SP M-2

 

Samolot szkolno-treningowy PZL-M2

 

GENEZA POWSTANIA I ROZWÓJ KONSTRUKCJI

 
 

W zakładach PZL-Mielec grupa inżynierów-pasjonatów lotnictwa już od początku lat 50.próbowała stworzyć samolot szkolny z możliwością akrobacji. Ich pierwszym projektem był jednomiejscowy samolot akrobacyjny M-1 zaprojektowany po godzinach w czasie wolnym od pracy. PZL M-1 nigdy nie doczekał się budowy prototypu, gdyż Aeroklub PRL preferował konstrukcje dwumiejscowe.

 

 

 

W związku z tym zespół konstrukcyjny kierowany przez inż. Stanisława Jachyrę opracował w 1956r.ws�epny projekt oznaczony, jako PZL M-2. Pierwszy prototyp (SP-PAC) zbudowano na przełomie 1957 i `58r. Na oblot musiał czekać jednak kilka miesięcy, gdyż koła i silnik zamówione w Czechosłowacji nie dotarły na czas. PZL M-2 SP-PAC wzbił się w powietrze po raz pierwszy 26 czerwca 1958r. (pilot Tadeusz Gołębiewski) 13 września 1958r. oblatano także drugi prototyp SP-PBA. Próby fabryczne trwały do 18 listopada 1958r.

 

 

 

W ich wyniku zmodyfikowano nieco konstrukcję prototypu: wydłużono usterzenie poziome, powiększono wykrój drugiej kabiny, zastosowano specjalną anty-drganiową oponę kółka ogonowego, zmniejszono średnicę (źle dobranego) śmigła do 2,31 m i dokonano poprawek w instalacjach. Ponadto wzmocniono zawieszenie statecznika pionowego i kółka ogonowego.

 

 

 

SP-PAC

 

 

 

Oba prototypy były prezentowane na wystawach lotniczych: SP-PAC w Warszawie (we wrześniu 1958r.), SP-PBA we Wrocławiu (wrzesień 1959r.).

 

 

 

Na początku 1960r. M-2 przechodziły próby w Instytucie Lotnictwa. Wykazały one dobre własności lotne samolotu, jednak duże drgania silnika Praga M-208B"Doris-B" przy prędkości powyżej 220 km/h oraz niemożność lotu w pozycji plecowej zadecydowały o rygorystycznym ograniczeniu możliwości akrobatycznych M-2. Ten sam silnik (a raczej jego wady) doprowadził do upadku projektu czechosłowackiego samolotu akrobacyjnego TOM-208.

 

 

 

Płatowiec wytrzymywał prędkość dopuszczalną 430 km/h, jednak zjawisko rozkręcania się śmigła ograniczało ją do 330 km/h. Samolot nadawał się więc jedynie do szkolenia pilotów zaawansowanych.

 

 

 

Osiągi mógł poprawić polski silnik WN-6, jednak jego próby przeciągnęły się o kilka lat. W ciągu tego czasu Aeroklub PRL zaczął wymagać trójkołowego podwozia z kółkiem przednim w samolotach szkolnych, co zadecydowało o przerwaniu prac nad M-2. Jego zastępcą miał być PZL M-4 "Tarpan".

 
 

  

 

DALSZE LOSY OBU PROTOTYPÓW 

 

Pierwszy prototyp SP-PAC trafił do magazynu muzeum lotnictwa w Krakowie, gdzie znajduje się do dziś, drufi M-2 (SP-PBA) stoi jako pomnik w Radomyślu Wielkim.

 

 

 

Oto cytat ze strony Piotra Michno:

"W miasteczku Radomyśl Wielki leżącym na Podkarpaciu niedaleko Mielca - stolicy Polskiego lotnictwa, stoi na postumencie samolot M-2. Jest to moim zdaniem jeden z najrzadszych samolotów w Polsce. Twierdzę tak ponieważ zbudowano ich tylko 2 (drugi znajduję się w zbiorach muzeum lotnictwa w Krakowie). Samolot M-2 zbudowany w 1956 miał być nowoczesnym samolotem sportowym i treningowym. Jednak jego silnik typu Praga nie nadawał się do tych celów i pracę nad prototypem zawieszono. Prezentowany jako pomnik bohaterskich pilotów ziemi radomyślskiej stanowi wyjątkową osobliwość. SP-PBA to rejestracja cywilna prototypu. Poniżej galeria fotografii tej "perełki" "

 

 

 

Mimo iż pomnik jest ładny a jego idea słuszna, uważam, że M-2 stanowiący unikat powinien być z niego zdjęty i przetransportowany do muzeum.

