Koncepcja obsługi transportem kolejowym Portu Lotniczego Rzeszów – JasionkaNajszybciej rozwijającą się gałęzią transportu w Polsce i w nowych krajach członkowskich UE, jest transport lotniczy, a zwłaszcza lotnictwo cywilne. Jest to wyrazem pozytywnych zjawisk gospodarczych, ruch lotniczy jest bowiem funkcją wzrostu gospodarczego. Wynika z niego wzrost ruchliwości ludzi i wzrost przepływu towarów, a także wzrost ogólnej mobilności społeczeństwa, w tym w celach turystycznych .

Ważną rolę w rozwoju krajowego i międzynarodowego transportu lotniczego odgrywają porty regionalne. Do szybkiego rozwoju portów regionalnych przyczyniła się przede wszystkim liberalizacja transportu lotniczego, wsparcie ze strony władz lokalnych, a także przystąpienie Polski do Unii Europejskiej i związane z tym zmiany warunków zatrudnienia obywateli polskich w niektórych państwach unijnych.

 

O ich ogromnym znaczeniu dla rozwoju gospodarczego kraju, świadczyć może chociażby idea budowy sieci kilkudziesięciu regionalnych portów lotniczych w Polsce, która przewija się w literaturze ekonomiczno – transportowej już od połowy ubiegłego wieku. W ministerialnych programach rozwoju lotnictwa cywilnego z lat siedemdziesiątych wielokrotnie przedstawiano warianty układu sieci regionalnych portów lotniczych w Polsce z horyzontem realizacji na lata 1985 – 2010. W programach tych zakładano budowę sieci połączeń lotniczych tzw. III poziomu, opierając się na infrastrukturze 15 – 30 lotnisk krajowych .

Lotniska regionalne spełniają dwojakie funkcje – są lotniskami dojazdowymi (spoke), dostarczającymi pasażerów do lotnisk węzłowych (hub) lub portami docelowymi, obsługującymi pasażerów przylatujących do regionu

 

Wzrost znaczenia lotnisk regionalnych wiąże się przede wszystkim z potrzebą odciążenia portów centralnych, w tym dużych hubów. Waga tych problemów wynika z faktu wystąpienia sprzężenia zwrotnego pomiędzy rozwojem regionu a rozwojem na jego terenie transportu lotniczego. Co więcej, wzrasta także znaczenie połączeń lotniczych międzyregionalnych, które są, lub mogą być, substytucyjne dla innych gałęzi transportu

Polskie lotniska regionalne służą przede wszystkim jako lotniska dojazdowe dla Warszawy i zagranicznych portów lotniczych. Pozostałe obsługiwane przez nie segmenty rynku to: osoby podejmujące pracę w innych krajach UE, podróżujący służbowo i turystyka wyjazdowa.

Lotniska regionalne są też atrakcyjne dla LCC, ponieważ zapewniają relatywnie niższe opłaty lotniskowe, naziemne i paliwowe. To z kolei przekłada się na ceny biletów lotniczych, których wysokość, jak i czas podróży są determinującymi czynnikami przy wyborze usługi transportowej na połączeniach regionalnych.

Godny uwagi jest również fakt, że lotniska regionalne położone są bliżej miejsc recepcji turystycznych, co ułatwia turystom szybsze dotarcie niż w przypadku innych środków transportu i dzięki temu mogą więcej czasu spędzić w miejscu docelowym.

Rola i znaczenie każdego portu lotniczego jest większe, gdy dysponuje on nowoczesną infrastrukturą oraz skorelowanym z regionem, odpowiednim systemem komunikacyjnym. Bardzo istotna jest sieć połączeń komunikacyjnych, umożliwiających szybkie dotarcie do lotniska z różnych punktów miasta lub z bardziej odległego obszaru ciążenia.

Wobec dalszego rozwoju portów lotniczych ważną rolę odgrywać będzie dostępność do usługi lotniczej. W dobie integracji i globalizacji systemów transportowych obszar ciążenia tzw. „catchment area” nie jest determinowany odległością, ale zależy także od czasu podróży do portu lotniczego i od jakości infrastruktury transportowej danego miasta czy regionu .

 

Obecnie system dystrybucji pasażerów opiera się przede wszystkim na komunikacji miejskiej (autobusy) i komunikacji indywidualnej. Z takich też tylko środków transportu, korzystają obecnie pasażerowie portu lotniczego w Jasionce.

Dlatego, m.in. z inicjatywy władz województwa podkarpackiego stworzono „Koncepcję obsługi transportem kolejowym Portu Lotniczego Rzeszów – Jasionka” , której przedmiotem opracowania jest propozycja bezpośredniego połączenia kolejowego Rzeszowa, poprzez zmodernizowaną linię kolejową nr 71 z Portem Lotniczym Rzeszów – Jasionka. Podjęte działania inwestycyjne wynikają przede wszystkim z narastających potrzeb komunikacyjnych na trasie Port Lotniczy – Rzeszów. Plany te są także zgodne z Polityką Transportową Państwa na lata 2006 - 2025, która zakłada i propaguje aktywność samorządów wojewódzkich i miast metropolitarnych w Polsce, w rozwijaniu portów regionalnych. Realizacja tego typu przedsięwzięć jest również zgodna z tendencjami światowymi i wiąże się z przyśpieszonym wzrostem znaczenia tego typu portów.

