Article Index


 
 
 
 
 

 

 

 

 

Awionika i możliwości bojowe

System awioniczny samolotu - jego strukturę i skład podporządkowano i dobrano do rodzaju podstawowych zadań, które w założeniach miał wykonywać myśliwiec frontowy MiG-29 tj. zwalczanie samolotów przeciwnika i osłona własnych wojsk przed atakami lotnictwa w strefie przyfrontowej i nad linią frontu, przede wszystkim w walkach powietrznych na bliskich odległościach. Całość systemu, określana w nomenklaturze rosyjskiej jako System Sterowania Uzbrojeniem SUW-29 składa się z wielu urządzeń funkcjonalnie ze sobą powiązanych i tworzących dwa główne podsystemy - kompleksy: radiolokacyjny kompleks celowniczy RŁPK-29 (Radiołokacjonnyj Pricelnyj Kompleks) oraz optoelektroniczny kompleks nawigacyjno-celowniczy OEPrNK-29 (Opticzno-Elektronnyj Pricelno Nawigacjonnyj Kompleks).

Główne elementy kompleksu RŁPK-29 to stacja radiolokacyjna N019 "Rubin" oraz sterująca jej pracą maszyna cyfrowa serii C100. Stacja radiolokacyjna (często zwana też celownikiem radiolokacyjnym) zastała skonstruowana w moskiewskim instytucie naukowo-badawczym NII Radiostrojenia koncernu Fazotron. N019 oraz radar N001 "Miecz" z Su-27, był pierwszym w ZSRR celownikiem radiolokacyjnym umożliwiającym zwalczanie niskolecących celów powietrznych na kursach spotkaniowych oraz w pościgu. N019 jest radarem impulsowo-dopplerowskim, w którym wykrywanie celów opiera się na wydzieleniu dopplerowskiego przesunięcia częstotliwości sygnału odbitego od poruszającego się obiektu. Stacja, w zależności od zakresu, pracuje z dużą i średnią częstotliwością powtarzania impulsów w typowym dla celowników radiolokacyjnych paśmie częstotliwości X (8-12 GHz). Ponieważ zakładano, że przy wykonywaniu swoich zadań MiGi-29 będą operować w przestrzeni powietrznej, w zasięgu naziemnego systemu wykrywania i dowodzenia lotnictwem, dlatego też działanie RŁPK-29 powiązano z pracą takiego systemu (np. Wozduch-1M). System ten miał zapewniać wczesne wykrycie celu oraz umożliwiać wstępne półautomatyczne naprowadzanie samolotu na wskazany cel powietrzny z przekazywaniem danych o celu na pokład myśliwca za pomocą aparatury radioliniowej. Informacje o parametrach ruchu celu przyjmowane przez pokładową aparaturę E502 "Biriuza" zobrazowywane są w kabinie MiG-29 na wskaźnikach pilotażowo-nawigacyjnych jako dyrektywne komendy dla pilota - kurs, wysokość prędkość, których wykonanie miało zapewniać wyprowadzenie samolotu myśliwskiego na pozycję dogodną do przechwycenia celu przez pokładowe urządzenia lokacyjne - w pierwszej kolejności jego kompleks radiolokacyjny.

RŁPK-29 działa w 4 podstawowych zakresach wykrywania:

  • "W" - "Spotkanie - od ros. "Wstriecza",

  • "D" - Pościg - od ros. "Dogon",

  • "AWT" - Automat - od ros. "Awtomat"

