SPAD S.VII


SPAD S.VII
- francuski samolot myśliwski opracowany przez inż. Bechereau w zakładach SPAD czyli Societe Previsoire des Aeroplanes Deperdussin - Tymczasowa Spółka Produkcji Samolotów Deperdusin) W początkowym okresie wojny światowej samoloty napędzane były głównie silnikami rotacyjnymi. Silniki t miały najlepszy stosunek mocy do masy, chłodzone były powietrzem co dodatkowo zmniejszało masę konstrukcji. Lecz za sprawą inż.. Marka Birkigta (szwajcar który w 1904 roku założył w Barcelonie wytwórnie silników samochodowych pod nazwą Hispano Suiza) W 1911 roku utworzono filię zakładów we Francji. W 1914 roku na bazie wcześniejszych doświadczeń Birkigt przystąpił do opracowania nowego silnika rzędowego, by zapewnić jak najbardziej zwartą konstrukcję zastosowano układ V z ośmioma cylindrami. Dało to niewielką długość silnika, blok silnika odlano jako całość z aluminium. Według pomysłu konstruktora nie była to jedynie obudowa wału korbowego i doczepiane cylindry z tłokami, przewodami itp. Nowy blok integralnie zawierał w sobie przewody dolotowe i odlotowe. Zapewniło to zwartą, prostszą konstrukcję i obniżyło masę. Po próbach silnika w lutym 1915 roku okazało się że przy wadze 150 kg osiąga moc 140 kM okazało się iż silnik posiada spore możliwości rozwojowe. Wtedy też dowództwo lotnictwa francuskiego zamówiło samolot myśliwski napędzany tym silnikiem. Inż. Bechereau konstruując samolot nie miał do dyspozycji nawet jednego silnika, jedynie makietę. Zaprojektowano do niej samolot myśliwski, oblatany w kwietniu 1916 roku jako SPAD V (pilot Emil Bequet) W tym czasie był jednym z pierwszych myśliwców na świecie napędzanych silnikiem rzędowym chłodzonym wodą.

Po wprowadzeniu niewielkich zmian powstał myśliwiec SPAD VIIC1, po próbach przeprowadzonych w maju 1916 otrzymał znakomitą ocenę sztabowców po czym zamówiono produkcję seryjna 268 myśliwców. Nowy samolot lekko ustępował wcześniejszym myśliwcom francuskim Nieuportom zwrotnością lecz posiadał znacznie większą prędkość lotu (190 km/h a prędkość nurkowania przekraczała 200 km/h) lecz największą zaletą była mocna zwarta konstrukcja co w porównaniu z kruchością wcześniejszych Nieuportów było znaczącą różnicą.

2 września 1916 roku dwa pierwsze samoloty dotarły do eskadry myśliwskiej N.3, na stan otrzymali je doświadczeni piloci sierż. Paul Savage oraz por Georges Guynemer (mający na swoim koncie już 14 zwycięstw) Eskadra N.3 jako pierwsza została przezbrojona na SPAD-y i zmieniła nazwę na SPA.3. Wadą samolotu w tym okresie była niewystarczająca zwrotność i prędkość wznoszenia ale spodziewano się to poprawić dzięki mocniejszej odmianie silnika. W Hispano Suiza 8Ab podniesiono stopień sprężania do 5,3:1 dało to wzrost mocy do 180 kM. Ponownie pierwsze samoloty z owymi silnikami trafiły do SPA.3 a pierwsze loty wykonał na nim Guynemer. Na tym konkretnym samolocie Guynemer odniósł 19 zwycięstw. Niezłe osiągi SPAD VII spowodowały iż napływały również zamówienia zza granicy. Zamówienia przyszły z Wielkiej Brytanii, Belgii, Włoch, Rosji. Zbyt wolna produkcja w stosunku do potrzeb wymusiła iż samoloty budowano licencyjnie nie tylko w zakładach SPAD ale tez w Bleriot, Bernard, Keller, Nieuport, Borel i Levasseur. Poza tym licencję na produkcję kupili Anglicy (wyprodukowano 220 samolotów) i Hiszpanie. Dodatkowo w Rosji w zakładach DUX skopiowano około 100 samolotów.

