów podwodnych. Już w 1939 roku rozpisano kolejne wymagania 14 Shi na następcę Kate. Jako odpowiedź powstał samolot Nakajima B6N1

KONSTRUKCJA metalowa półskorupowa, na skrzydłach lotki i klapy Fowlera następnie krokodylowe, skrzydła składane do góry do hangarowania, podwozie trójkołowe chowane hydraulicznie oraz wciągany hak do lądowania na lotniskowcu. Załoga trzy osobowa

NAPĘD silnik gwiazdowy Nakajima Hikari 3 o mocy 620 kW, śmigło trój lub czterołopatowe stałoobrotowe

WERSJA B5N2 silnik dwugwiazdowy czternastocylindrowy Nakjima Sakae 11 o mocy 740 kW, śmigło stałoobrotowe

UZBROJENIE dwa stałe kaemy typ 97 kal. 7,7 mm, 1-2 ruchome kaemy typ 92 kal. 7,7 mm w tylnej kabinie. 800 kg bomb lub torpeda

DANE TECHNICZNE - B5N1 / B5N2

rozpiętość m 15,52 / 15,52
długość m 10,31 / 10,31
wysokość m 3,71 / 3,71
powierzchnia nośna m2 37,7 / 37,7
masa własna kg 2100 / 2280
masa całkowita kg 4014 / 4100
prędkość maksymalna km/h 369 / 378
na wysokości m 3600 / 3600
prędkość przelotowa km/h -- / 260
pułap m 7400 / 8260
zasięg km 1960 / 1990



Oprac. Jacek Waszczuk