 

Rozwój rynku usług lotniczych – zniesienie barier, szczególnie dla małych przewoźników i lotnisk regionalnych oraz wzmocnienie roli portów lotniczych z poprawą dostępu do nich w skali regionów i kraju to zadania priorytetowe Polityki Transportowej Państwa na lata 2006 – 2025 .

 

Połączenie kolejowe między lotniskiem a centrum miasta – problemy i bariery.

 

Port Lotniczy Rzeszów – Jasionka funkcjonuje w strukturze organizacyjnej Przedsiębiorstwa Państwowego „Porty Lotnicze” jako Port Regionalny z możliwością wykonywania obsługi międzynarodowego ruchu lotniczego zarówno pasażerskiego jak

i towarowego. Lotnisko posiada bardzo korzystne usytuowanie pod względem :

  • geograficznym (największa ilość dni lotnych),

  • ukształtowania terenu (płaskie podejścia i brak przeszkód lotniczych),

  • geopolitycznym (rzeszowskie lotnisko jest najdalej wysuniętym na wschód unijnym lotniskiem komunikacyjnym i jedynym cywilnym w regionie Polski południowo – wschodniej).

Port Lotniczy Rzeszów – Jasionka położony jest w odległości 7,8 km w linii prostej od centrum miasta Rzeszowa, w centrum województwa podkarpackiego.

Istotny problem dla odwiedzających i korzystających z usług portu stanowi słaba infrastruktura transportowa, obsługująca port lotniczy.

W chwili obecnej, podróżni korzystający z usług Portu Lotniczego Rzeszów – Jasionka, mają do dyspozycji specjalną linię autobusową, będącą połączeniem lotniska z centrum miasta – Rzeszowem, oraz transport indywidualny. Łatwo więc zauważyć, że dostępność komunikacyjna do portu lotniczego jest w dużym stopniu utrudniona i z pewnością nie zaspokaja w pełni potrzeb osób, chcących dotrzeć na lotnisko lub je opuścić. Ma to oczywiste przełożenie na jakość usługi przewozowej, zarówno tej oczekiwanej jak i postrzeganej.

W przypadku Portu Lotniczego Rzeszów – Jasionka, efektywność i jakość przewozowa zakłócona jest przez brak powiązań pomiędzy rozwojem lokalnej infrastruktury drogowej, kolejowej i lotniczej. Problem stanowi brak szybkiego, bezpiecznego, ogólnodostępnego i nie wpływającego negatywnie na środowisko połączenia centrum miasta z portem lotniczym.

 

Dostępność usług regionalnego portu lotniczego można analizować jako tzw. „catchment area”. Podstawą funkcjonowania portów lotniczych w XXI wieku są dobrze skorygowane połączenia komunikacyjne, zapewniające szybkie, bezpośrednie oraz wysokiej jakości przemieszczanie pasażerów pomiędzy portem lotniczym a centrum miasta

Wzorce europejskie i światowe wykazały, iż najlepszym rozwiązaniem w zakresie dystrybucji pasażerów do i z portów lotniczych jest transport kolejowy. W wielu krajach europejskich przewoźnicy kolejowi, lotniczy oraz operatorzy portów lotniczych podejmują współpracę w celu podnoszenia jakości usługi transportowej. W zdecydowanej większości dużych aglomeracji połączenia centrum miasta z głównym portem lotniczym dokonuje się za pomocą linii metra, lub szybką koleją miejską a często jednym i drugim (Londyn, Berlin, Sztokholm, Budapeszt itd.).

W Porcie Lotniczym we Frankfurcie wykorzystano linie kolei, po których kursują między innymi pociągi linii lotniczych Lufthansa. Przystanki urządza się przy dworcu lotniczym lub obok, a pociągi SKM wjeżdżają nawet do hali dworca lotniczego. Połączenie przystanków z poczekalniami odbywa się za pomocą ruchomych schodów.

Na szczególne podkreślenie zasługuje połączenie stacji metra Longyang w centrum Szanghaju z lotniskiem Pudong, otwarte w końcu 2002 r. Jest to pierwszy odcinek kolei magnetycznej typu Transrapid oddany do normalnej eksploatacji. Na linii kursują trzy pociągi, każdy złożony z 6 sekcji, przy czym odstęp czasowy między pociągami wynosi około 10 minut. W 2005 r. przewozy wynosiły około 10 mln pasażerów .

