6 Pułk Lotnictwa Myśliwsko-Bombowego w Pile
12.10.1944r. - 31.12.1998r



Historia
Historia Pułku rozpoczęła się na terenie ZSRS w miejscowości Biełyj Kołodiec nieopodal Wołczańska, gdzie w dniu 12.10.1944r. na bazie 658 sowieckiego pułku lotnictwa szturmowego zostaje utworzony 6 Pułk Lotnictwa Szturmowego, który organizacyjnie wszedł w skład 2 Dywizji Lotnictwa Szturmowego. Pierwszym dowódcą Pułku został płk Edward Wiik ( z pochodzenia Estończyk ). Ponieważ Pułk miał za sobą długi szlak bojowy musiał ulec restauracji. W okresie od października 1944r. do stycznia 1945r. Pułk uzupełniał stan osobowy Polskimi obywatelami. Remontowano samoloty i pozyskiwano nowe maszyny z sowieckich fabryk. Szkolono nowych pilotów i strzelców pokładowych na samolotach szkolnych UIł-2 oraz bojowych Ił-2 M 3.
W marcu 1945r. Pułk zaczęto przebazowywać na tereny Polski. Sowieci bardzo dbali o to, aby Polski Żołnierz nie walczył na byłych Wschodnich Ziemiach Polski. Przebazowanie ukończono w dniu 12.04.1945r. Bazą stało się lotnisko Ujazd nieopodal Tomaszowa Mazowieckiego. Tu zorganizowano pierwszą uroczystą przysięgę wojskową.
W kwietniu 1945r. na stanie Pułku znajdowało się 30 samolotów Ił-2, Uił-2, Po-2.
W dniu 23.04.1945r. Pułk zostaje przebazowany na lotnisko Kruszwin. Pułkiem w tym czasie dowodził mjr Kapustin ( sowiet ). W dniu 25.04.1945r. Pułk wykonał pierwsze zadanie bojowe w ramach operacji berlińskiej. Zadaniem szturmowców było zbombardowanie stacji kolejowej Bergsdorf, pod osłoną myśliwców także z Polskiego 9 Pułku Lotnictwa Myśliwskiego. Zniszczono 7 wagonów kolejowych i 10 samochodów. Niemiecka artyleria uszkodziła jeden samolot Ił-2.
Już w dniu 27.04.1945r. Pułk zostaje przebazowany na lotnisko Barnówko, a następnie Grunsthal.
W okresie od 27.04.1945r. do 30.04.1945r. załogi Pułku wykonują 26 lotów bojowych niszcząc; 10 czołgów, 30 samochodów, 10 przyczep.
W dniu 1.05.1945r. Pułk podczas lotów bojowych w okolicach miejscowości Lentzke i Fehrbllin zniszczyły; 4 czołgi, 50 samochodów, skład amunicji.
W dniu 3.05.1945r. Pułk zakończył działania bojowe.
Bilans wojenny Pułku; 134 loty bojowe, zniszczono; 14 czołgów, 135 samochodów, 40 przyczep, 19 wagonów, 15 dział artyleryjskich, 23 działa przeciwlotnicze, 60 wozów konnych, 6 składów amunicji i materiałów pędnych. Pułk nie utracił żadnego samolotu.

Okres Pokoju
Równo z zakończeniem działań wojennych 6 PLSz otrzymuje jak wszystkie Polskie Pułki Rozkaz powrotu do Polski. W dniu 10.05.1945r. Pułk już stacjonuje na lotnisku Ujazd koło Tomaszowa Mazowieckiego, a po paru miesiącach przenosi się na lotnisko Glinnik.
W tym miejscu drobna uwaga – W tym czasie pułki były nazywany na styl sowiecki, czyli 6 szturmowy pułk lotniczy.
Okres 1945-1947r. to przechodzenie na system działania lotnictwa w warunkach pokoju. Planuje się pozostawienie trzech pułków myśliwskich, trzech szturmowych i jednego bombowego. Wprowadza się także nową strukturę organizacyjna w pułkach. Pułki maja posiadać 4, a nie 3 eskadry. Pułk szturmowy ma posiadać 60 pilotów i 52 strzelców. Wyposażenie miał stanowić 60 samolotów Ił-2 oraz Uił-2 i Po-2.
Planowano rozformować dywizje, a pułki podporządkować bezpośrednio pod Dowództwo Wojsk Lotniczych. Ta sytuacja nie trwa długo. W dniu 24.01.1946r. ukazał się Rozkaz Naczelnego Dowódcy Wojska Polskiego. Na mocy tego rozkazu zostaje powołana do życia 2 Dywizja Lotnictwa Szturmowego ze składem;
· 4 PLSz – poprzednio 2 PNB „Kraków”,
· 5 PLSz – poprzednio 3 PLSz,
· 6 PLSz – bohater tego artykułu,
· 7 PBN ( Pułk Bombowców Nurkujących ) w Łęczycy.
Liczby 1, 2, 3, przypadły Pułkom Lotnictwa Myśliwskiego. Wszystkie te zmiany odbyły się na mocy Rozkazu Nr 019/Org Naczelnego Dowódcy Wojska Polskiego z dnia 22.01.1946r. oraz Rozkazu Nr 08 Dowódcy Lotnictwa Wojska Polskiego z dnia 24.01.1946r.
W tym czasie dowódcą Pułku zostaje mjr pilot Jan Raczkowski. Późniejszy dowódca Lotnictwa Operacyjnego.
Jednak druga połowa 40-tych lat to okres bardzo trudny dla Polskiego Narodu. Jesteśmy pod coraz silniejszą dominacją sowiecką. Wielu naszych rodaków nie może powrócić do kraju, a ci którzy wrócili są szykanowani, często więzieni i nierzadko skazywani na śmierć, za rzekome szpiegostwo. Ten los nie omija Polskich lotników walczących na zachodzie. Sowieccy oficerowi panoszą się w Polskich dowództwach, a dorównują im komuniści z Polskim rodowodem. Były też czystki. Zresztą to jest temat na osobny rozdział.
W lipcu 1947r. Pułk zostaje przebazowany na lotnisko Wrocław-Strachowice.
W okresie od maja 1947r. do lipca 1947r. klucz samolotów 6 PLSz wspierał działania Grupy Operacyjnej „Wisła”. Kluczem samolotów IŁ-2 dowodził por. pil. Kazimierz Czubkowski. Samoloty operowały z lotniska Jesionka koło Rzeszowa. Za udział w akcji dowódca Grupy Operacyjnej „Wisła” gen. Stefan Mossor odznaczył Krzyżem Walecznych por. Sergiusza Burowa. Ten akapit pozostawiam bez komentarza, gdyż nadal mamy informacji o całej tej „operacji”.
Jeśli chodzi o sprzęt latający to sytuacja wyglądała źle. Wciąż korzystano z maszyn, które brały udział w wojnie. Nowe samoloty pojawiły się dopiero w lutym 1949r. w postaci nie najnowocześniejszych konstrukcji typu Ił-10 i jego czechosłowackiej licencji B-33. Co gorsza, to nie było widoku na nowoczesny sprzęt, gdyż nasz nowy „nadzorca” nie prowadził żadnych prac nad nowoczesnym samolotem szturmowym z napędem turboodrzutowym.
Stan sprzętu latającego w 6 PLSz na dzień 1.09.1949r.
- 38 Ił-2 m 3,
- 7 Uił-2,
- 12 Ił-10,
- 7 Po-2.

