Od pierwszego styczniowego poniedziałku przez całą dobę muszą czuwać, by w razie potrzeby w ciągu 15 minut poderwać maszynę do lotu. Piloci F-16 z eskadry w Łasku rozpoczęli dyżur bojowy. Po wprowadzeniu do wyposażenia Sił Powietrznych samolotów F-16 Block 52+ znacznie zwiększyły się możliwości bojowe naszego lotnictwa... (fot. piloci 10 Eskadry LT Łask)
Piloci F-16 z 10 Eskadry Lotnictwa Taktycznego w Łasku rozpoczęli dyżur bojowy w tzw. narodowym systemie obrony powietrznej. Koniecznością stało się prowadzenie dalszego szkolenia lotniczego oraz zapewnienie odpowiedniego poziomu treningu personelu latającego. Szkolenie pilotów w Polsce do "pełnienia dyżuru bojowego" trwały trzy lata.

Od ubiegłego roku z eksploatowaniem 48 samolotów wielozadaniowych wiąże się konieczność zapewnienia stałego dopływu wykwalifikowanych pilotów – doświadczonych, potrafiących obsługiwać i w pełni wykorzystać potencjał tych skomplikowanych systemów uzbrojenia, jakimi są polskie Jastrzębie. Dotychczas system szkolenia pilotów polegał na uczestniczeniu w kursach prowadzonych przez Amerykanów. Polscy lotnicy najpierw odbywali kilkumiesięczne przeszkolenie językowe w bazie Lackland w San Antonio, a następnie byli kierowani do różnych baz – Air Education and Training Command (AETC) – w których wykonywali loty na samolotach T-38 Talon. W docelowym kursie podstawowym na F-16 w Tucson ANG mogli uczestniczyć piloci, którzy pomyślnie ukończyli zaawansowane szkolenie taktyczne (Intro for Fighter Fundamentals – IFF), prowadzone również na samolotach T-38.


F-16 w locie - fot. piloci z łaskiej eskadry

Gra warta świeczki
W Siłach Powietrznych trwają prace, których celem jest zorganizowanie kursu podstawowego na samolotach F-16 również w Polsce. Aby takie szkolenie rozpocząć, trzeba opracować odpowiedni program zarówno dla szkolonych, jak i dla instruktorów. Prowadzenie szkolenia w kraju oprócz znaczenia ekonomicznego ma też inne zalety:
– szkolenie w systemie narodowym umożliwia elastyczne reagowanie na zmieniające się potrzeby związane z rotacją personelu latającego. Obecnie możliwości są te ograniczone dostępnością slotów szkoleniowych w USA;
– kurs podstawowy w kraju stanowi najbardziej racjonalne rozwiązanie w przypadku przeszkalania pilotów mających doświadczenie w wykonywaniu lotów taktycznych na innego typu samolotach bojowych, także w przypadku absolwentów kursów lotniczych w krajach innych niż USA;
– ponieważ WSOSP ma zamiar wprowadzić do swojego wyposażenia samolotu klasy LIFT, to kurs pozwoli na szkolenie w kraju rokujących nadzieje absolwentów „Szkoły Orląt”, z zachowaniem ciągłości procesu szkolenia lotniczego;
– prowadzenie kursu w kraju pozwoli na rozwój zawodowy polskich instruktorów na samolotach F-16. Ponieważ szkolenie będzie prowadzone na samolotach wersji docelowej – F-16 Block 52+, nie trzeba będzie przeszkalać (w ramach Mission Qualification Training – MQT) pilotów powracających ze szkolenia w USA, trenujących tam na maszynach w wersji Block 25 lub 42. W tym przypadku MQT będzie można traktować jedynie jako specjalizację w wykonywaniu podstawowych zadań eskadry.


Start F-16 - fot. Michał Fiszer

Program szkolenia

Przy tworzeniu programu szkolenia należy wykorzystać doświadczenie zarówno polskich pilotów, jak i specjalistów amerykańskich. W programie muszą być uwzględnione wszystkie aspekty szkolenia podstawowego. Powinien to być przejrzysty dokument o jednoznacznej treści. Polski program szkolenia, podobnie jak amerykański, mógłby być podzielony na następujące, systematyzujące treść rozdziały:
– opis kursu – wymagania początkowe w stosunku do szkolonych, podstawowe definicje, czas trwania treningu, ogólne zestawienia liczbowe dotyczące szkolenia naziemnego oraz szkolenia w powietrzu;
– ustalenia organizacyjne – sposób zarządzania kursem i odpowiedzialność osób funkcyjnych, standardy szkolenia w poszczególnych fazach treningu, grafik równoległości, sposób oceniania, kryteria selekcji szkolonych;
– szkolenie teoretyczne – szczegółowy wykaz tematów i forma zajęć;
– szkolenie na symulatorach lotu – szczegółowy program poszczególnych misji oraz sposób ich prowadzenia;
– szkolenie w powietrzu – szczegółowy wykaz lotów, z uwzględnieniem wymaganych elementów treningowych.


