Franciszek Gruszka urodził się 21 stycznia 1910 r. w województwie lwowskim. Egzaminy maturalne zdał we Lwowie, był absolwentem VII Gimnazjum im. Tadeusza Kościuszki. Do lotnictwa zgłosił się jako ochotnik. W 1931 r. otrzymał swój pierwszy przydział do jednostki – balonowej w Toruniu. Ale od przygody z balonami wolał tę związaną z samolotami.

 

Ppor._Franciszek_Gruszka_ze_swoimi_mechanikami

Franciszek Gruszka ze swoimi mechanikami

 

Miał możliwość przejścia z grodu Kopernika do Dęblina i skorzystał z niej. Pięć lat przed wybuchem II wojny światowej ukończył Szkołę Podchorążych Lotnictwa jako obserwator. W 1934 r. trafił do Lwowa, a w nim do stacjonującego 6 Pułku Lotniczego. Rok później ukończył kurs pilotażu. Mając niezbędne papiery pilota z Centrum Wyszkolenia Oficerów Lotnictwa przeszedł w 1936 r. Kurs Wyższego Pilotażu. Ten pozwolił mu na wykonywanie lotów w eskadrze treningowej.

 

W 1938 r. Franciszka odkomenderowano do Ośrodka Wyszkolenia Lotniczego. Będąc w Brzeżanach – Łucku miał szkolić innych pilotów. Pewnie pozostałby w tym ośrodku dłużej, ale na przeszkodzie stanął wybuch wojny. Nim przemówiły działa, Gruszka został zastępcą komendanta.

 

W obliczu przegranej ewakuował się z Bazą Lotniczą nr 6 do Rumunii. Podobnie jak część personelu latającego i naziemnego udał się następnie do Jugosławii. Nie pozostał w niej długo. Chciał się bić. Dotarł do Włoch. I tam nie zagrzał długo miejsca. Spieszył tam, gdzie czuł się potrzebny. Zawędrował więc do Wielkiej Brytanii. Po odpowiednim przeszkoleniu trafił w szeregi pilotów Royal Air Force. Latał z nimi w 65 Dywizjonie Myśliwskim. Co więcej, zdążył wziąć udział w powietrznej Bitwie o Wielką Brytanię. Bronił nieba nad Londynem.

 

Medalla_de_la_Guerra_1939-1945  1939-45star_0011edikpl

Odznaczony pośmiertnie brytyjskimi War Medal 1939-1945 (po lewej) i 1939–45 Star z klamrą Battle of Britain (po prawej)

 

 

18 sierpnia 1940 r. poderwał się w powietrze. Do stolicy zbliżała się wyprawa bombowa. Spotkali się z nią nad Canterbury. Doszło do walki powietrznej. Piloci z Luftwaffe mieli celne oko. Franciszek Gruszka nie wrócił na macierzyste lotnisko. Zginął śmiercią lotnika.

 

Franciszek_Gruszka_-_pogrzeb_1975

Pogrzeb por. Franciszka Gruszki 17 lipca 1975 na cmentarzu w Northolt

 

 

Tekst: Konrad Rydołowski

Fot. wikipedia.pl

klein Zygmunt Klein

 

Zygmunt Klein - urodził się 24 sierpnia 1918 r. w Koronowie, w okolicach Bydgoszczy. Będąc 18-latkiem zgłosił się do wojska. Trafił do toruńskiego 4 pułku lotniczego. Ten stacjonował w Toruniu. W pułku ukończył podstawowy kurs pilotażu, natomiast w Grudziądzu wyższy. Po powrocie do pułku otrzymał przydział do jednej z eskadr myśliwskich. Po ogłoszeniu mobilizacji z eskadrą przeleciał 30 sierpnia 1939 r. na polowe lotnisko.

 

Henschel_Hs126Henschel HS-126

 

3 września 1939 r. wspólnie z innymi lotnikami zaatakował niemieckiego Hs-126. Polacy strzelali celnie. Początkowo zestrzelenie zapisano początkowo na konto Pawła Zenkera, ale ostatecznie podzielono zwycięstwo między Kleina, Karola Pniaka, Stanisława Skalskiego i Zenkera. Zygmunt Klein brał udział w walkach w obronie polskiego nieba do końca września. Nie miał jednak okazji do wzbogacenia swojego konta. 17 września 1939 r. ewakuował się do Rumunii, a następnie przedostał się do Francji.