Przemiany początku 50-tych lat
Z początkiem 50-tych lat z powodu wojny w Korei, następują istotne zmiany w strukturach lotnictwa. Lotnictwo rozrasta się organizacyjnie. Powstają nowe związki taktyczne, między innymi 16 Dywizja Lotnictwa Szturmowego. Stało się to na mocy Rozkazu Nr 070/Org. MON z dnia 11.07.1950r. oraz Rozkazu Dowódcy Wojsk Lotniczych Nr 0160/Org. z dnia 1.09.1950r. W dniu 1.09.1950r. Pułk oficjalnie otrzymuje nazwę 6 Pułk Lotnictwa Szturmowego. W październiku 1952r. Pułk zostaje przebazowany z Wrocławia do Mirosławca. Pułk korzysta z Zostaje podporządkowany pod Dowództwo 16 DLSz w Pile.
Ostatecznie 16 DLSz w Pile ma w swoim składzie trzy pułki;
- 6 PLSz w Pile,
- 53 PLSz w Mirosławcu,
- 51 PLSz w Pile.
Jakby na to nie patrzyć to 6 PLSz jako najbardziej doświadczony z powodu kilkuletniego istnienia i udziału w II wojnie światowej jest Pułkiem wiodącym w Dywizji. Koszary i lotnisko pułku znajdowalo się w Poznaniu-Ławicy.

Pierwsza połowa 50-tych lat po okres burzliwego rozwoju lotnictwa, ale sprzęt lotnictwa szturmowego pozostawał w cieniu. Dopiero w 1955 r  pierwsze samoloty z napędem turboodrzutowym pojawiają się w pułkach lotnictwa szturmowego. Są to przede wszystkim wycofywane z pułków lotnictwa myśliwskiego samolotów MiG-15 / Lim-1. Jednocześnie tłokowe Ił-10 ( B-33 ) pozostawały na uzbrojeniu do 1959r.. W 6 PLSz całkowite przezbrojenie w samoloty z napędem turboodrzutowym następuje już w 1957r.
W zasadzie brak jest typowych samolotów szturmowych, dlatego Pułk zmienia charakter na myśliwsko-szturmowy. Ponieważ dotyczy to wszystkich pułków szturmowych to i dywizje staja się myśliwsko-szturmowe.

Zmiany po 1957r.
W 1957r. nastąpiły poważne zmiany strukturalne Polskiego Lotnictwa Wojskowego. Ich początkiem było powołanie do życia Układu Warszawskiego. W efekcie powołano między innymi Lotnictwo Operacyjne, które w czasie „W” stałoby się Armią Lotniczą. Nie wdając się w zawiły okres przemian powiedzmy tylko, że wszystkie Dywizje Lotnictwa Myśliwsko-Szturmowego znalazły się pod kierownictwem Lotnictwa Operacyjnego, także 16 DLM-Sz w Pile z podległymi pułkami.
Druga połowa 50-tych lat to czas intensywnego szkolenia personelu pułku. Wyraźnie odczuwa się brak wyspecjalizowanego samolotu szturmowego z napędem turboodrzutowym. Z końcem 1960r. znacznie wzrosła gotowość bojowa pułku i wyszkolenie poszczególnych oficerów. Wszyscy żołnierze z personelu latającego dysponowali już I lub II Klasę pilota.