 

 

 

Chodzi mi głównie o to, że samoloty na pomnikach, w przeciwieństwie do znajdujących się w muzeum nie podlegają skutecznej ochronie i w każdej chwili mogą być albo zniszczone przez wandali albo zezłomowane bzdurna decyzją jakiegoś lokalnego polityka czy dyrektora nie mającego z reguły pojęcia o lotnictwie.

 

 

 

KONSTRUKCJA

 

KADŁUB

 

 

 

Konstrukcja półskorupowa o małej liczbie wręg i podłużnic. Napęd steru wysokości - linkowy, steru kierunku - popychaczowy.

 

Tylna kabina jest kabiną główną, jej tablica przyrządów posiada: prędkościomierz, wysokościomierz, wariometr, zakrętomierz, sztuczny horyzont, busolę, obrotomierz, paliwomierz, kontroler silnika, termometr głowic oraz woltoamperomierz. Kabina jest wyposażona w radiostację RSI-6K oraz instalację tlenową.
 

 

Osłona kabiny odsuwana do tyły na prowadnicach. Pod podłogą mieści się zapasowy zbiornik paliwa. Ster kierunku stanowi integralną część z kadłubem.

 

 

 

PŁATY

 

 

 

Obrys trapezowy, płat dwudzielny, osadzony na czterech okuciach.
Konstrukcja dwudźwigarowa, półskorupowa o małej ilości żeber usztywnione podłużnicami. Pokrycie przy kadłubie wzmocnione dodatkową blachą.
Profile: NACA 23015 (przy kadłubie) oraz NACA 23012 (na końcu skrzydła).
Wznios płata 3 stopnie, skręcenie 2,8 stopni.
Płaty posiadają klapy krokodylowe sterowane elektrycznie.
Lotki kryte płótnem.
Główne zbiorniki paliwa znajdują się w skrzydłach.
Na prawym płacie jest także rurka pitota.

 

 

 

PODWOZIE

 

 

 

Golenie w owiewkach. U nasady lewej goleni znajduje się reflektor.
Koła o niskim ciśnieniu o wymiarach 465 x 165 posiadają hamulce hydrauliczne.
Rozstaw kół: 2,6m.
Kółko ogonowe o wymiarach 260 x 85 samonastawne z amortyzatorem olejowo-powietrznym.

 

 

 

SILNIK

 

 

 

Praga M-208B "Doris B", sześciocylindrowy, płaski, chłodzony powietrzem o mocy startowej 220 KM, trwałej 180 KM. Zamierzano zastosować także polski silnik WN-6.

 

 

 

ŚMIGŁO

 

 

 

PZL M-2 SP-PAC:
Śmigło typu BJL-5 o średnicy 2,35m

PZL M-2 SP-PBA:
Śmigło BJL-6, 2,31m , posiadało kołpak.

 

 

 

ZBIORNIK PALIWA

 

 

 

Pojemność: 120 l (zużycie przelotowe 46 l/h)

 

 

 

DANE TECHNICZNE:

 

 

 

Rozpiętość 9.50 m
Długość 7.62 m
Wysokość 3.02 m
Powierzchnia nośna 13.62 m2
Masa własna 788 kg
Masa całkowita 1067 kg
Prędkość maksymalna 253 km/h
Pułap 5475 m
Zasięg 600 km
Rozbieg 160 m
Dobieg 180 m

 

 

Rozpiętość

9.50 m

Długość

7.62 m

Wysokość

3.02 m

Powierzchnia nośna

13,62m2

Masa własna

788 kg

Masa całkowita

1067 kg

Prędkość maksymalna

253km/h

Pułap

5475 m

Zasięg

 

600 km

  

 

ŹRÓDŁA:

 

 

 

- "Konstrukcje lotnicze Polski Ludowej", wyd.WKŁ, praca zbiorowa, Warszawa 1965
- Strona lotnicza Pawła Szczepańca http://republika.pl/awiacja/index.html
- Strona Piotra Michno http://www.pitek.jpe.com.pl/lotnictwo/samoloty_jako_pomniki.htm
- Vortal Lotnictwa Polskiego http://www.tadzio.delcom.pl/samoloty/pzl_m-x/m2.htm

 
  

 

Autor: Jakub Marszałkiewicz

Akademia Obrony Narodowej - Wydział Lotnictwa i Obrony Powietrznej