 

 800px-Dornier_Do_17Z Me-110

Dornier Do 17 w barwach lotnictwa fińskiego oraz pojmany przez Brytyjczyków Me-110

 

W lutym 1940 r. drogą morską z Francji dostał się do Wielkiej Brytanii. Na Wyspie Ostatniej Nadziei przeszedł przeszkolenie pilota myśliwskiego. 6 sierpnia 1940 r. otrzymał posting do squadronu RAF. Stacjonował w St. Eval. Już następnego dnia rozpoczął loty bojowe. 15 sierpnia został zestrzelony przez niemieckiego myśliwca. Ratował się skokiem na spadochronie. Po powrocie do squadronu już następnego dnia zestrzelił Me-109. Swoje konto powiększył również 4 września 1940 r. o jeszcze jednego Messerschmitta. Trzy dni później meldował prawdopodobne zestrzelenie Do-17. 5 października został przydzielony do 152 squadronu. Dwa dni później w czasie lotu ostrzelał Me-110. Niestety 26 listopada musiał lądować przymusowo rozbijając samolot. Sam nie został ranny.

 

WickHemutHelmut Wick

 

28 listopada 1940 r. wystartował do swojego ostatniego lotu. Nad wyspą Wight doszło do spotkania z Messerschmittami. W czasie tej walki został zestrzelony niemiecki as Helmut Wick. Ten niemiecki lotnik miał na swoim koncie 56 zwycięstw. Do tej pory nie udało się ustalić kto oddał celną i śmiertelną serię. Na zwycięzcę jest również typowany jeden z pilotów RAF, który poległ tego samego dnia. Ciała Zygmunta Kleina nigdy nie odnaleziono.

 

 

Tekst: Konrad Rydołowski

Fot. wikipedia.org

François Lèon Lévêque - urodził się 16 kwietnia 1870 r. w St. Junien we Francji. Przygodę z wojskiem zaczął w 1889 r. Z chwilą ukończenia École Polytechnique został skierowany dla podniesienia kwalifikacji do École d`Application de l`artillerie et du génie, aby po jej ukończeniu w stopniu podporucznika otrzymać przydział do pułku saperów. Stacjonował w Montpellier. W czasie swojej służby dwukrotnie był oddelegowywany do Etablissement Central de` Aérostation Militaire w Chalais. Po awansie do stopnia porucznika brał udział w misji na Madagaskar. Z chwilą jej zakończenia, już w randze kapitana, razem z saperami w składzie francuskiego Korpusu Ekspedycyjnego znalazł się w Chinach.

 

Od kwietnia 1904 r. pozostawał do dyspozycji Ministerstwa Kolonii z przeznaczeniem do służby w Indochinach. Brał udział w walkach na ich terenie jako oficer dyspozycyjny nie zmieniając formacji (pozostawał saperem). Oddany do dyspozycji szefa Zarządu Artylerii pełnił przez pewien czas służbę w Sajgonie aby z tego wrócić do Francji. W ojczyźnie był w dyspozycji szefa służby transportowej. Z niej odszedł na stanowisko szefa transportu do Rouen a następnie do Verdun.

 

Awansowany przed wybuchem I wojny światowej do stopnia majora pełnił służbę w Verdun. Tu został ranny. Po powrocie do zdrowia został oddelegowany do Rumunii. Awansowany do stopnia podpułkownika wrócił nad Sekwanę pozostając w dyspozycji szefa saperów. W stopniu pułkownika dowodził pułkiem saperów w Avignon. Z chwilą ukończenia kursu Centrum Wyszkolenia Studium Wojskowych objął stanowisko dowódcy pułku saperów w Montpellier.

 

Do lotnictwa trafił w drugiej połowie lutego 1921 r. Po kursie w Centre d`Etudes tactiques d`artillerie objął stanowisko dowódcy jednej z francuskich brygad lotniczych. Następnie uzyskał licencję obserwatora. Jako ostatnią otrzymał licencję pilota wojskowego. W przed dzień Wigilii 1922 r. został oddelegowany do Polski. Znalazł się we Francuskiej Misji Wojskowej.

 

Zaszeregowany był do stanu osobowego 33 pułku lotniczego Armii Renu. Docelowo przeznaczono go na stanowisko szefa Departamentu IV Żeglugi Powietrznej. W stolicy Polski już 20 stycznia 1923 r. powierzono mu pełnienie obowiązków szefa wspomnianego departamentu. Tu w 1924 r. awansował do stopnia generała brygady. Po Dniu Wojska Polskiego jeszcze tego samego roku odwołany wrócił znad Wisły do Francji. Pełniąc służbę w Polsce organizował wojskowe lotnictwo polskie w oparciu o wzorce przeniesione z własnego lotnictwa, to jest regulaminy i sposoby szkolenia kadr. Wykorzystywał sprzęt sprowadzony ze swojej ojczyzny. Zmarł 28 października 1955 r. w Villeneuve.

