WrightflyerDo czynników wpływających na wzrost ruchu turystycznego, zalicza się rozwój transportu turystycznego. Zmiany, jakie miały miejsce w transporcie turystycznym na przestrzeni wieków, pokazują jak ogromne są powiązania tej branży z wszelkimi formami ludzkiej działalności i aktywności, w tym aktywności turystycznej.

 

To właśnie postęp w dziedzinie środków i infrastruktury transportowej, którego konsekwencją było przyśpieszenie podróży, jej wyższy komfort, a także niższy koszt, pozwolił na masowe uczestnictwo społeczeństwa w turystyce.

 

Jednak największe przeobrażenia w dziedzinie transportu turystycznego, wpływające na pokonywanie ogromnych odległości w bardzo krótkim czasie, obserwujemy w ostatnich dwóch stuleciach, a dokładniej od 1769 roku. Rok ten, to umowny moment rozpoczęcia wielkiej rewolucji przemysłowej, która zmieniła oblicze transportu. Od tej pory, wszystkie działania związane z transportem turystycznym, zmierzać będą do podniesienia jakości usług oraz zwiększenia prędkości w środkach transportu, w celu szybkiego pokonania przestrzeni.

 

Rewolucja w transporcie turystycznym związana była i jest, z dostosowaniem jego środków, infrastruktury i organizacji do coraz to nowych potrzeb, pojawiających się w związku ze zmieniającymi się preferencjami w sferze usług turystycznych.

 

Rola transportu w turystyce nie ogranicza się przy tym do spełnienia instrumentalnej funkcji przewozowej. Usługa transportowa stanowi integralną część każdego programu turystycznego, a stworzenie odpowiednich udogodnień transportowych warunkuje rozwój ruchu turystycznego.

 

I tak w wieku XIX, dzięki szerokiemu zastosowaniu maszyny parowej, spopularyzowano podróże koleją i statkami parowymi, a wynalezienie silnika benzynowego oraz budowa dróg o twardej nawierzchni, spowodowała rozwój turystyki zmotoryzowanej. Innowacje XX wieku doprowadziły przede wszystkim do rozwoju transportu powietrznego, a XXI wiek umożliwia rozwój turystyki kosmicznej.

 

Związki między transportem a turystyką mają charakter sprzężenia zwrotnego i pełnej wzajemnej współzależności. Rozwój transportu stanowi condicio sine quo non rozwoju turystyki, a postęp i zmiany w turystyce wpływają na rozwój transportu.

 

Zmieniające się trendy w turystyce, większa świadomość i dojrzałość podróżujących, a także ich rosnące wymagania i oczekiwania, zainicjowały szereg działań w transporcie turystycznym. Wraz z rozwojem nowych dyscyplin, specjalizacji i kierunków w turystyce pojawiły się środki transportu, które umożliwiają ich realizację.

 

Możliwość szybkiego przemieszczania się, dzięki któremu jesteśmy w stanie więcej zobaczyć jako turyści, to nie jedyny atut współczesnego transportu turystycznego. Wychodząc naprzeciw potrzebom turystów i turystyki, poza swoją zasadniczą rolą związaną z przewozem, transport stał się celem samym w sobie. Przykładem mogą być liczne wycieczkowce, „pociągi turystyczne”, a także najnowsze modele samolotów. Wszystkie zapewniają na swoich pokładach wysoką jakość i szeroki wachlarz atrakcji oraz rozrywek. Innowacyjna działalność transportu w dziedzinie turystyki, uwidacznia się również w ostatnich latach jeszcze w innych obszarach. Dzięki pracom badawczym powstają środki transportu, które swoimi możliwościami technologicznymi inicjują powstanie lub rozwój turystyki na obszarach lub w miejscach, które do tej pory pozostawały niemal w sferze marzeń. Tu z kolei przykładem są statki kosmiczne, statki – łodzie podwodne i samoloty – hotele.

 

Brak jest odniesień oraz opracowań związanych z periodyzacją i podziałem transportu turystycznego. Ten podział bowiem, oprócz wydarzeń politycznych, odkryć geograficznych, zmian w technice i jakości usług, musi uwzględniać przede wszystkim zmiany zachodzące w turystyce. Ponadto w uporządkowaniu pewnych faktów, pomocna stała się krytyka współczesnego biznesu turystycznego, składająca się z czterech faz, a będąca wynikiem opinii, że rozwojowi turystyki towarzyszyły i towarzyszą także zjawiska negatywne. Możliwość podróżowania tylko uprzywilejowanych grup społecznych (warstw arystokratycznych), posiadających pieniądze i czas, zbyt „masowy” charakter turystyki, przejawiający się w „seryjności” i braku indywidualizacji ofert, patologie, konflikty kulturowe, zjawiska kryminogenne, komercjalizacja gościnności a przede wszystkim dewastacja i zanieczyszczenie środowiska, to główne zarzuty i przedmiot krytyki. Przy periodyzacji transportu turystycznego, istotne okazały się również okresy w rozwoju turystyki.