Nowy sprzęt 1960r.
W dniu 2.12.1960r. do Pułku docierają pierwsze upragnione samoloty szturmowe Lim-5 M. Były to prawdopodobnie 2 maszyny, a ich eksploatacja miała być próbna. Do maja 1961r. w Pułku było już 11 maszyn Lim-5 M. Z liczbą otrzymanych samolotów jest pewien problem, gdyż z jednego lotniska korzystały dwa bliźniacze pułki; 6 PLM-Sz i 51 PLM-Sz. Nie ulega jednak wątpliwości, że w WSK Mielec wyprodukowano 60 maszyn Lim-5 M i wszystkie zostały przekazane do pułków lotnictwa myśliwsko-szturmowego.
Samoloty te wyprodukowano i wprowadzono do trzech pułków, a ściślej na trzy lotniska ( Bydgoszcz, Piła, Goleniów ), mimo nie ukończenia wszystkich prób i badań w locie. Było to podyktowane ogromnym zapotrzebowaniem na ten typ samolotu w Polsce. Lecz już w pierwszych dniach użytkowania w jednostkach wykryto wiele wad konstrukcyjnych i doszło do kilku wypadków i katastrof. Podjęto, więc słuszną decyzję o wycofaniu ich z jednostek bojowych i poddaniu ich modyfikacjom.
Pułk powrócił do szkolenia na samolotach Lim-2 i czekał na nowy sprzęt.
Zmodernizowana wersja samolotu szturmowego Lim-6 zbudowana w 40 egzemplarzach nie odpowiadała wojsku i w ogóle nie została przyjęta na uzbrojenie. Dopiero Lim-6 bis odniósł sukces i jak się okazało na długie lata zagościł na Polskim niebie. Poprzednio zbudowane samoloty Lim-5 M i Lim-6 w łącznej liczbie 100 maszyn zostały doprowadzone do standardu Lim-6 bis i wprowadzone na uzbrojenie. W kolejnych latach około 60 maszyn Lim-5 P zostało zaadoptowanych do celów szturmowych i otrzymały oznaczenie Lim-6 M.
Łącznie na lotnisko w Pile do dwóch Pułków trafiło około 60-70 samolotów Lim-6 bis / 6 M.
Znane dostawy samolotów Lim-6 bis na lotnisko w Pile;
Lp Nr / nb Data Uwagi
1 1J 04-02 / 402 8.04.1963r. Samoloty pierwszej serii produkcyjnej, trafił do 51 PLMSZ
2 1J 04-03 / 403 8.04.1963r. trafił do 51 PLMSZ
3 1J 04-04 / 404 8.04.1963r. trafił do 51 PLMSZ
4 1J 04-01 / 410 8.04.1963r. trafił do 51 PLMSZ
5 1J 04-16 / 416 8.04.1963r. trafił do 51 PLMSZ
6 1J 04-18 / 418 8.04.1963r. trafił do 51 PLMSZ
7 1J 04-19 / 419 8.04.1963r. trafił do 51 PLMSZ
8 1J 04-20 / 420 8.04.1963r. trafił do 51 PLMSZ
9 1J 04-21 / 421 8.04.1963r. trafił do 51 PLMSZ
10 1J 04-22 / 422 8.04.1963r. trafił do 51 PLMSZ
11 1J 04-23 / 423 29.04.1963r. trafił do 51 PLMSZ
12 1J 04-24 / 424 29.04.1963r. trafił do 51 PLMSZ
13 1J 04-26 / 426 29.04.1963r. trafił do 51 PLMSZ
14 1J 04-28 / 428 29.04.1963r. trafił do 51 PLMSZ
15 1J 04-32 / 432 29.04.1963r. trafił do 51 PLMSZ
16 1J 04-06 / 406 25.05.1963r. trafił do 51 PLMSZ
17 1J 04-33 / 433 25.05.1963r. trafił do 51 PLMSZ
18 1J 04-34 / 434 25.05.1963r. trafił do 51 PLMSZ
19 1J 04-35 / 435 25.05.1963r. trafił do 51 PLMSZ
20 1J 04-39 / 439 25.05.1963r. trafił do 51 PLMSZ
21 1J 04-40 / 440 25.05.1963r. trafił do 51 PLMSZ
22 1J 05-11 / 511 14.11.1963r. Samoloty drugiej serii produkcyjnej. trafił do 51 PLMSZ
23 1J 05-12 / 512 14.11.1963r. trafił do 51 PLMSZ
24 1J 05-13 / 513 14.11.1963r. trafił do 51 PLMSZ
25 1J 05-14 / 514 14.11.1963r. trafił do 51 PLMSZ
26 1J 05-15 / 515 14.11.1963r. trafił do 51 PLMSZ
27 1J 05-18 / 518 14.11.1963r. trafił do 51 PLMSZ
28 1J 05-19 / 519 14.11.1963r. trafił do 51 PLMSZ
29 1J 05-20 / 520 14.11.1963r. trafił do 51 PLMSZ
30 1J 05-21 / 521 14.11.1963r. trafił do 6 PLMSZ
31 1J 05-22 / 522 14.11.1963r. trafił do 6 PLMSZ
32 1J 05-23 / 523 14.11.1963r. trafił do 6 PLMSZ
33 1J 05-24 / 524 14.11.1963r. trafił do 6 PLMSZ
34 1J 05-25 / 525 14.11.1963r. trafił do 6 PLMSZ
35 1J 05-27 / 527 15.02.1964r. trafił do 6 PLMSZ. W 2003r. jako pomnik w Warszawie z numerem burtowym 1963.
36 1J 04-41 / 441 30.09.1969r. Dodatkowy egzemplarz Lim-6 bis. 30.09.1969r. trafił do 6 PLMSZ Był to poprzednio eksperymentalny CM 10-30

Nowy sprzęt pozwolił na wprowadzenie do szkolenia nowych elementów taktycznych. Miedzy innymi przebazowanie pułków z lądowaniem na lotniskach gruntowych. O ćwiczeniach „Jesienne niebo” przeprowadzonych w 1966r. opowiada płk. pil. Jan Głodek ówczesny dowódca 6 PLM-Sz:*
„W ramach ćwiczeń mieliśmy przebazować się eskadrą na lotnisko zapasowe niedaleko Zgorzelca. Któryś z batalionów budowy lotnisk naprędce ściągnął na miejsce ogromną ilość sprzętu. Z wybranego pola, po usunięciu darni, w ciągu doby wybudowano specjalnie dla nas eksperymentalną płaszczyznę do lądowania. Pamiętam, że miałem duże problemy ze znalezieniem tego lotniska, które z powietrza było praktycznie niewidoczne, zaś jedyną radiostacje prowadzącą ustawiono bezpośrednio na lotnisku, a nie na przedłużeniu pasa, co również utrudniało zajście do lądowania. Z lądowaniem nie miałem praktycznie żadnych kłopotów. Spokojnie skołowałem na bok i po kilkudziesięciu minutach osobiście kierowałem lądowaniem moich pilotów. O ile lądowania przebiegały gładko, wkrótce okazało się, że część samolotów podczas skołowania z pasa ugrzęzło w miękkim gruncie i to tak głęboko, że zbiornikami podskrzydłowymi opierały się o podłoże. Do startu byliśmy już odpowiednio przygotowani - miał on być obserwowany przez grupę prominentów z kierownictwa partii, dowództwa Lotnictwa Operacyjnego i wyższych oficerów Układu Warszawskiego. Nasze Limy startowały na dopalaniu, z pustymi zbiornikami podwieszanymi, podnosząc przy tym potężne ilości kurzu Pamiętam, że lądowaliśmy potem w Powidzu, gdyż niespodziewanie nad Polską przeszła fala burz. Takich niespodziewanych jak my gości wylądowało tak wielu, że mieliśmy problemy ze znalezieniem stanowisk postojowych dla naszych Limów”.