 

 

Tekst: Konrad Rydołowski

Piotr Ozyra - urodził się w okolicach Kozienic 11 maja 1912 r. W latach 1919-1923 uczęszczał do szkoły powszechnej znajdującej się w sąsiedztwie Zwolenia. Następnie kontynuował edukację w Puławach. Nie zdał matury. Po przerwie w nauce przeniósł się do Korpusu Kadetów w Chełmnie. Tu udało mu się zdać dopiero egzamin dojrzałości. Podjął również życiową decyzję, że zostanie zawodowym wojskowym. 1 września 1931 r. został przyjęty do Szkoły Podchorążych Lotnictwa w Dęblinie. Kształcił się na obserwatora lotniczego. Będąc po promocji w stopniu podporucznika został przydzielony do eskadry towarzyszącej w 5 pułku lotniczym. Stacjonował z nim w Lidzie. Po ukończeniu kursu szybowcowego uzyskał licencję pilota szybowcowego w kategoriach: „A" i „B".

 

Po paru miesiącach służby w eskadrze zgłosił się na przeszkolenie w charakterze pilota. 1 maja 1934 r. został wysłany do Centrum Wyszkolenia Oficerów Lotnictwa. W Dęblinie przeszedł kurs podstawowego pilotażu. Po jego ukończeniu wrócił do Lidy, ale już w grudniu 1934 r. odszedł do eskadry myśliwskiej 2 pułku lotniczego. Z grodu Kraka, dla podniesienia kwalifikacji pilota myśliwskiego, wysłany został do Lotniczej Szkoły Strzelania i Bombardowania w Grudziądzu. Przebywał w tym mieście od drugiej połowy kwietnia do końca czerwca 1935 r. Po ukończeniu kursu wyższego pilotażu wrócił do Krakowa. Stąd odszedł do Wyższej Szkoły Pilotażu w Grudziądzu. Uczył i przygotowywał do walk powietrznych pilotów myśliwskich. Na wiosnę 1939 r. razem ze Szkołą przeniesiony został do Ułęża. Służył w nim do wybuchu II wojny światowej.

 

W pamiętnym wrześniu 1939 r. jako instruktor trafił do formowanej z kadr WSP i SPL eskadry myśliwskiej. Eskadra miała bronić lotnisk węzła dęblińskiego. Jako pilot brał udział w walkach z niemieckimi bombowcami. Nie odniósł żadnych zwycięstw. 17 września ewakuował się do Rumunii. Unikając internowania przedostał nad Morze Czarne. 15 października wraz z grupą kolegów lotników odpłynął do Bejrutu. Po przesiadce wyruszył do Marsylii. Po stosunkowo krótkim pobycie we Francji zgłosił się do grupy lotników, którzy mieli wyjechać do Wielkiej Brytanii. Na Wyspie Ostatniej Nadziei miał odbyć przeszkolenie na samolotach Royal Air Force. Pod koniec stycznia 1940 r. dotarł do Wielkiej Brytanii. Przydzielony został do Centrum Wyszkolenia Lotnictwa. Centrum zajmowało stację RAF Eastchurch u ujścia Tamizy. Po wstępie jakim było szkolenie naziemne, a następnie po przeszkoleniu na angielskim sprzęcie jeszcze w 1940 r. został… instruktorem. Był nim w szkole pilotażu początkowego 15 EFTS. Jego praca polegała na zapoznawaniu z brytyjskim sprzętem polskich pilotów. 10 marca 1941 r. przeniesiony został do 55 OTU. Tu ukończył kurs pilotażu po którym 15 kwietnia 1941 r. skierowany został do polskiej jednostki. Trafił do 317 Dywizjonu Myśliwskiego „Wileńskiego". Polacy kończyli przygotowania do rozpoczęcia samodzielnych lotów bojowych. 4 września 1941 r. został dowódcą eskadry „B" w dywizjonie 11 stycznia 1942 r. w czasie patrolu nad konwojem morskim w okolicy Plymouth razem z kolegą zestrzelił samolot Ju-88. Polakom przyznano po 1/2 zestrzelenia. Było to jego pierwsze i jedyne zwycięstwo powietrzne.