W związku z powyższym, historię transportu turystycznego po 1769 roku podzielono na następujące fazy lub okresy:

  1. od 1769 roku do 1879 roku – faza silnika parowego,

  2. od 1879 roku do 1945 roku – faza elektryczności i silnika spalinowego,

  3. od 1945 roku do chwili obecnej – faza odrzutowca.

Wymienione, umowne fazy są skokowymi zmianami jakościowymi w rozwoju i funkcjonowaniu zmechanizowanego transportu turystycznego, które dokonały się w następstwie stopniowych oraz ciągłych przemian ilościowych w transporcie.

 

Transport turystyczny w latach 1769 – 1879

 

Pierwszą fazę w dziejach transportu turystycznego otwiera wynalezienie przez J. Watta w 1769 roku silnika parowego. Jest to początek wielkiej rewolucji przemysłowej, która objęła także dziedzinę transportu turystycznego. Następuje największy rozkwit podróży, który daje początek współczesnej turystyce.

 

Potrzeby w zakresie turystyki stają się coraz większe, bowiem na międzynarodowy rynek turystyczny wkracza nowa, bogata i prężna grupa społeczna zwana burżuazją, która coraz więcej czasu i pieniędzy przeznacza na podróże w celach poznawczych i wypoczynkowych. Dzięki burżuazji powstaje konsumpcyjna forma turystyki, której do tej pory nie było, a która nastawiona jest na jak najdalej idące zaspokojenie popytu turystycznego.

 

Dzięki upowszechnieniu turystyki oraz uregulowaniom prawnym powstają pierwsze organizacje turystyczne. Znacznemu skróceniu ulega także czas podróży z miejsca zamieszkania do miejsca o dużej atrakcyjności turystycznej. Zyskuje też na komforcie i podejściu do klienta sposób podróżowania. Zmienia się świadomość społeczna w kwestii postrzegania turystyki i podróżowania. Ówcześni klienci stają się bardziej wymagający a sam fakt i możliwość zmiany miejsca pobytu okazuje się niewystarczający.

 

Pierwszą fazę w historii transportu turystycznego, charakteryzował ogólny wzrost zainteresowania podróżowaniem i wypoczynkiem, mimo iż przeważającą grupę turystów, stanowiła bogata grupa społeczna, zwana burżuazją. Przemieszczanie turystów umożliwiły przede wszystkim: kolej i statki parowe, dwa środki transportu, które zdominowały rozwój ówczesnej turystyki.

 

Transport turystyczny w latach 1879 – 1945

 

Drugą fazę w historii rozwoju transportu turystycznego rozpoczyna rok 1879. 31 maja tego roku, na Wystawie rzemiosł w Berlinie, uruchomiono pierwszy pociąg elektryczny. Nie przypominał on dzisiejszych kolosów. Miniaturowa lokomotywka ciągnęła trzy wagoniki – platformy, wiozące po 6 osób. To pierwsze doświadczenie Ernsta Wernera von Siemensa zostało wkrótce wykorzystane. W roku 1881 zbudowano kolej elektryczną na dwu i półkilometrowym odcinku pod Berlinem, a w dwa lata później zelektryfikowano w Szwajcarii trasę między Burgdorf i Thun. Odtąd trakcja elektryczna opanowuje tramwaje, kolejki przemysłowe, metro i wreszcie wraz z silnikiem spalinowym eliminuje parowozy.

 