  • "BB" - Bliska walka powietrzna - od ros. "Bliżnij Boj",

oraz w zakresie przechwycenia i automatycznego śledzenia celu. Dwa pierwsze zakresy są (mogą być) wspomagane dodatkowym podzakresem "SNP" - Śledzenie na przejściu - od ros. Sljeżenije Na Prachodje". Zakresy "Spotkanie" i "Pościg" umożliwiają wykrywanie celów powietrznych przy naprowadzaniu myśliwca odpowiednio w przedniej i tylnej półsferze celu. W zakresie "Spotkanie" stacja radiolokacyjna zapewnia wykrycie obiektów powietrznych o wielkości samolotu myśliwskiego (SPO=3m2) na kursach spotkaniowych pod sylwetką 0/4-1/4 na dystansie 50-70 km w przestrzeni swobodnej oraz ok. 40-60 km lecących na tle ziemi lub wody. W zakresie "Pościg" odległości wykrycia spadają dość znacznie i wynoszą w podobnych jak wyżej warunkach 25-35 km oraz 20-35 km dla obiektów lecących na tle ziemi lub wody. Odległości na których stacja może przejść na zakres przechwycenia i automatycznego śledzenia są, dla obu zakresów, o ok. 10 i 5 km mniejsze. Wybór zakresu pracy zależy od kierunku naprowadzania myśliwca na dany cel powietrzny i wybierany jest na komendę z ziemi. Przy braku wstępnej informacji o kierunku ruchu celu w stosunku do myśliwca wybierany jest zakres "Automat", który zapewnia wykrycie celu powietrznego lecącego zarówno na kursach spotkaniowych jak i przecinająco-zbieżnych przy czym odległości wykrycia odpowiadają tym w zakresach "W" i "D" w zależności od kierunku ruchu celu. Pracując na powyższych zakresach stacja umożliwia wykrywanie obiektów poruszających się z prędkościami od 210-230 km/h do 2300-2500 km/h i lecących na pułapie od 30 do 23000 m, z przewyższeniem do 10 km lub przeniżeniem do 6 km w stosunku do pułapu lotu myśliwca. Wielkość obserwowanej przez rls przestrzeni przy poszukiwaniu celów na w/w zakresach jest uzależniona od odległości do celu, kierunku ataku oraz tego czy naprowadzanie odbywa się przy współdziałaniu z systemem naziemnym poprzez radiolinię E502 czy głosowo i wynosi 30÷50o w azymucie oraz 12÷16o w elewacji w 4 lub 6 liniach. Czas jednego cyklu przeszukiwania zależy od wielkości strefy oraz zakresu pracy i wynosi 2,5÷4 s. Przy współdziałaniu z s ystemem naziemnym RŁPK-29 otrzymuje informacje o kierunku i odległości do celu i według nich wstępnie nakierowuje strefę obserwacji rls, a po osiągnięciu odległości na której możliwe jest już wykrycie celu przez N019 automatycznie włącza promieniowanie stacji. Przy takich założeniach i prawidłowym działaniu całości systemu znacznik celu na wskaźniku powinien pojawiać się na ekranie na odległości i kierunku zgodnych z danymi z ziemi. Miało to być swojego rodzaju dodatkowym zabezpieczeniem przeciwzakłóceniowym na wypadek stosowania środków WRE przez przechwytywany cel.

W zakresie "Bliska walka powietrzna" stacja N019 działa w strefie odległości do 10 km i przeszukuje przestrzeń dwoma pionowymi liniami w sektorze od -15 do + 37O od osi podłużnej samolotu. Zakres ten jest wykorzystywany przy wzrokowej widzialności celu w walce na bliskich odległościach.

Przy pracy w zakresach poszukiwania identyfikację celu w systemie swój-obcy (zobrazowanie znacznika "swój") zapewniają, współpracujące ze stacją radiolokacyjną urządzenia IFF typu SRZO-2 i/lub nowsze systemu "Parol".

Po wykryciu obiektu lub obiektów powietrznych pilot przełącza stację na zakres przechwycenia i automatycznego śledzenia wskazanego celu, w którym to zakresie rls śledzi dany obiekt określając jego parametry przestrzenne - odległość, prędkość, wysokość lotu, namiar oraz prędkość zbliżania. Jednocześnie maszyna cyfrowa sterująca pracą stacji automatycznie wypracowuje dane do użycia uzbrojenia. Zakres kątowy śledzenia obiektów to +-65o w azymucie oraz od -36o do + 56o w elewacji.

Podzakres "SNP" (Śledzenie na przejściu), może być użyty w zakresach "Spotkanie" oraz "Pościg" przy czym stacja automatycznie określa (wstępnie śledzi) dane maksymalnie 10 obiektów powietrznych, z których jeden, określany z pomocą specjalnych algorytmów jako najgroźniejszy, jest samoczynnie oznaczany i wskazywany pilotowi. Dla tego obiektu-celu wypracowywane są dane do odpalenia rakiet i po zbliżeniu na dystans w zakresie maksymalnej dozwolonej odległości odpalenia pocisków stacja automatycznie przechodzi na zakres przechwycenia i śledzenia. Drugi z kompleksów MiGa - OEPrNK-29 stanowi zasadniczy trzon systemu awioniki MiGa-29 i obejmuje następujące podsystemy i urządzenia: optoelektroniczny układ celowniczy OEPS-29, system nawigacyjny SN-29, układ sterowania bronią SUO-29, system zobrazowania informacji SJeI-31, maszynę cyfrową serii C100, urządzenie fotokontrolne FKU oraz bloki wej/wyj, sterowania, komutacji i rozdziału sygnałów.

