SZD-30 Pirat
- to kolejna konstrukcja pochodząca z Szybowcowych Zakładów Doświadczalnych z Bielska-Białej. Jest to szybowiec wyczynowy (obecnie szybowce typu Pirat nie są dopuszczone do akrobacji, podobnie jak pozostałe drewniane konstrukcje z racji swojego wieku) i szkolno-treningowy konstrukcji drewnianej w układzie grzbietopłata (trójdzielne skrzydło) z usterzeniem typu T.

Pirat został zaprojektowany przez Jerzego Śmielkiewicza i oblatany został 19 maja 1966 roku, przez Adama Zientka. Tego samego roku rozpoczęła się jego seryjna produkcja. Początkowe założenie mówiło o budowie szybowca to metalowej konstrukcji, która zapewni odporność na warunki atmosferyczne oraz zmęczenia wynikające z eksploatacji. Jednak po wykonaniu analiz aerodynamicznych i wagowych zdecydowano się na budowę szybowca o sprawdzonej i znanej konstrukcji drewnianej. W konstrukcji szybowca zastosowano wiele nowych jak na owe czasy rozwiązań, takich jak choćby trójdzielne skrzydło, które po demontażu miało znacznie ułatwiać hangarowanie, czy usterzenie typu T.

Szybowiec miał kilka groźnych awarii podczas prób w locie.

W dniu 12 grudnia 1966 r. w czasie próby korkociągowej z przednim położeniem środka ciężkości miała miejsce katastrofa i śmierć pilota doświadczalnego Stanisława Skrzydlewskiego na skutek zablokowania lotek.

Podczas podobnej próby, którą przeprowadzał Stanisław Wielgus doszło do takiej samej awarii Pirata, czyli zablokowania lotek – pilotowi udało się opuścić szybowiec, wykonując skok ratowniczy na spadochronie.

Jak później się okazało, drobna zmiana w obrębie fartucha osłaniającego szczelinę lotki wyeliminowała te problemy. 10 stycznia 1978 oblatano nową wersję SZD-30C, a za sterami zasiadł Zdzisław Blok, który również wskutek awarii musiał opuścić szybowiec, leczy tym razem natychmiastowa zmiana konstrukcyjna ze strony producenta pozwoliła wyeliminować usterkę i tym samym zapobiec kolejnym wypadkom.

Szybowiec wymaga uwagi podczas pilotażu ze względu na małą skuteczność lotek a jednocześnie jest bardzo wrażliwy na ster wysokości oraz spore siły w układzie zamykania hamulców aerodynamicznych.

Łącznie wyprodukowano 813 szt. w tym 46 Piratów w wersji C, początkowo w SZD w Bielsku Białej a od 1974 w WSK w Świdniku. Oprócz Polski, Pirat został wyeksportowany do wielu innych krajów, m.in. Argentyny, Australii, Egiptu, USA, ZSRR i Wenezueli.

OPIS TECHNICZNY:

Jednomiejscowy szybowiec treningowy konstrukcji drewnianej w układzie grzbietopłata z usterzeniem typu T i stałym podwoziem.

Kadłub: półskorupowy o konstrukcji drewnianej, w części przedniej (do połowy kabiny pilota) wykonany z laminatu poliestrowego. Osłona kabiny jednoczęściowa, otwierana na prawo odrzucana awaryjnie. Obszerna kabina wyposażona w przestawiane pedały i przestawiane oparcie plecowe. Szybowiec posiada możliwość zabudowy aparatury tlenowej.

Usterzenie: w układzie T, stery kierunku i wysokości kryte płótnem, bez wyważenia masowego. Ster wysokości jednoczęściowy, z trymerem. Napęd steru wysokości popychaczowy, steru kierunku linkowy.

Podwozie: główne - z nieamortyzowanym kołem, wyposażonym w hamulec taśmowy, natomiast w wersji SZD-30C zastosowano hamulec tarczowy. Płoza przednia drewniana amortyzowana – amortyzowana (w wersji C płozy drewnianej nie zastosowano).

Skrzydło: trójdzielne, o obrysie prostokątno-trapezowym. Konstrukcja centropłata półskorupowa, wielodźwigarowa z dwiema komorami hamulców aerodynamicznych i elementami napędów sterów. Lotki o konstrukcji klasycznej, drewniane, (w wersji SZD-30C laminatowe), wyważone masowo. Hamulce aerodynamiczne dwupłytowe, na górnej i dolnej powierzchni skrzydła. Napędy linkowe dla lotek i popychaczowe dla hamulców.

Wyposażenie: standardowo: wysokościomierz W-12S, prędkościomierz PR-250s, busola magnetyczna KI-13A, zakrętomierz EZS-3 z chyłomierzem poprzecznym, wariometr WRs-5 z kompensatorem energii całkowitej i naczyniem wyrównawczym oraz wariomert WRs-30C. Przystosowanie do zabudowy aparatury tlenowej TA 03A.


DANE TECHNICZNE I OSIĄGI:

Rozpiętość: 15,0 m

Długość: 6,86m (7,03m)

Wysokość: 1,67 m

Powierzchnia nośna: 13,8 m2

Wydłużenie: 16,3

Cięciwa skrzydła (centropłat): 1,03 m

Cięciwa końcowa: 0,60 m

Średnia cięciwa aerodynamiczna: 0,945 m

Rozpiętość usterzenia wysokości: 3,10 m

Szerokość kabiny: 0,58 m

Masa własna: 255 kg

Masa użyteczna: 115 kg

Max. masa startowa: 370 kg

Max. obciążenie powierzchni: 24,4 kg/m2

Doskonałość: 31,2 (przy prędkości: 83 km/h)

Minimalne opadanie: 0,6 m/s (przy prędkości: 73 km/h)

Prędkość dopuszczalna: 250 km/h

Prędkość minimalna: ok 60 km/h

Dopuszczalna prędkość holowania: 140 km/h

Dopuszczalne współczynniki obciążeń: +6,0 /- 3,5

Współczynniki obciążenia niszczącego: +10,4 /- 6,05


Oprac. Rafał Bożek