Początek XX wieku to również narodziny transportu powietrznego. Wprawdzie pierwsza przeprawa powietrzna miała miejsce już znacznie wcześniej, ale wynalazek i budowa maszyny latającej przez braci: Orwille i Wilbur’a Wright w 1903 roku nadała podróżom powietrznym nowy wymiar. Za pierwszy lot uznaje się przelot śmigłowcem „Kity Hawk” w 1903 roku, który odbył się w Północnej Karolinie. 6 lat później w 1909 roku Bleriot trasę z kontynentu europejskiego na wyspy brytyjskie przebył samolotem w 37 minut.. Odtąd wyścig z czasem odbywa się również w powietrzu. Datą wstępną dla turystyki lotniczej jest rok 1918 i 1919, kiedy to uruchomiono regularną linię na trasie Paryż – Bruksela i Londyn – Paryż, a także pierwsze regularne loty pasażerskie w Europie na trasie Berlin – Lipsk. W 1927 roku Amerykanin Charles Lindberg odbył pierwszy lot nad Atlantykiem, na trasie Nowy York – Berlin.. W 1925 roku już na wszystkich kontynentach istnieje komunikacja powietrzna, natomiast regularna komunikacja transatlantycka została podjęta w 1939 roku. W tym też roku ma miejsce pierwsza wycieczka lotnicza z Ameryki do Europy (linia lotnicza Pan American Airways).

 

Wynalazkiem z pogranicza techniki lotniczej i morskiej był poduszkowiec, który powstał w 1928 roku, a który stał się w pełni innowacją zastosowaną do masowego przewozu ludzi dopiero w latach 60 – tych.

 

Lata 30 i 40 – te XX wieku, to czas dość specyficzny w historii transportu turystycznego. Postęp i rozwój zostaje zatrzymany przez działania wojenne, które wyraźnie na kilka lat zahamują rozwój ruchu turystycznego, a tym samym szereg prac nad udoskonalaniem tych środków transportu, które służą turystyce.

 

Transport turystyczny po II wojnie światowej

 

Trzecia faza rozwoju transportu turystycznego przynosi najistotniejsze zmiany. W fazie tej ogromny nacisk kładzie się na prędkość, z jaką przemieszcza się dany środek transportu i na jakość, czyli poziom i standard świadczonych usług. Są to dwa podstawowe aspekty, które jak nigdy wcześniej zdominują wszystkie działania w dziedzinie transportu turystycznego.

 

W 1953 roku pojawił się pierwszy specjalistyczny samolot Vickers Wiking, dwumotorowy z 36 miejscami na pokładzie, który obwoził turystów w ciągu dwudniowej trasy z międzylądowaniem w Lionie, Barcelonie, Madrycie, Tangerze, Casablance i Agadirze.

 

Odkryto też możliwość organizowania tzw. wyjazdów kombinowanych, zwłaszcza w rejon śródziemnomorski, w części pociągiem, w części autobusem, statkiem i samolotem. Lata 60 – te przyniosły ofertę dalekich podróży, najpierw do Afryki, wkrótce do Ameryki Południowej, Ameryki Północnej i do Azji Południowo – Wschodniej. Po skonstruowaniu przez Anglików w 1954 roku odrzutowca, od 1956 roku zaczyna się era samolotów odrzutowych, a już w 1964 roku na liniach dalekiego i średniego zasięgu kursują prawie wyłącznie samoloty turbośmigłowe i turboodrzutowe.

 

Rozpoczyna się właściwy okres rozwoju masowej turystyki lotniczej, która umożliwia podróżowanie w skali światowej i na bardzo wysokim poziomie.  Samolot jako środek transportu turystycznego, szczególnie transportu zbiorowego, zaczyna odgrywać ogromną rolę w rozwoju turystyki. W efekcie postępu technicznego i organizacyjnego oraz dzięki głównej zalecie samolotu – szybkości – a także rosnącej jakości świadczonych usług, rola tego środka transportu, stale wzrasta i umacnia się na rynku przewozowym. Każdy następny model staje się bezpieczniejszy, bardziej komfortowy i szybszy od poprzedniego.

 

Wynikiem dalszego postępu w transporcie lotniczym jest stworzenie w 1976 roku ponaddźwiękowego samolotu pasażerskiego Concorde. 17 czerwca 1974 roku Concorde wykonał pierwszy pasażerski lot transatlantycki, tam i z powrotem w ciągu jednego dnia. Samoloty te latały głównie na dalekich, uciążliwych ze względu na czas lotu trasach np. Londyn – Sydney i pokonywały podróż przez Atlantyk w niespełna 3 godziny. Był to jednak samolot mało pojemny i nieekonomiczny, dlatego w 2003 roku wycofano go z użytku.

 

W międzyczasie, w wytwórni Airbus prowadzono prace nad stworzeniem największego samolotu pasażerskiego świata, jaki kiedykolwiek latał w przestworzach.

Wynikiem prac stał się Airbus 380, potocznie nazywany SuperJumbo, który mieści 555 osób przy podziale na trzy klasy, lub nawet 853 przy konfiguracji całej maszyny do standardu klasy ekonomicznej.