 450px-317th_Polish_Fighter_Squadron.svg

Symbol 317 Dywizjonu "Wileńskiego"

 

Po śmierci kapitana Brzezińskiego, Ozyra objął dowodzenie nad „Wileńczykami". 29 kwietnia 1942 r. poprowadził ich razem z 1 Polskim Skrzydłem Myśliwskim na osłonę bombowców nad Francję. W rejonie miasta Le Treport Polacy zostali zaskoczeni przez silne zgrupowanie nieprzyjaciela. Niemcy strzelali celnie. Focke – Wulfy w czasie walki zestrzeliły dwóch polskich dowódców: 1 Skrzydła – majora Mariana Pisarka – i 317 dywizjonu – kapitana Ozyrę. Jego Spitfire wpadł do morza. Po pięciu dniach woda wyrzuciło ciało pilota na brzeg francuski. Ozyra został pochowany na cmentarzu w Boulogne.

 

 

Tekst: Konrad Rydołowski

Fot. wikipedia.pl

Jerzy Solak – urodził się 22 sierpnia 1910 r. niedaleko Mielca, ale od najmłodszych lat mieszkał we Lwowie. W 1928 r. zdał maturę i wstąpił na Wydział Inżynierii Lądowej i Wodnej Politechniki Lwowskiej. Studia ukończył w 1933 r. W czasie studiów latał w miejscowym aeroklubie. Był absolwentem Szkoły Podchorążych Rezerwy Lotnictwa w Dęblinie, którą ukończył w 1934 r. Po zakończeniu studiów latał w eskadrze treningowej 6 pułku lotniczego. Brał udział w różnych imprezach lotniczych. W pamiętnym 1939 r. poleciał do Wielkiej Brytanii. Do Polski wrócił na kilka dni przed wybuchem II wojny światowej. W czasie mobilizacji zameldował się do 6 pułku lotniczego. Otrzymał przydział najpierw do eskadry treningowej a następnie jako instruktor akrobacji samolotowej do Ośrodka Pilotażu Podstawowego nr 1. Nie walczył. 17 września przeleciał do Rumunii, gdzie przebywał w obozie dla internowanych. Udalo mu się jednak uciec. W Bukareszcie zajmował się pomocą dla polskich lotników i organizowaniem ich przerzutu do Francji.

 

Na początku lutego 1940 r. odpłynął do Wielkiej Brytanii. Znalazł się w polskim obozie w Eastchurch. 30 maja tego samego roku został przeniesiony do Blackpool. Pod koniec lipca rozpoczął szkolenie w Hawarden, a po jego zakończeniu został skierowany do 151 squadronu w Digby. Odszedł z niego do 249 squadronu w North Weald. W czasie postingu przeszedł do formującego się w Acklington polskiego 317 Dywizjonu Myśliwskiego ( „Wileńskiego"). W dywizjonie pozostał ponad rok. 18 grudnia 1941 r. startując na zadanie bojowe zderzył się z innym samolotem. Zmieniał często swoje jednostki. 9 czerwca 1942 r. został przeniesiony do 164 squadronu. Od 7 sierpnia 1942 r. służył w 609 squadronie. 2 listopada 1942 r. odszedł na własną prośbę do Air Fighting Development Unit. 9 kwietnia 1943 r. trafił do 41 squadronu.

 

25 października 1943 r. rozpoczął służbę oficera łącznikowego w sztabie Fighter Command. 12 lutego 1944 r. odszedł z tego i wielokrotnie zmieniał przydziały. 5 maja 1944 r. udał się na staż do 8 Armii Powietrznej Stanów Zjednoczonych a z niej 1 lipca 1944 r. do 9 Armii Powietrznej USA. Był w niej oficerem operacyjnym w 48 Fighter Group, gdzie latał bojowo. 10 sierpnia 1944 r. został zestrzelony przez obronę przeciwlotniczą w Normandii. Lądując bez podwozia rozbił samolot. Sam miał połamane żebra, rany rąk i nóg. Trafił do szpitala w Paryżu z którego uciekł. Ukrywając się doczekał nadejścia frontu. 30 sierpnia zameldował się z powrotem w 48 Fighter Group.

 

W drugiej połowie grudnia 1944 r. został przydzielony do Dowództwa Polskich Sił Powietrznych. Na początku czerwca 1945 r. być przeniesiony do sztabu 84 Grupy Myśliwskiej. 6 maja 1946 r. powrócił do Wielkiej Brytanii. Należał do personelu stacji RAF Coltishall. Po demobilizacji założył prywatną firmę. Do wyzwolonej nowej Polski nie wrócił. Wiosną 1949 r. wyemigrował do Stanów Zjednoczonych. Początkowo pracował w Nowym Jorku i w San Francisco. Był projektantem m.in. budynku opery. Pod koniec swojego życia mieszkał w Kalifornii. Zmarł 5 lutego 2002 r.

 

 

Tekst: Konrad Rydołowski