Zmiany 1967r.
Kolejna duża reorganizacja w Lotnictwie Polskim następuje około 1967r. Piszę „około”, ponieważ takie procesy trwają zwykle kilkanaście miesięcy. Od 1967r. Pułk ponownie znajduje się w składzie 2 Brandenburskiej Dywizji Lotnictwa Myśliwsko-Szturmowego.
Szkolenie lotnicze nie ogranicza się tylko do wykonywania zadań bojowych. Samoloty z pilskich Pułków miały wziąć udział w defiladzie powietrznej z okazji 25-lecia PRL ( Polski Ludowej ), jak miała się odbyć nad warszawskim lotniskiem Bemowo ( Babice ) w dniu 22.07.1969r. Samoloty Lim-6 w liczbie 54 maszyn z 51 PLM-Sz / 6 PLM-Sz w Pile i 53 PLM-Sz w Mirosławcu miały utworzyć szyk „dwóch mieczy Grunwaldzkich”. Zgrywanie załóg rozpoczęto z końcem kwietnia 1969r. na lotniskach w Pile i Mirosłwacu. Około 2.07.1969r. przebazowano na lotnisko w Sochaczewie 60 samolotów, aby piloci trenowali już w rzeczywistych warunkach. Niestety w dniu defilady nad Warszawą były bardzo złe warunki atmosferyczne i przelot nie odbył się.

Nowy sprzęt, nowe zadania 1982r.

Kolejne zmiana organizacyjna następuje z początkiem 80-tych lat. W dniu 23.11.1982r. jednostka zostaje przemianowana na 6 PLM-B.
W końcu 70-tych lat pojawiła się konieczność wymiany sprzętu. Samoloty Lim-6 nie odpowiadały już potrzebom naszej armii. Należało wprowadzić do służby nowy sprzęt. Ponieważ jedynym rynkiem skąd mogliśmy pozyskać nowe samoloty był „wielki brat” ( ZSRS ), wybór był niewielki. Sowieci zaoferowali zakup MiG-23 BM lub Su-22 M 3. Ten drugi samolot był nam bliższy. Ekonomicznie uzasadniony i kontynuujący linię maszyn Su-7, Su-20, dobrze znanych w Polsce.
Jednak w 1982r. decyzja ze strony Polski nie zapadła. Czekaliśmy na samolot lepiej wyposażony, Su-22 M 4. Różnica była drobna, ale jednak istotna. Aby nie wdawać się w szczegóły, chodziło o daleką nawigację. W 1983r. sowieci wyrazili zgodę na wystawienie tej wersji na eksport, a strona Polska złożył zamówienie na 80 Su-22 M 4 i 20 Su-22 UM 3 K dla dwóch pułków lotnictwa myśliwsko-bombowego i dwóch eskadr 7 BLR-B ( Brygady Lotnictwa Bombowo-Rozpoznawczego ). W 1986r. domówiono 10 Su-22 M 4 celem wyposażenia w ten typ maszyny trzeciego pułku ( 8 z Mirosławca ) w miejsce dwóch eskadr 7 BLB-R ( pozostały w niej Su-20 ).
Lotnisko w Pile, od 1982r. zaczęto modernizować dla przyjęcia nowej techniki. Wyremontowano i poszerzono pas startowy. Wyremontowano drogi kołowania i centralną płaszczyznę postojową samolotów ( CPPS ). Wybudowano nowe strefy rozśrodkowania ze schronohangarami. Nowy skład MPS i zaplecze dla urządzeń radiotechnicznych.
W 1984r. rozpoczęto kompletowanie grupy pilotów i techników przewidzianych do przeszkolenia na samoloty Su-22. W kwietniu 1984r. grupę tą wysłano do Krasnodaru, gdzie przeprowadzono szkolenie teoretyczne i praktyczne. Żołnierze powrócili do Polski w lipcu 1984r.
Lotnisko w Powidzu zostało przygotowane do przyjęcia nowych samolotów. W okresie sierpień -październik 1984r. do Powidza na pokładach Ił-76 i An-12/22 dotarło pierwsze 13 samolotów. Było to 7 maszyn Su-22 M 4 ( nb 3005, 3212, 3213, 3908-3911) i 6 szkolno-bojowych Su-22 UM 3 K (104, 305-308, 509). Wszystkie weszły w skład 6 PLM-B w Pile, w sierpniu 1985r. swoje pierwsze Su-22 otrzymał 40 PLM-B ze Świdwina, a w maju 1986r. trzecia eskadra 7 PLB-R ( pułku lotnictwa bombowo-rozpoznawczego ) z Powidza ( początkowo eskadra ta miała wchodzić w skład 8 PLM-B w Mirosławcu ).
Dostarczane samoloty były fabrycznie nowe i znajdowały się w skrzyniach. Ich montażu dokonywali sami sowieci i oni także wykonywali obloty. Sowiecka grupa fabryczna była kierowana przez Aleksandra Kaczegarowa. Dopiero po oblotach samoloty przekazywano stronie Polskiej. Za odbiór samolotów przez Wojsko Polskie był odpowiedzialny kpt. Andrzej Rujner, który miał pełnomocnictwo otrzymane od Ministra Handlu Zagranicznego. Prawdopodobnie pierwszego polskiego Su-22 M 4 sowieci w Powidzu oblatali 5.05.1984r. Żywotność techniczna Polskich Su-22 w okresie pokoju wynosi 20-25 lat.
Jednymi z pierwszych pilotów byli; mjr pilot Bogdan Likus, Jan Kania i Zenon Jankowski ( dubler polskiego kosmonauty ).
6 PLM-B czekając na swoje nowe samoloty wykonywał loty na maszynach Lim-6 bis do dnia 30.04.1984r.. Po tym czasie samoloty te zaczęto przekazywać do 45 PLSzk-Boj w Babimoście.
W dniu 13.11.1984r. zaczęto przebazowywać 11 Su-22 do Piły. Jako pierwszy na macierzystym lotnisku wylądował mjr pilot Bogdan Likus na Su-22 M 4 nr 3005. jako ciekawostkę należy powiedzieć, że samolot ten był ostatnim Su-22 który opuścił lotnisko w Pile po rozformowaniu jednostki, czyli służył od początku do końca. Z dostępnych informacji podpułkownik pilot Bogdan Likus był jedynym pilotem, który prowadził wszystkie typy samolotów z biura Suchoj eksploatowanymi w Polsce ( Su-7 / 20 / 22 ).
Po przyjęciu przez Pułk wszystkich samolotów serii 23, grupa techników powróciła do Piły, gdzie proces odbioru trwał nadal. Przyjęcie samolotów zakończono w połowie 1985r., kiedy skompletowano cały stan sprzętu. Łącznie przyjęto około 34 maszyn Su-22 M 4 i Su-22 UM 3 K. Samoloty weszły na stan trzech eskadr.
W 1985r. Pułk rozpoczął intensywne szkolenie pilotów swojego Pułku i także pilotów 40 PLM-B ze Świdwina. Prezentowano także samoloty personelowi 8 PLM-B z Mirosławca, który czekał na swoje maszyny. Wykonywano loty nad poligon, na małej wysokości i w szykach. Polscy piloci szybko opanowywali technikę pilotażu i już w pierwszych miesiącach eksploatacji wykonywali starty i lądowania na DOL. Szkolenia bojowe prowadzono na poligonie w Nadarzycach i na morskim poligonie obok Ustki. Szczególnie istotne było szkolenie z użyciem nowego, nie stosowanego do tej pory w Wojsku Polskim, uzbrojenia kierowanego klasy p-z ( powietrze-ziemia, powietrze-woda, a zgodnie ze zmienioną nomenklaturą powietrze-powierzchnia ). Już w 1986r. Pułk osiągnął gotowość operacyjną. W 1987r. klucz samolotów Su-22 bierze udział w Ćwiczeniach Opal-87. Samoloty Su-22 są w 80-tych latach prezentowane w Rzeszowie i Dęblinie.
Ostateczny proces przezbrajania zakończył się w 1990r., gdy Pułk osiągnął zdolność operowania na nowym sprzęcie w każdych warunkach atmosferycznych, a wszyscy piloci osiągnęli Klasę I lub Klasę Mistrzowską.
Były także problemy z eksploatacją nowych samolotów. Występowała spora awaryjność awioniki spowodowana dużą wilgotnością obecną w nowych schronohangarach. Duży hałas wywoływany przez samoloty był uciążliwy dla mieszkańców położonego bardzo blisko miasta. Aby temu zaradzić stworzono barierę przeciwhałasową.
W 1994r. Pułk obchodził 50-lecie swojego powstania. Dalej pozostawał w składzie 2 Dywizji Lotnictwa Myśliwsko-Bombowego. 6 PLM-B był jednym z najlepszych w kraju, o czym świadczą wyróżnienia nadawane przez Ministra Obrony Narodowej w latach 1988 – 1991r. W 1993r. Pułk zdobył puchar Wojsk Lotniczych i Obrony Powietrznej za wykonanie bezpiecznego szkolenia.
Pułk brał udział w wielu pokazach lotniczych dla szerszej publiczności; Air Show Poznań w 1989r. i 1991r., Dęblin 1995r., Bydgoszcz 1996r.. Jednostkę często odwiedzały delegacje wojskowe z zagranicy; minister Obrony Austrii w 1988r., oficerowie holenderscy w ramach inspekcji Konferencji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie ( KBWE ) i w 1993r. oficerowie lotnictwa kanadyjskiego. W 1997r. Pułk brał udział w ćwiczeniach polsko-amerykańskich pod nazwą Orli Szpon z lotniska 7 PLB-R w Powidzu.