 

Mimo oczywistych korzyści i zalet tego typu projektów, zarówno dla regionu, jego mieszkańców oraz władz lokalnych, ich realizacja w rzeczywistości jest bardzo trudna. Pojawiają się bariery zarówno o charakterze technicznym, ekonomicznym, społecznym jak i świadomościowym. W wielu przypadkach problem stanowią plany zagospodarowania przestrzennego, w których przy podziale i sprzedaży działek budowlanych, nie uwzględniono ewentualnego toru kolejowego wraz z infrastrukturą. Na tego typu inwestycje, nie zgadzają się często mieszkańcy sąsiadujących działek, widząc w projektowanej trasie tylko negatywne skutki, przejawiające się w zakłóceniu ciszy i spokoju oraz zanieczyszczeniu środowiska. Jednak największy „hamulec” stanowi kwestia źródeł finansowania i odpowiedzialności za wykonanie przedsięwzięcia. Mimo wielu zewnętrznych możliwości dofinansowania, jak chociażby Program Szwajcarski, czyli tzw. Fundusz Szwajcarski , który w Priorytecie 2. Środowisko i infrastruktura, przewiduje dofinansowanie tego typu działań, nie ma porozumienia między władzami lokalnymi a przewoźnikiem kolejowym w tej kwestii.

 

Konieczność poprawy regionalnej i lokalnej dostępności portów lotniczych, ze szczególnym uwzględnieniem aglomeracji (drogi i transport publiczny, w tym koleje), wynika nie tylko z narastających potrzeb, związanych ze zwiększającą się ruchliwością społeczeństwa w obszarze transportu lotniczego. Jest przede wszystkim jednym z kierunków rozwoju systemu portów lotniczych, jaki uwzględniono w Polityce Transportowej Państwa na lata 2006 – 2025. Wymaga to jednak powiązań długofalowych planów rozwoju infrastruktury lotniczej z planami zagospodarowania przestrzennego kraju i regionów, co w konsekwencji winno dać możliwość przygotowania terenów pod budowę i rozbudowę lotnisk i infrastruktury towarzyszącej, w tym pod powiązania drogowe i kolejowe .

Inwestycje związane z przebudową czy też rozbudową portów lotniczych, wymagają odpowiedniego do potrzeb - układu komunikacyjnego wokół portów . Ów układ komunikacyjny to sieć połączeń oraz tras obsługiwanych przez różne środki transportu o charakterze zbiorowym, w celu obsługi pasażerów portu lotniczego. To także system umożliwiający szybkie dotarcie pasażerom z i na lotnisko.

 

Port lotniczy jest istotnym i niezbędnym elementem aglomeracji i stanowi integralną część systemu transportu miejskiego. Typowym, ale kłopotliwym środkiem komunikacji łączącym aglomerację z portem lotniczym jest samochód, bowiem trzeba dla niego budować parkingi. Regułą jest też obecnie, połączenie centrum miasta z portem lotniczym za pomocą linii autobusowych. Dlatego dąży się do wprowadzania do portu lotniczego komunikacji zbiorowej: kolei podmiejskiej, metra, a nawet urządzenia przystanku pociągów dalekobieżnych.

 

Do najefektywniejszych i najbardziej opłacalnych sposobów przewozu zbiorowego, należy z pewnością kolej, jako jeden z najbezpieczniejszych środków transportu. Dlatego „Koncepcja obsługi transportem kolejowym Portu Lotniczego Rzeszów – Jasionka” oraz jej lokalizacja uzyskała pozytywne opinie.

Budowa połączenia kolejowego między centrum miasta (Rzeszów) a PL Rzeszów – Jasionka, wydaje się nie tylko uzasadniona w związku z pozytywnymi doświadczeniami i korzyściami, jakie w tym zakresie mają inne miasta, zarówno w kraju, jak i za granicą.

Wśród szeregu zalet warto wymienić ponadto:

  1. skrócony czas dojazdu,

  2. mniejsze koszty (brak konieczności korzystania z własnego środka transportu i związanych z tym opłat parkingowych),

  3. większe bezpieczeństwo (kolej, jako środek transportu należy do najbezpieczniejszych),

  4. komfort podróży,

  5. dostępność oraz w porównaniu z innymi środkami transportu, najmniejsze uzależnienie od warunków pogodowych,

  6. niski stopień degradacji i zanieczyszczenia środowiska.

 

Reasumując, poprawa dostępności komunikacyjnej Portu Lotniczego Rzeszów – Jasionka, usprawni ruch i zwiększy jakość usług przewozowych w transporcie turystycznym na trasie: centrum miasta – port lotniczy. Pasażerom ułatwi bezpieczny i szybki przewóz. Przyczyni się również do wzrostu atrakcyjności i poprawy wizerunku regionu oraz województwa, ponieważ port lotniczy dobrze skomunikowany z innymi gałęziami transportu oraz zapewniający sprawne i szybkie połączenia z centrum miasta, stanowi istotny element konkurencyjności regionu.

 

 

tekst. Beata Gierczak