 

Pierwszy A 380 po raz pierwszy wzniósł się w powietrze 27 kwietnia 2005 roku. Od tego momentu, czyli od pierwszych lat XXI wieku zaczyna się okres drugiej rewolucji lotniczej. Podróżowanie samolotami staje się coraz bardziej powszechne i większość pasażerów już nie satysfakcjonuje sam lot, ale to, w jakich warunkach się on odbywa. Airbus A 380 jest samolotem flagowym XXI wieku, który rozpoczyna nową erę w dziejach transportu lotniczego i wyznacza wyższe standardy podniebnych podróży. Jest nie tylko szybki, pod względem wielkości wnętrza kabin pasażerskich, wyprzedza inne światowe konstrukcje. Jest pierwszym w historii samolotem, mającym na całej długości dwa pokłady pasażerskie: górny i główny (środkowy), trzeci pokład, najniższy, służy jako zaplecze socjalno – bytowe oraz do przewozu bagażu. Na pokładzie jest około 40 % więcej przestrzeni, co umożliwia umieszczenie szerszych foteli o zwiększonych odległościach między rzędami. Pokłady są połączone szerokimi schodami, którymi pasażerowie mogą się swobodnie poruszać i korzystać z dostępnych udogodnień. Gigantyczne rozmiary wnętrza pozwalają na luksusowe wyposażenie, w tym, zabudowę łazienek z prysznicem, baru, salonu kosmetycznego, sal konferencyjnych, sklepu wolnocłowego, biblioteki, restauracji, kawiarni, siłowni oraz prywatnych kabin. Każdy z pasażerów może skorzystać z pokładowego telefonu, Internetu, a także do dyspozycji ma słuchawkę, która jest jednocześnie pilotem sterującym fotelem i ekranem telewizyjnym. Stanowiska wyposażone są ponadto w lampki na ruchomych ramionach i odtwarzacze wideo. Cały pobyt i lot uprzyjemniają wspaniałe i smaczne posiłki przygotowane przez kucharza.

 

Rywalizujący z Airbusem Boeing, tez nie zasypuje gruszek w popiele i przygotowuje nową wersję samolotu, który ma konkurować z A 380. Boeing 747 – 8 dla 450 pasażerów ma być lżejszy i ekonomiczniejszy od Airbusa.

 

Do rywalizacji dołącza się również francusko – japoński zespół, który do 2020 roku planuje zbudować samolot, który będzie przewozić 300 pasażerów, 2 – 3 razy szybciej od dźwięku na odległość 10 – 12 tysięcy kilometrów.

 

Częścią rozwoju cywilizacyjnego jest rozwój myśli technologicznej. Doskonałym i bezdyskusyjnym przykładem takich zmian, są nowoczesne rozwiązania w dziedzinie transportu turystycznego. Świadczy o tym poziom i jakość infrastruktury transportowej, oraz wzrastająca z roku na rok liczba turystów, którzy bardzo często środek transportu traktują, jako główną atrakcję wyjazdu.

 

Współczesny transport jest obszarem innowacji i licznych badań naukowych. Mają one służyć skróceniu czasu podróży, zapewnieniu najwyższej jakości usług przewozowych i bezpieczeństwu.

 

Przedstawiona w niniejszym artykule, analiza rozwoju transportu turystycznego po 1769 roku pokazuje, jak szybkim przekształceniom ulegał transport zmechanizowany po wielkiej rewolucji przemysłowej.

 

Godny uwagi jest również fakt, że w ostatniej fazie rozwoju transportu turystycznego, każda z gałęzi transportu znalazła swoje miejsce na rynku. Czynniki techniczno – ekonomiczne i organizacyjne kształtują zdolność przewozową poszczególnych rodzajów transportu: kolei jako środka przewozów masowych, samochodu jako środka transportu indywidualnego, autokaru, samolotu, jako środka przewozów grupowych.

 

Jest więc transport instrumentem technicznym zaspokajania indywidualnych i zbiorowych potrzeb komunikacyjnych ludności.

Faktem jest również to, że transport stał się największym fenomenem kulturowym współczesnego społeczeństwa, największym kompleksem cywilizacyjnym w życiu społeczno – gospodarczo – politycznym każdego rozwiniętego państwa. Nie ma bowiem, żadnej gałęzi gospodarczej, żadnego wydziału produkcji czy usług, jak również żadnego działu czy sfery kulturowej, w której transport nie odgrywałby większej czy mniejszej roli. Stanowi jeden z najważniejszych elementów sektora turystycznego i bezpośrednio wpływa na rozwój ruchu turystycznego.

 

Tekst Beata Gierczak