OEPrNK-29 pracuje w zakresach ściśle bojowych działając autonomicznie jak i we współdziałaniu z RŁPK-29 oraz realizuje zadania nawigacyjne przy współpracy z pokładowym wyposażeniem radionawigacyjnym. OEPrNK zabezpiecza również przekazywanie i wyświetlanie na wskaźnikach systemu zobrazowania SJeI-31 informacji celowniczo-nawigacyjnych z kompleksów RŁPK-29 i OEPS-29 oraz systemu nawigacji SN-29. Dane wyświetlane są na wskaźniku przeziernym IŁS (z ros. Indikator Łobowowo Stiekła) czyli popularnym wskaźniku HUD i monitorze ekranowym IPW (z ros. Indikator Priamowo Widienia) zamontowanym z prawej strony, u góry tablicy przyrządów

W bojowych zakresach pracy OEPrNK - tj.: "TP", "BB", "SZLEM", "OPT", "KBR", kompleks umożliwia:

  • poszukiwanie, wykrywanie i śledzenie termokontrastowych celów powietrznych przy pomocy termonamiernika;

  • laserowy pomiar odległości do celów powietrznych oraz obiektów naziemnych;

  • wskazanie celu powietrznego dla KOŁS-29, RŁPK-29 lub głowic rakiet samonaprowadzających z wykorzystaniem nahełmowego układu wskazywania celu Szczel-3UM;

  • rozwiązywanie zadań celowania przy odpalaniu pocisków p-p bliskiego zasięgu, prowadzeniu ognia z działka, npr i przy bombardowaniu.

Optoelektroniczny system celowniczy OEPS-29, który z założenia miał współpracować z RŁPK-29 w walce na bliskich dystansach, składa się z termonamiernika KOŁS-29 z dalmierzem laserowym oraz nahełmowego układ wskazywania celów NSC Szczel-3UM z urządzeniem wizyjnym NWU-2M na hełmie pilota. Zasięg wykrywania celów powietrznych przez termonamiernik uzależniony jest od aktualnych warunków i wynosi maksymalnie 12÷18 km dla samolotów "typu myśliwiec" z silnikiem pracującym na zakresie maksymalnym lecących w przestrzeni swobodnej, 6÷10 km na tle ziemi oraz 4÷8 km lecących na tle chmur. W zakresie "TP" (termonamiernik - w j. ros. tiepłopieliengator), KOŁS przeszukuje przestrzeń w sektorze do ą30o w poziomie oraz ą15o w elewacji. W bliskiej walce powietrznej ( zakres "BB" z ros "Bliżnij Boj") KOŁS, podobnie jak i RŁPK, skanuje przestrzeń w dwóch pionowych liniach w sektorze pionowym od -14 do +16o. Śledzenie celu jest możliwe w strefie kątowej +-30o w poziomie i od -15o do +30o w pionie, przy prędkości kątowej celu do 30o/s. Odległość do śledzonego obiektu jest mierzona dalmierzem laserowym w zakresie od 200 m do 3÷6,5 km. W bliskiej, manewrowej walce powietrznej, w warunkach wzrokowej obserwacji celu OEPrNK może pracować z nahełmowym układem NSC Szczel-3UM - zakres "SZLEM". Układ NSC (Naszliemnaja Sistiema Celeukazania) Szczel-3UM z wizjerem kolimatorowym zamontowanym na hełmie pilota służy do wskazywania wzrokowo obserwowanego celu powietrznego systemom obserwacji - RŁPK, OEPS lub głowicom samonaprowadzającym pocisków bliskiego zasięgu R-73 lub R-60. Aby wskazać cel, pilot ruchem głowy naprowadza na obserwowany obiekt świetlny znacznik urządzenia wizyjnego i naciska przycisk przechwycenia. Podążające za ruchami głowy pilota systemy obserwacji - OEPS lub RŁPK i głowice samonaprowadzające pocisków przejmują wtedy śledzenie celu, który dzięki temu można zaatakować szybciej bez konieczności manewrowania całym samolotem. System NSC pracuje w zakresie kątowym do 60O od osi samolotu w pionie jak i poziomie, jednak zakres kątowy, w którym można wskazać cel zależy od ograniczeń przestrzennych systemów obserwacji i GSN pocisków.

