PZL-130 TC Orlik PZL-130 TC Orlik1


PZL-130 Orlik
- w latach 70 ze względów ekonomicznych zaczęto odchodzić od używania samolotów odrzutowych w szkoleniu podstawowym pilotów wojskowych. Na przełomie lat 70 i 80 rozpoczęto w zakładach PZL Warszawa-Okęcie prace nad projektem samolotu szkolno- treningowego napędzanego silnikiem tłokowym, którego własności pilotażowe byłyby maksymalnie upodobnione do własności samolotu odrzutowego. Wkrótce zdecydowano o zastosowaniu w samolocie silnika turbośmigłowego. W 1981r. powstał projekt wstępny oznaczony PZL-130 "Orlik". W lipcu 1982r. ukończono makietę samolotu i podjęto opracowywanie projektu technicznego oraz budowę prototypów- pierwszy z nich został przeznaczony do prób statycznych, pozostałe do prób w locie.

 

Pierwszy prototyp przeznaczony do lotu (a drugi w ogóle) wyposażono w silnik tłokowy Wiedieniejew M-14Pm o mocy 246 kW. Został on oblatany 3 IX 1984r. przez Witolda Łukomskiego. Czwarty prototyp został w listopadzie 1985r. wysłany do Kanady, gdzie wyposażono go w silnik turbośmigłowy Pratt&Whittney Canada PT6A-25A, zainstalowano również nową instalację tlenową, przyrządy pokładowe i nawigacyjne, zmodyfikowano też podwozie i zainstalowano pod skrzydłami po dwie belki do podwieszenia uzbrojenia i dodatkowych zbiorników paliwa. Instalację pneumatyczną zastąpiono hydrauliczną. Przebudowany samolot, o zmienionym oznaczeniu na PZL-130T "Turbo Orlik", oblatano 16 VII 1986r. Samolot uzyskał w 1987r. tymczasowy certyfikat homologacyjny. Niestety, w tym samym roku został on rozbity podczas pokazów w Kolumbii (Kolumbia rozważała zakup 80 "Orlików", chcąc wykorzystać je do szkolenia pilotów i zwalczania partyzantki). Mimo że przyczyną katastrofy był błąd pilotażu, kariera tej wersji samolotu była zakończona.

 

W tym samym czasie ukończono w Polsce dwa kolejne prototypy z silnikiem M-14Pm i jego polską wersją zbudowaną na radzieckiej licencji oznaczoną K8-AA. Na początku 1989r. trzy prototypy testowane były przez polskie wojsko, w wyniku czego zdecydowano się podjąć dalsze prace nad zastosowaniem w "Orliku" napędu turbośmigłowego. Wybrano czeski silnik Walter M601E o mocy 551 kW. Zabudowano go na siódmym prototypie, który otrzymał oznaczenie PZL-130TM. Samolot ten przeszedł próby fabryczne i latem 1991r. został przekazany wojskom lotniczym. Po zakończeniu testów stanął w Wyższej Szkole Oficerskiej Sił Powietrznych w Dęblinie jako naziemna pomoc dydaktyczna. Dwa wcześniejsze prototypy (005 i 006) wojsko przeznaczyło do celów łącznikowych. Samolot 006 obecnie stoi w Warszawie przed budynkami Instytutu Technicznego Wojsk Lotniczych.

W 1990r. opracowano kolejny prototyp, w którym zastosowano silnik Pratt&Whittney Canada PT6A-25A. Zakładano, że stanie się on prekursorem wersji eksportowej. Samolot zaprezentowano w RPA i Izraelu, ale nie odniósł on sukcesu, o czym być może zadecydowały względy polityczne.