Samoloty Su-22 w Pile.
Lp Typ Nb / Nr Data Uwagi
1 U 104 / 66104 Październik 1984r. Pierwsza dostawa. Użytkowany w 6 PLM-B w Pile. W dniu 20.12.1989r. Podczas nocnego lądowania na lotnisku w Pile na skutek nadmiernego zniżenia, spowodowanego błędami pilotów, samolot zahaczył o korony drzew. Piloci dzięki wystarczającej prędkości poderwali maszynę do góry i na wysokość ok. 60 m zdołali się katapultować. Samolot spadł kilkaset metrów od drogi Piła-Wałcz. Eksplodował i doszczętnie się spalił. Piloci katapultowali się pomyślnie. Pierwsza katastrofa wersji dwumiejscowej.
2 U 305 / 66305 Październik 1984r Pierwsza dostawa. Użytkowany w 6 PLM-B w Pile, do 1998r. do rozformowania, a później 8 ELT w Mirosławcu. W 2007r. nadal czynny.
3 U 306 / 66306 Październik 1984r. Pierwsza dostawa. Użytkowany w 6 PLM-B w Pile, do rozformowania w 1998. Około 2005r. nieczynny.
4 U 307 / 66307 Październik 1984r. Pierwsza dostawa. Użytkowany w 6 PLM-B w Pile, do rozformowania w 1998r. Około 2005r. nieczynny.
5 U 308 / 66308 Październik 1984r. Pierwsza dostawa. Użytkowany w 6 PLM-B w Pile, do rozformowania w 2000r. Około 2005r. nieczynny.
6 U 509 / 66509 Październik 1984r. Pierwsza dostawa. Użytkowany w 6 PLM-B w Pile, do rozformowania. A później w 8 ELT w Mirosławcu. W 2007r. w 40 ELT w Świdwinie nadal czynny.