Wysiłek szkoleniowy w odniesieniu do jednegopilota

Celem programu szkolenia jest osiągnięcie pożądanego poziomu wyszkolenia pilotów, pozwalającego na kontynuowanie treningu ciągłego oraz na rozpoczęcie szkolenia zaawansowanego. Pomocne w określeniu poziomu wyszkolenia będą tzw. standardy szkoleniowe (Course Training Standards – CTS). W poszczególnych etapach kursu piloci muszą uzyskać odpowiednie oceny za poszczególne elementy lotu. Szkoleni są oceniani na podstawie wystandaryzowanych poziomów ocen (tab. 1). Według takiej samej skali są oceniani piloci podczas treningu na symulatorach lotu.
Aby pomyślnie ukończyć szkolenie podstawowe na F-16, pilot musi spełnić wszystkie standardy szkoleniowe CTS.
Ocena „3” jest wystawiana wyłącznie za opanowanie CAP (Critical Action Procedures). Ocenę „2” uzyskuje się za wykonanie większości pozostałych elementów, z wyjątkiem złożonych misji ACT (Air Combat Tactics) prowadzonych w dużych ugrupowaniach, misji CAS (Close Air Support) oraz operacji w nocy (w tym tankowania w powietrzu). Te elementy bowiem są oceniane na „1”, ponieważ szkolony wykonuje je w trakcie kursu podstawowego tylko w celach zapoznawczych.

Kwestie organizacyjne
Podczas projektowania narodowego programu szkolenia na F-16 wnikliwego przeanalizowania wymagają wstępne kryteria doboru kandydatów. Doświadczenia ze szkolenia polskich pilotów w Stanach Zjednoczonych pokazują, że celowe byłoby przyjęcie następujących kryteriów:
– znajomość języka angielskiego na poziomie 3/3/3/3 wg STANAG 6001;
– ukończenie kursu SET (Specialized English Training), prowadzonego np. w WSOSP;
– ukończenie szkoleń podstawowego i zaawansowanego na samolocie odrzutowym klasy LIFT, które stanowią odpowiedniki kursu taktycznego IFF, przy nalocie życiowym co najmniej 300 godzin;
– uzyskanie pozytywnej opinii z dotychczasowego szkolenia lotniczego,
– posiadanie poświadczenia bezpieczeństwa dopuszczającego do dokumentów o klauzuli tajne.


Chwilę po starcie - fot. Michał Fiszer

Na podstawie założeń programu szkolenia podstawowego można również określić wysiłek szkoleniowy jednostki prowadzącej kurs. Jeśli w skład grupy szkoleniowej wejdzie trzech pilotów, kurs będzie trwał około 144 dni szkoleniowych, w tym 127 dni szkolenia w powietrzu i 17 dni szkolenia naziemnego. Specyfika polskiego klimatu oraz rozpoczynanie szkolenia wczesną wiosną powodują, że należy przyjąć, że kurs trzyosobowej grupy będzie trwał około 10 miesięcy (tab. 3).
W niektórych misjach, np. w ACT 2 v 2 oprócz pilota szkolonego lot wykonuje trzech innych pilotów już wyszkolonych, przy czym jeden musi mieć uprawnienia instruktora i jeden uprawnienia dowódcy ugrupowań (fot. 1). Z tego powodu w planowaniu kursu podstawowego używa się pojęcia SSR (Student Sortie Ratio) – należy przez nie rozumieć sumę lotów szkolonego, jego instruktora oraz lotów wspierających, z założeniem, że 10% lotów będą stanowiły loty powtórzone.

W przypadku polskiego programu szkolenia podstawowego wartość SSR wynosi 135,3. Wskazuje ona liczbę lotów, które musi wykonać eskadra szkolna, by wyszkolić jednego pilota samolotu F-16 w zakresie programu podstawowego. Przyjęto zasadę, że w przypadku pilota szkolonego przerwy w wykonywaniu lotów nie mogą być
dłuższe niż 14 dni.
Zaletą prowadzenia w Polsce szkolenia podstawowego na docelowej wersji Block 52+ jest możliwość wkomponowania w ten kurs nauki obsługiwania systemów awioniki i uzbrojenia charakterystycznych dla polskich Jastrzębi. Chodzi głównie o wykorzystanie zasobnika celowniczego SNIPER, wszystkich możliwości radaru pokładowego AN/APG-68V9 – zwłaszcza funkcji SAR, systemu Link-16 (we współpracy z AWACS) oraz systemu AIDEWS po jego operacyjnym wdrożeniu. W przypadku pozostałych systemów czy komponentów uzbrojenia, takich jak: JHMCS, DB-110, AGM-65 MAVERICK, NVG oraz JSOW, pilot byłby uczony ich obsługiwania podczas treningu ciągłego po ukończeniu kursu podstawowego w zależności od swojego doświadczenia oraz specjalizacji eskadry, do której został przydzielony. Przyjecie takiego scenariusza szkolenia pozwoliłoby na określenie drogi pilota do etapu pełnego wyszkolenia w lotach na F-16 w Polsce, czyli osiągnięcia poziomu CMR (Combat Mission Ready). Prowadzenie szkolenia podstawowego w kraju
powinno umożliwić osiągnięcie najlepszej jakości szkolenia lotniczego z zachowaniem wszelkich standardów bezpieczeństwa. Jako zasadę należy przyjąć, że wszystkie przedsięwzięcia szkoleniowe, z zajęciami teoretycznymi włącznie, będą prowadzone w języku angielskim. Ze względu na zaawansowanie technologiczne samolotu F-16 zarówno szkolony, jak i instruktor muszą byćwszechstronnie przygotowywani już od etapu szkolenia naziemnego (Ground School). Kurs musi być prowadzony zgodnie ze wszystkimi ustaleniami metodycznymi.
Wdrożenie programu szkolenia podstawowego F-16 w Polsce będzie dużym wyzwaniem i wysiłkiem szkoleniowym, ale również sukcesem lotnictwa wojskowego.

mjr dypl. pil. Ireneusz Nowak
2 Skrzydło Lotnictwa Taktycznego
"Przegląd Sił Powietrznych" 8/2009