Spodziewano się iż pomysł zastosowania silnika rzędowego może nie wypalić więc jako wentyl bezpieczeństwa zamówiono produkcję konkurencyjnego samolotu Morane-Saulnier AC wyposażonego w tradycyjny silnik rotacyjny. Lecz konkurent dość znacznie ustępował SPAD-owi i jego produkcja zakończyła się na 30 egzemplarzach. Podczas wojny światowej tworzyły się dopiero metody walki myśliwców, dość szybko po obu stronach frontu dostrzeżono iż najlepszym sposobem na zwalczanie samolotów przeciwnika jest błyskawiczny atak z zaskoczenia, strzał z bliskiej odległości zniszczenie i bezpieczny powrót do bazy. Idąc tym tropem myślenia na wniosek Guynemera w styczniu 1917 roku powstała modyfikacja SPAD-a pod nowym oznaczeniem SPAD XIICa1 główna różnica między samolotami to uzbrojenie SPAD XII uzbrojono w działko Puteaux kal 37 mm, umieszczone między cylindrami silnika strzelające przez wydrążony wał śmigła. Działko nie posiadało automatyki przez co było jednostrzałowe, po każdym strzale pilot ręcznie musiał przeładować broń. Utrudnienia z tym związane powodowały iż SPAD XII był produkowany równocześnie ze starszym modelem i w jednostkach na SPAD XII latali tylko najbardziej doświadczeni piloci. W marcu 1917 roku oblatano następcę zasłużonego SPAD-a czyli model SPAD XIII nowy samolot otrzymał nieco większe rozmiary, silnik większej mocy lecz ogólnie sprawdzony układ aerodynamiczny bez większych zmian pozostał nie naruszony.

Łącznie zbudowano około 5000 samolotów SPAD VII (wraz z samolotami licencyjnymi około 5500 egzemplarzy) Większość francuskich asów latała na SPAD-ach, Rene Fonck wszystkie swoje zwycięstwa (75 pewnych i 52 nie potwierdzone) uzyskał na Spad-ach. W ostatnim roku wojny w lotnictwie francuskim samoloty wyparte z eskadr myśliwskich przez SPAD XIII, poza Francją używane przez lotnictwo Belgii, Włoch, Rosji, Stanów Zjednoczonych. Mniejsze ilości samolotów lub pojedyncze egzemplarze używane w przeszło dwudziestu krajach (w olbrzymiej większości po zakończeniu wojny, między innymi do Czechosłowacji trafiło 80 samolotów). W lotnictwie Polskim pierwsze SPAD-y trafiły do Błękitnej Armii generała Hallera, po wojnie weszły też na wyposażenie lotnictwa polskiego

KONSTRUKCJA - drewniana kratownicowa, kadłub na przedzie kryty blachą w rejonie kabiny pilota sklejką dalej płótnem, skrzydła drewniane kryte płótnem. Podwozie sta łe dwukołowe z płozą ogonową.

NAPĘD
- silnik rzędowy ośmiocylindrowy w układzie V Hispano Suiza 8A o mocy początkowo 140 kM następnie po modyfikacjach 180 kM, śmigło drewniane dwułopatowe Integral lub Levasseur 485

UZBROJENIE - 1-2 zsynchronizowane kaemy Vickers na kadłubie kal. 7,7 mm


DANE TECHNICZNE

rozpiętość m 7,82
długość m 6,08
wysokość m 2,20
powierzchnia nośna m2 ok. 17,85
masa własna kg 545
masa całkowita kg 775
prędkość maksymalna km/h 193
na wysokości m 2000
wznoszenie na m 4000
min,sek 11,20
pułap m 5500
zasięg km 350


Oprac. Jacek Waszczuk