1 M 3005 / 23005 Październik 1984r. Pierwsza dostawa. Pierwszy samolot Su-22 otrzymany przez Polskę. Pierwszy lot z Powidza do Piły wykonał ppłk Bogdan Likus. Użytkowany 6 PLM-B w Pile, do rozformowania w 2000r., a później w 8 ELT w Mirosławcu. W 1994r. przeszedł remont główny. W 2007r. trafił do muzeum w Czyżynach.
2 M 3212 / 23212 Październik 1984r. Pierwsza dostawa. Użytkowany 6 PLM-B w Pile, do rozformowania w 2000r., a później w 8 ELT w Mirosławcu. Po zakończeniu służby ( 2005r. ) trafił do muzeum w Estonii.
3 M 3213 / 23213 Październik 1984r. Pierwsza dostawa. Użytkowany 6 PLM-B w Pile, do rozformowania w 2000r., a później w 8 ELT w Mirosławcu. W 1992r. remont główny. W 2002r. nieczynny.
4 M 3304 / 23304 1985r. W 2005r. nieczynny.
5 M 3617 / 23617 1985r. W 2005r. nieczynny.
6 M 3619 / 23619 1985r. Użytkowany w 6 PLMB w Pile. W dniu 04.06.1993r. w trakcie startu doszło do awarii i wyłączenia silnika. Pilot pomyślnie katapultował się na wysokości 20 metrów. Po tym incydencie powrócił jeszcze do latania. Samolot spłonął po zderzeniu z ziemią. Przyczyną awarii była nieprawidłowa obsługa techniczna.
7 M 3908 / 23908 Październik 1984r. Pierwsza dostawa. Użytkowany 6 PLM-B w Pile. Potem w 8 PLM-B w Mirosławcu. W 1997r. remont główny. W 2007r. nieczynny.
8 M 3909 / 23909 Październik 1984r. Pierwsza dostawa. Użytkowany 6 PLM-B w Pile. W 2005r. nieczynny.
9 3910 / 23910 Październik1984r. 6 PLM-B w Pile.
10 M 3901 / 23901 Październik 1984r. Pierwsza dostawa. Użytkowany 6 PLM-B w Pile. W 2005r. nieczynny.
11 M 3911 / 23911 Październik 1984r. Pierwsza dostawa. Użytkowany 6 PLM-B w Pile, a potem 8 ELT w Mirosławcu. W 1993r. remont główny. W 2005r. nieczynny.
12 M 4602 / 24602 1985r. Użytkowany w 6 PLMB w Pile. W dniu 17.05.1989r. lub 18.05.1989r. o godz. 757 . Pilot porucznik Jacek Gabryś - zginął.Zadanie: lot treningowy przed pokazem indywidualnego pilotażu na małej wysokości w DZWA. Pokaz organizowano dla ówczesnego Premiera Polski.Okoliczności katastrofy: Pilot wykonywał trening przed indywidualnym pokazem pilotażu na małej wysokości i w locie koszącym. Spowodował przekroczenie krytycznych kątów natarcia w głębokim wirażu na małej wysokości, przeciągnięcie samolotu i zderzenie z ziemią w odległości 480 m od ogrodzenia lotniska w Pile. Nie podjął próby katapultowania i zginął. Samolot doszczętnie się spalił.Przyczyna: Bezpośrednie przyczyny katastrofy to błąd pilotażowy i zaniedbania organizacyjne.
13 M 4603 / 24603 1985r. Użytkowany w 6 PLM-B w Pile, a po jej rozwiązaniu w 8 ELT w Mirosławcu. W 2005r. nieczynny.
14 M 4610 / 24610 1985r. Użytkowany w 6 PLM-B w Pile. W dniu 25 lub 26.07.1995r. o godzinie 833 podczas zrzutu bomby na poligonie w Nadarzycach nastąpiła jej przedwczesna eksplozja i pilot major Jerzy Stramek zginął.Zadanie: Lot doświadczalny na poligon Nadarzyce w ramach badań zdawczo-odbiorczych próbnej partii bomb.Okoliczności katastrofy: Katastrofa wydarzyła się podczas lotu doświadczalnego na samolocie Su-22 M 4 na poligonie Nadarzyce. Pilot miał wykonać w locie koszącym zrzut sześciu bomb lotniczych z zapalnikami nowego typu, salwą po dwie bomby. W pierwszym zajściu pilot zrzucił dwie bomby z wysokości około 40 m. Po zrzuceniu bomb w drugim zajściu, po upływie 1,2 s od zrzutu bomba z lewej strony niespodziewanie wybuchła pod kadłubem samolotu, w odległości 18 m od kadłuba, w momencie otwarcia się spadochronu hamującego. Samolot znalazł się w tzw. strefie zerowej wybuchu, został gwałtownie rażony odłamkami, falą cieplną i uderzeniową. Wyciekające z rozszczelnionych zbiorników paliwo zapaliło się. Po upływie 5 s od chwili wybuchu samolot zderzył się z ziemią i eksplodował. Przyczyna: Przyczyną katastrofy był przedwczesny wybuch w powietrzu jednej z bomb, wkrótce po ich zrzuceniu w locie koszącym. Wybuch spowodowany był wadą konstrukcyjną bomby. Samolot porażony odłamkami i falami wybuchu cieplną i uderzeniową utracił sterowność i zapalił się.
15 M 4710 / 24710 1985r. W 2005r. nieczynny.
16 M 7307 / 27307 1986r. Użytkowany w 6 PLM-B w Pile, a po jej rozwiązaniu w 2000r. w 8 ELT w Mirosławcu. W 1994r. remont główny. W 2006r. nieczynny.
17 M 7411 / 27411 1986r. Użytkowany w 6 PLM-B w Pile, a po jego rozformowaniu w 2000r. w 7 ELT w Powidzu. W 2007r. czynny.
18 M 7920 / 27920 1986r. W 2006r. nieczynny.
19 M 9204 / 29204 1987r. Użytkowany w 6 PLM-B w Pile, a po jego rozwiązaniu w 7 ELT w Powidzu. W 1996r. remont główny. W 2007r. czynny
20 M 9514 / 29514 1986r. W dniu 9.08.1986r. Su-22 M 4 nb 9514 nr 29514. Pilot ocalał dzięki katapultowaniu się. Prawdopodobnie pierwsze użycie fotela wyrzucanego K-36 w Polsce. Pierwsza strata maszyny.
21 M 1986r. W 2007r. nieczynny.
22 M 1986r. W 2007r. nieczynny.
23 M 1986r. W 2007r. nieczynny.
24 M 1987r. W 2007r. nieczynny.
25 M 1986r. W 2007r. nieczynny.
26 M 1986r. W 2007r. nieczynny.
27 M 1986r. W 2007r. nieczynny.
28 M 1986r. W 2007r. nieczynny.


