SM-1 SM-1

 

 

WSK PZL-Świdnik SM-1/SM-2 - Mil Mi-1 był pierwszym budowanym seryjnie śmigłowcem w Związku Radzieckim, gdzie odniósł znaczny sukces. Powstało tam ponad 1000 maszyn tego typu (dla porównania Sikorski H-5, który miał podobną do Mi-1 wielkość, powstał jedynie w liczbie ok. 300 egzemplarzy, a w jego radzieckiej kopii, która była bezpośrednim konkurentem dla Mila, Jaku-100 powstały jedynie dwa). Jednak w całym ZSRR (Mi-1 produkowały cztery zakłady) powstało mniej śmigłowców tego typu... niż w Świdniku.

 

 

 

Rozpoczęta w 1956r. produkcja licencyjna była skutkiem porozumienia między Polską, a Związkiem Radzieckim, które zostało podpisane dwa lata wcześniej. Przygotowanie linii produkcyjnej trwał aż dwa lata, co było i tak niezłym wynikiem jak na państwo, które po raz pierwszy podejmowało się masowego wytwarzania nowego rodzaju statku powietrznego.

 

 

 

Zakłady mające odpowiadać za montaż SM-1 (bo tak nazwano „nowy” śmigłowiec) zlokalizowano w okolicach Lublina i nazwano WSK PZL-Świdnik. W tym samym czasie w PZL-Rzeszów podjęto licencyjną produkcję silników AI-26, które otrzymały oznaczenie Lit-3. Pierwsze cztery SM-1 powstały z części dostarczonych zza wschodniej granicy. Radzieccy piloci przeprowadzili szkolenie pierwszej grupy polskich pilotów śmigłowcowych.

 

 

 

Już w 1957 r. PZL-Świdnik zaczął składać SM-1/300, który był zbliżony do radzieckiej wersji „T”. SM-1/300 mogły służyć do zadać łącznikowych, rozpoznawczych i transportu niewielkiej grupy ludzi. Kolejnym wariantem był SM-1/600. Śmigłowce te zaczęły schodzić z linii montażowej w 1959 r. SM-1/600 został opracowany na podstawie Mi-1A. Na podstawie tego helikoptera Polacy opracowali kilka odmian użytkowych: SM-1S - śmigłowiec sanitarny, w którym poszkodowany mógł być przewożony w zasobniku zamontowanym z boku kadłuba, SM-1Sz - szkolny ze zdwojonym sterowaniem czy SM-1Z, wariant rolniczy. Rok później, w 1960 r. (wtedy też zakończono produkcję Mi-1 w ZSRR), rozpoczęto produkcję SM-1W (odpowiednik Mi-1M) i jego wersję rolniczą SM-1WZ.

 

 

 

SM-2 SM-2

 

 

 

Ostatnim etapem rozwoju polskich Mi-1, był SM-1Wb, który odróżniał się od standardowych SW-1W układem hydraulicznego wspomagania sterowania oraz wzmocnionymi łopatami wirnika głównego. Nowe łopaty mogły pracować przez 800 godzin. SM-1 były produkowane niemal do samego końca 1965 r. Niedługo po rozpoczęciu produkcji SM-1, biuro konstrukcyjne kierowane przez inż. Józefa Trychę podjęło się opracowania całkowicie nowej wersji SM-1, która otrzymała nazwę SM-2. Nowa maszyna z sowim pierwowzorem miała wspólny zespół napędowy oraz belkę ogonową. SM-2 otrzymał zupełnie nową obszerną kabinę mieszczącą pilota i pięciu pasażerów. Otwierany przód kadłuba i przesuwane boczne drzwi umożliwiły transport rannych w kabinie. Dzięki temu lekarz lub sanitariusz miał dostęp do chorego w trakcie lotu. Jednak SM-2 okazał się mniej udany niż SM-1 - błąd w konstrukcji wlotu powietrza spowodował obniżenie osiągów silnika. Oczywiście oznaczało to znaczne pogorszenie osiągów śmigłowca.

 

 

 

Zakłady w Świdniku wyprodukowały 1597 egzemplarzy SM-1 z których większość trafiła do Związku Radzieckiego, ale nie tylko. Polska armia użytkowała jedynie 85 SM-1. Służyły one aż do 1983 r., podczas gdy SM-2 użytkowano jedynie do 1979 r. Powstało jedynie 85 śmigłowców SM-2, z czego 5 trafiło do Czechosłowacji. Pozostałe służyły polskiemu wojsku. W późniejszym okresie kilka z nich używano jako helikoptery sanitarne.

 

 

 

Jednym z ciekawszych egzemplarzy był trzeci wyprodukowany SM-1 o numerze fabrycznym S-101003. Śmigłowiec ten był użytkowany w Instytucie Lotnictwa i nosił rejestracje SP-SAD. Wsławił się m. in. pierwszym w Polsce lądowaniem śmigłowca w terenie górskim, które miało miejsce 14.09.1957 r. na górze Żar. Również ten egzemplarz brał udział w 1971 r. w testach z dodatkowymi skrzydłami zamontowanymi na tylnej części kadłuba. Obecnie SP-SAD prezentowany jest na ekspozycji Muzeum Lotnictwa Polskiego w Krakowie.

 

 

 

 

Dane taktyczno-techniczne (SM-2):

 

 

 

Średnica wirnika: 14,30m

 

Długość kadłuba: 16,09m

 

Masa (własna): 1925kg

 

Masa (do startu): 2550kg

 

Prędkość maksymalna: 170km/h

 

Zasięg: 370km

 

 

 

 

 

Oprac. Kamil Stasiak

Fot. Muzeum Lotnictwa Polskiego w Krakowie