Na początku 1992r. zbudowano dziewiąty prototyp, opracowany wg wytycznych Wojska Polskiego. Samolot przystosowano do wykonywania pełnej akrobacji i lotów bez widoczności ziemi. Otrzymał przeprojektowany płat, inną osłonę kabiny, zmieniono usterzenie. Zainstalowano 6 węzłów uzbrojenia pod skrzydłami zamiast dotychczasowych czterech. Do napędu miał nadal służyć silnik Walter M601E. Samolot oznaczono PZL-130TB, a po ulepszeniu wyposażenia i zamontowaniu wyrzucanych foteli oznaczenie zmieniono na PZL-130TC-I. 5 IV 1991r. Ministerstwo Obrony Narodowej zamówiło serię 48 samolotów PZL-130TB, pierwsze z nich trafiły do 60 Lotniczego Pułku Szkolnego w Radomiu w styczniu 1994r. Wkrótce zmodyfikowano je do wersji PZL-130TC-I.

 

Eksportowa wersja samolotu (początkowo oznaczona PZL-130TC, wyposażona w silnik Pratt&Whittney Canada PT6A-62 o mocy 699 kW otrzymała ulepszone wyposażenie elektroniczne. Stała się wzorem dla zaproponowanej polskiemu lotnictwu wersji PZL-130TC-II, różniącej się od poprzednika zastosowanym silnikiem Pratt&Whittney Canada PT6A-625C, kolejny raz zmodyfikowaną awioniką i lepszą ergonomią kabiny załogi. Prototyp testowano w 2004r. Wojsko planuje zmodernizowanie 9 posiadanych "Orlików" do tej wersji. Kolejne ulepszenie awioniki doprowadziło do powstania wersji PZL-130TC-III.


Wersje i odmiany:

  • PZL-130 - pierwsze prototypy prototypy z radzieckim silnikiem M-14Pm lub PZL K8-AA

  • PZL-130T - prototyp z silnikiem Pratt&Whittney Canada PT6A-25A/25C z prostą zachodnią awioniką i zamontowanymi pod skrzydłami 4 węzłami uzbrojenia

  • PZL-130TB - seryjne samoloty dla polskiego lotnictwa wyposażone w silniki Walter M601T - w późniejszych latach przebudowane do wersji TC-I

  • PZL-130TC - wersja eksportowa z silnikiem Pratt&Whittney Canada PT6A-62 oraz bogatym wyposażeniem awionicznym

  • PZL-130TC-I - wersja seryjna dla polskiego lotnictwa. Napęd stanowił silnik Walter M 601T

  • PZL-130TC-II - prototyp wersji seryjnej dla polskiego lotnictwa. Napęd ma stanowić silnik Pratt&Whittney Canada PT6A- 25C

  • PZL-130TC-III - projekt wersji z awioniką "glass-cockpit" napędzanej silnikiem Pratt&Whittney Canada PT6A- 25C

  • PZL-130TD - projekt wersji eksportowej z silnikiem Pratt&Whittney Canada PT6A- 25C

  • PZL-130TE - projekt wersji eksportowej z silnikiem Pratt&Whittney Canada PT6A-25A i awioniką pochodzącą z wersji TD

  • PZL-130TM -oznaczenie siódmego prototypu z silnikiem Walter M601E

  • PZL-130H - projekt samolotu dla lotnictwa węgierskiego. Planowano zastosować silnik Walter M 601T

Dalekim rozwinięciem samolotu PZL-130 miał być samolot PZL-140 "Orlik 2000".

Konstrukcja: całkowicie metalowy, jednosilnikowy, dwumiejscowy dolnopłat wolnonośny. Ciekawostką są integralne zbiorniki paliwa wewnątrz kesonu skrzydeł. Podwozie trójkołowe wciągane w locie. Napęd samolotów seryjnych stanowi silnik turbośmigłowy Walter M 601T o mocy 551 kW ( 750 KM ). Śmigło pięciołopatowe metalowe Avia V510T.

 

Uzbrojenie: cztery (TC-1) lub sześć (TC, TC-II) węzłów podwieszeń pod skrzydłami dla lekkiego uzbrojenia (zasobniki z km, pociski rakietowe lub bomby).


Dane techniczne (PZL-130TC-I):

 

Rozpiętość

9 m

Długość

9 m

Wysokość

3,53 m

Powierzchnia nośna

13 m2

Masa własna

1750 kg

Masa całkowita

2153 kg

Prędkość maksymalna

501 km/h

Pułap

10 000 m

Zasięg

1062 km

 

 

Opracował: Paweł Szczepaniec