Rozformowanie 6 PLM-B w Pile
Trudna sytuacja gospodarcza Polski 90-tych lat, brak perspektyw na nowy sprzęt, zmusza Ministerstwo Obrony Narodowej do kolejnej reorganizacji Wojsk Lotniczych i Obrony Powietrznej do redukcji liczby jednostek lotniczych i zostaje podjęta decyzja o rozformowaniu jednostki w Pile. Ostatnie loty Pułk wykonał w końcu 1997r., a do marca 1998r. wszystkie samoloty Su-22 przekazano do; 7 PLB-R w Powidzu, 8 PLM-B w Mirosłwacu i 40 PLM-B w Świdwinie. Ostatecznie 6 PLM-B przestał istnieć w dniu 31.12.1998r.
Kontynuatorką tradycji 6 PLM-B z Piły została jednostka 6 ELT z Powidza, która powstała w dniu 1.01.2000r.

Stosowane nazwy Pułku
6 Pułk Lotnictwa Szturmowego – od 12.10.1944r. do 6.06.1945r.,
6 Szturmowy Pułk Lotniczy – od 7.06.1945r. do 31.08.1950r.
6 Pułk Lotnictwa Szturmowego – od 1.09.1950r. do 1957r.
6 Pułk Lotnictwa Szturmowego – od 1952r. stacjonuje do momentu rozformowania w Pile.
6 Pułk Lotnictwa Myśliwsko-Szturmowego – od 1957r. do 23.11.1982r.
6 Pułk Lotnictwa Myśliwsko-Bombowego – od 24.11.1982r. do rozformowania.

Samoloty użytkowane w Pułku
- Iliuszyn Ił-2,
- Iliuszyn Uił-2,
- Iliuszyn Ił-10, B-33 ( czechosłowacka wersja Ił-10 ),
- Polikarpow Po-2, CSS-13 ( polska wersja ),
- Mikojan MiG-15,
- WSK Lim-1 ( polska wersja MiG-15 ),
- WSK Lim-5 M,
- WSK Lim-6 bis,
- Suchoj Su-22 M 4 K / UM 3 K,
- WSK TS-11 Iskra,
- Transportowy An-2,
- Śmigłowce Mi-2


Lotnisko w Pile
Lotnisko w Pile należy do jednych z najstarszych tego typu obiektów na świecie. Istnieje od 1913r. Po zakończeniu II wojny światowej lotnisko zostało przejęte przez sowietów. Z dostępnych informacji wiadomo, że nie robiono na nim nic. Wręcz przeciwnie, lotnisko zeszło do roli lądowiska i popadało w coraz większą ruinę. Nie wiadomo kiedy sowici zwrócili obiekt Polakom.
Prawdziwa historia lotniska rozpoczyna się od pojawiania na nim w 1952r. 6 PLSz. Wyremontowano pas startowy i zbudowano niezbędną infrastrukturę. W 1952r. na lotnisku wylądowały pierwsze turboodrzutowe samoloty Lim-1.
Kolejna wielka przebudowa lotniska nastąpiła w pierwszej połowie lat 80-tych, kiedy to przygotowywano się na przyjęcie samolotów Su-22. Pas startowy wzmocniono i wydłużono do 2 600 m. Zbudowano centralną płaszczyznę postojową dla 26 samolotów bojowych. Nowy Domek Pilota, nowe koszary i budynki administracyjne. Zbudowano dwie składnice MPS ( materiały pędne i smary ). Zbudowano wiele schronohangarów. Zorganizowano nowe Polowe Zakłady Lotnicze.

Lotnisko w Pile. 2000r.
Lotnisko ma współrzędne 53,10 N 16,42 E. Jest położone 79 m npm. Główny pas startowy ma wymiary 2 600 m x 60 m. Orientacja pasa wynosi 03/21. Ma nawierzchnię betonowo-asfaltową.

Godłem eskadr 6 PLM-B był uskrzydlony tygrysek trzymający w łapie szachownicę. Autorami godła byli chorążowie Sławomir Wolsztyniak i Wojciech Osiński, które zapożyczono od American Volunteer Group walczącej na terenie Chin podczas II wojny światowej nazywanej latającymi tygrysami. Pierwszy tygrysek pojawił się na samolocie Su-22 M 4 o nr bocznym 3005 w 1990r. Tygrysek został zaakceptowany przez ówczesnego dowódcę 6 PLM-B ppłk. pil Zenona Smutniaka. Poszczególne godła różniły się między sobą m.in. pręgami na ciele tygryska, układem szachownicy oraz kolorem skrzydełek. 1 eskadra posiadała różowy kolor skrzydełek, natomiast 3 eskadra niebieskie skrzydełka. Zdarzało się, że niektóre tygryski posiadały białe skrzydełka, co spowodowane było tym, że technikom zabrakło różowej farby i malowano je białą farbą. Na jednym z samolotów Su-22 M 4 pojawiło się godło pułkowe autorstwa chor. Wolsztyniaka, przedstawiające stylizowaną cyfrę „6” zwieńczoną sylwetką samolotu Su-22, na tle której widniał orzeł z rozpostartymi skrzydłami trzymający w szponach cyfrę „3” ( na samolocie tym latał ówczesny dowódca ppłk. pil Zenon Smutniak ).

*W tekście zostały wykorzystane fragmenty tekstu: Miłosz BOGDAŃSKI, "Limy w wojsku", Aeroplan nr 5-6/2003
 
(Tekst opracował Karol Placha-Hetman)

5 Pułk Lotnictwa Myśliwsko-Szturmowego w Bydgoszczy, a następnie
3 Pułk Lotnictwa Myśliwsko-Bombowego w Bydgoszczy - 1944-1992r.



