Tu-104 - koło portu lotniczego Vnukovo w Moskwie Tu-104 - koło portu lotniczego Vnukovo w Moskwie

Tupolev Tu-104
- pierwszy radziecki samolot pasażerski z napędem odrzutowym. Na zachodzie otrzymał kryptonim „Camel”. Powstał na bazie bombowego Tu-16. W tym wypadku opracowano od początku kadłub. Ciekawostką było wykorzystanie identycznego układu aerodynamicznego co pierwszy odrzutowiec pasażerski świata De Havilland Comet. Czyli zabudowanie silników w krawędzi natarcia skrzydeł. Przez pewien czas był taki trend, by silniki zabudować w samolocie. Tu-104 został oblatany 17 czerwca 1955 roku, jako jeden z pierwszych samolotów pasażerskich świata. Wcześniej powstał Comet dzierżący palmę pierwszeństwa ale też kanadyjski Jetliner i Francuski Caravelle. W tym przypadku innowacją było zastosowanie spadochronu hamującego który powinien zapewnić drogę lądowania w granicach 400 metrów. Pilotem który oblatał samolot był Jurij Ałaszejew, pilot doświadczalny wytwórni Tupolew, który na maszynie ustanowił kilkanaście rekordów.

Powstanie samolotu było obserwowane przez wywiad zachodni, lecz fachowcy nie dawali wiary wypowiedziom że samolot szybko wejdzie do produkcji seryjnej. Trwało przekonanie iż radziecki przemysł jeszcze sobie nie poradzi z tak szybkim opracowaniem pasażerskiego samolotu z napędem odrzutowym. Tym większe było zaskoczenie gdy Nikita Chruszczow i Nikołaj Bułganin na pokładzie Tu-104 przylecieli do Londynu w 1956 roku. Tym większe zaskoczenie wywarło wnętrze samolotu bogato wykończone.

Pierwsze samoloty seryjne weszły a wyposażenie Aerofłotu i znacznie skróciły czasy przelotów. Między innymi trasę Moskwa – Irkuck obsługiwaną dotychczas przez samoloty Ił-14 gdzie przelot trwał 13 godzin 50 minut. Po wprowadzeniu Tu-104 czas lotu zmniejszył się do 7 godzin 40 minut czyli zmniejszył się prawie o połowę. Mimo iż samolot posiadał wiele innowacji i doskonałe osiągi, odziedziczył po swoim protoplaście też i wady. Główną wadą było duże zużycie paliwa, w pierwszej wersji kadłub mieści 50 pasażerów inawet spore ceny biletów, nie pokrywały dużego zużycia paliwa i kosztów obsługi. Samoloty weszły na wyposażenie Aerofłotu ale też sześć samolotów kupiły czeskie linie CSA. Używane były na liniach europejskich między innymi latając do Londynu, Paryża, Moskwy, Brukseli. Próbą poprawy ekonomi było opracowanie kolejnych odmian;

Tu-104 - wersja bazowa, 50 miejscowa
Tu-104A - odmiana z powiększonym kadłubem mieszczącym 70 pasażerów, w tej wersji zastosowano silniki Mikulina o większym ciągu
Tu-104B - wersja ponownie otrzymała mocniejsze silniki ale także zwiększono rozpiętość skrzydeł o 1,2 metra. Kadłub mieścił już 100 pasażerów i była to pierwsza odmiana która zarabiała na siebie.
Tu-104D - jest to praktycznie samolot wersji A z powiększoną pojemnością kadłuba do 85 miejsc
Tu-104V - kolejna przeróbka wersji A mieszczącej 100 pasażerów.
Tu-104E - odmiana rekordowa o podwyższonych osiągach
Tu-104LL - wersja doświadczalna służyła do próbnych odpaleń pocisków powietrze-powietrze

Powstały także dalsze modyfikacje między innymi Tu-107. Wojskowa odmiana transportowa wyposażona była w tyle kadłuba w rampę załadowczą oraz ruchome działko do samoobrony. Tu-110 była to wersja czterosilnikowa, opracowana dla wojska. Ostatecznie nie weszła do produkcji. Produkcja trwała do 1960 roku, do tej pory zbudowano około 200 samolotów. Niska ekonomika użytkowania nie przyczyniła się do długiego użytkowania. W CSA po kilku latach samoloty zostały wycofane. W Aerofłocie choć pozostawały na stanie , latały coraz mniej. Katastrofa jednego z samolotów w 1981 roku przypieczętowała los pozostałych, które definitywnie zostały uziemione. Ostatni lot wykonał samolot Tu-104 w 1986 roku, o własnych siłach odleciał do muzeum. Innym epizodem w życiu samolotów było użytkowanie kilku maszyn na potrzeby rosyjskiego programu kosmicznego. Wykonywano w nich loty z zerową grawitacją.

KONSTRUKCJA - metalowa, półskorupowa, na skrzydłach lotki i klapy. Załoga  składała się z pięciu osób: dwóch pilotów, nawigatora, inżyniera pokładowego i operatora radia. Dodatkowo na pokładzie znajdowały się dwie stewardesy

NAPĘD - dwa silniki turboodrzutowe Mikulina AM-3 o ciągu po 6735 kG

WERSJA Tu-104A - silniki AM-3M o ciągu po 8700 kG

WERSJA Tu-104B - silniki AM-3M-500 o ciągu po 9700 kG


DANE TECHNICZNE - Tu-105B

Rozpiętość - 34,54 m
Długość - 40,05 m
Wysokość - 11,90 m
Powierzchnia nośna - 184 m2
Masa własna - 41 600 kg
Masa całkowita - 76 000 kg
Prędkość maksymalna - 950
km/k
Prędkość wznoszenia - 10 m/sek
Pułap praktyczny - 11 500 m
Zasięg - 2650 km


Oprac. Jacek Waszczuk
Opisy polskich maszyn, ENCYKLOPEDIA LOTNICTWA
Opisy zagranicznych maszyn lotniczych, ENCYKLOPEDIA LOTNICTWA