OEPrNK-29 zapewnia również możliwość atakowania widocznych wzrokowo celów naziemnych z użyciem niekierowanych środków rażenia tzn. bomb swobodnie spadających, działka lub niekierowanych pocisków rakietowych - reżim pracy "OPT". Poprzez układ sterowania bronią SUO-29 kompleks rozpoznaje automatycznie rodzaj podwieszonych środków bojowych i wylicza dla nich dane celowania. Algorytmy pracy OEPrNK pozwalają na bombardowanie celów naziemnych w locie poziomym, w nurkowaniu z kątami do pochylenia do 40o, przy wyjściu z nurkowania lub w locie wznoszącym (reżim "KBR" czyli tzw. "bombardowanie przez plecy"). Ten ostatni zakres przewidziano w zasadzie, tylko dla bombardowania z użyciem bomb specjalnych tj. taktycznych bomb jądrowych. Strzelanie z działka pokładowego i odpalanie npr, tradycyjnie już, możliwe jest tylko w locie nurkowym przy kątach pochylenia 10÷40o

System nawigacyjny SN-29. Jego główne podsystemy i elementy składowe to inercyjne systemy nawigacyjne IK-WK-80 (główny i zapasowy), system powietrznych sygnałów SWS-P-72 oraz cyfrowy wylicznik CWU-M. Dane systemu SN-29 są wykorzystywane zarówno w bojowych zakresach pracy SUW-29 jak i przy wykonywaniu zadań czysto nawigacyjnych. Prezentowane zaś są na wskaźnikach systemu zobrazowania SJeI-31 i przyrządach pilotażowo-nawigacyjnych. System nawigacyjny jest wspomagany i korygowany z wykorzystaniem danych od pokładowych urządzeń radionawigacyjnych tj. przez radiotechniczny system bliskiej nawigacji i lądowania przyrządowego A-323, automatyczny radiokompas ARK-19 i radiowysokościomierz A-037. SN-29, w powiązaniu z systemem automatycznego sterowania SAU umożliwia automatyczne lub dyrektywne wykonanie przelotu po trasie z trzema zaprogramowanymi punktami zwrotnymi, wykonanie powrotu i zajścia (oraz powtórnego zajścia) do lądowania na lotnisko startu lub jedno z dwóch lotnisk zapasowych, których współrzędne zostały wprowadzone do pamięci SN-29 lub też inne lotnisko w zasięgu pracujących systemów radionawigacyjnych, których dane można wprowadzić w czasie lotu.

Łączność załogi MiGa-29 z ziemią i innymi samolotami zapewnia pokładowa, 20 kanałowa radiostacja zakresu UKF/VHF typu R-862. W sytuacjach awaryjnych, do nasłuchu informacji podawanych z ziemi pilot może wykorzystać radiokompas ARK-19. Do przesyłania danych przy naprowadzaniu przyrządowym z naziemnych, zautomatyzowanych systemów dowodzenia obrony powietrznej używana jest pokładowa aparatura radioliniowa E502. Z własnymi stacjami kontroli ruchu lotniczego współpracuje zaś urządzenie aktywnej odpowiedzi SO-69.

Na system WRE MiGa-29 składają się stacja ostrzegawcza o opromieniowaniu SPO-15ŁM "BIERIOZA" i wyrzutniki naboi zakłócających BWP-30-26. Stacja SPO-15ŁM podaje informację o fakcie opromieniowania, określa kierunek, typ stacji i rodzaj jej pracy (obserwacja lub śledzenie) oraz orientacyjnie określa dynamikę zbliżania do najgroźniejszego źródła opromieniowania. Wyrzutniki BWP-30-26, zamontowane na górnej powierzchni centropłata, w "grzebieniach" przed napływami stateczników pionowych służą do wystrzeliwania 26 mm naboi zakłócających PRP i PPI tj. dipoli lub flar. W każdym z bloków znajduje się 30 naboi zakłócających, które odpalane są z kabiny ręcznie (na żądanie) lub automatycznie przy atakach na cele naziemne.

Jako dodatkowe wyposażenie wspomagające pracę załogi i obsługi naziemnej na pokładzie samolotu znajdują się głosowy informator sygnałów awaryjnych - tzw "Natasza", system rejestracji parametrów lotu "Tester-3UŁ" oraz zintegrowany układ kontroli i ostrzegania "EKRAN".