Historia
Historia 5 PLM-Sz ( 3 PLM-B ) sięga czasów II wojny światowej. Pod koniec sierpnia 1944r. w skład 1 Armii WP włączono sowiecki 611 Pułk Lotnictwa Szturmowego, który był sformowany według etatu Nr 015/282 o ogólnym stanie 199 osób. Na mocy ogólnego Rozkazu Nr 0211 Dowódcy 1 Armii Wojska Polskiego z dnia 28.08.1944r. o włączeniu przybyłych jednostek pułk został wcielony w jej struktury. Pułk ten miał za sobą długi szlak bojowy i korzystał z mocno już wyeksploatowanych słynnych samolotów szturmowych Ił-2. Jego skład osobowy w stu procentach był sowiecki.
Już w dniu 30.08.1944r. pułk został podporządkowany dowódcy 1 Dywizji Lotniczej płk Józefowi Smadze. Stało się to na mocy Rozkazu dowódcy 1 Armii Wojska Polskiego Nr 0213 z dnia 30.08.1944r. „o tymczasowej organizacji dowództwa 1 Dywizji Lotniczej”.
W dniu 31.08.1944r. 1 Dywizję Lotniczą przemianowano na 4 Mieszaną Dywizję Lotnictwa, a 611 Pułk Lotnictwa Szturmowego przemianowano na 3 Pułk Lotnictwa Szturmowego. Działo się to na mocy Rozkazu Nr 91 Naczelnego Dowódcy Wojska Polskiego z dnia 31.08.1944r. „o organizacji związków i jednostek lotniczych”. W ten sposób trzy jednostki; W dniu 31.08.1944r. 1 PLM „Warszawa”, 2 PNB „Kraków”, 3 Pułku Lotnictwa Szturmowego, utworzyły 4 Pomorską Mieszaną Dywizję Lotniczą.

Okres Pokoju
Równo z końcem II wojny światowej wszystkie Polskie jednostki otrzymują rozkaz powrotu do Polski. W dniu 10.05.1945r. 3 PLSz razem z 2 PNB „Kraków” rozpoczyna działalność z lotniska w Bydgoszczy. W tym czasie lotniskiem zajmuje się 73 Batalion Obsługi Lotnisk. Wiele jednostek jest rozformowywanych, ale pułk ten pozostaje. Rozwiązaniu ulegają dywizje, a pułki przechodzą pod bezpośrednie dowództwo Wojsk Lotniczych.
Ta sytuacja nie trwa długo. W dniu 24.01.1946r. ukazał się Rozkaz Naczelnego Dowódcy Wojska Polskiego. Na mocy tego rozkazu zostaje powołana do życia 2 Dywizja Lotnictwa Szturmowego ze składem;
- 4 PLSz – poprzednio 2 PNB „Kraków”.
- 5 PLSz – poprzednio 3 PLSz ( bohater tego artykułu ).
- 6 PLSz –jednostka biorąca udział w II w ś .
- 7 PBN ( Pułk Bombowców Nurkujących ) w Łęczycy.
Liczby 1, 2, 3, przypadły Pułkom Lotnictwa Myśliwskiego. Dążono do utworzenia trzech jednostek myśliwskich, trzech jednostek szturmowych oraz jednej jednostki lotnictwa bombowego. Miała powstać nowa struktura i system dowodzenia w pełni suwerennego kraju. Wszystkie te zmiany odbyły się na mocy Rozkazu Nr 019/Org Naczelnego Dowódcy Wojska Polskiego z dnia 22.01.1946r. oraz Rozkazu Nr 08 Dowódcy Lotnictwa Wojska Polskiego z dnia 24.01.1946r.
4 PLSz i 5 PLSz działają wspólnie z lotniska w Bydgoszczy. Na czas prowadzenia generalnej przebudowy lotniska w Bydgoszczy oba pułki przeniesiono na lotnisko Lublinek w Rudzie Pabianickiej.
Jednak druga połowa 40-tych lat to okres bardzo trudny dla Polskiego Narodu. Jesteśmy pod coraz silniejszą dominacją sowiecką. Wielu naszych rodaków nie może powrócić do kraju, a ci którzy wrócili są szykanowani, często więzieni i nierzadko skazywani na śmierć, za rzekome szpiegostwo. Ten los nie omija Polskich lotników walczących na zachodzie. Sowieccy oficerowi panoszą się w Polskich dowództwach, a dorównują im komuniści z Polskim rodowodem. Były też czystki. Zresztą to jest temat na osobny rozdział.
Jeśli chodzi o sprzęt latający to sytuacja wyglądała źle. Wciąż korzystano z maszyn, które brały udział w wojnie. Nowe samoloty pojawiły się dopiero w lutym 1949r. w postaci nie najnowocześniejszych konstrukcji typu Ił-10 i jego czechosłowackiej licencji B-33. Co gorsza, to nie było widoku na nowoczesny sprzęt, gdyż nasz nowy „nadzorca” nie prowadził żadnych prac nad nowoczesnym samolotem szturmowym.

1950r.
Z początkiem 50-tych lat z powodu wojny w Korei, następują istotne zmiany w strukturach lotnictwa. Lotnictwo rozrasta się organizacyjnie. Powstają nowe związki taktyczne, między innymi 8 Dywizja lotnictwa Szturmowego. We wrześniu 1950r. 5 PLSz bazujący czasowo w Elblągu, zostaje podporządkowany pod 8 DLSz. Stało się to na mocy Rozkazu Nr 070/Org. MON z dnia 11.07.1950r. oraz Rozkazu Dowódcy Wojsk Lotniczych Nr 0160/Org. Z dnia 1.09.1950r.
Chwilowo, w okresie od 1.05.1952r. do 1.11.1952r. na bazie 5 PLSz sformowano w Elblągu Dowództwo 13 Dywizji Lotnictwa Szturmowego, 50 PLSz, 66 Kompanię Łączności i 56 Ruchome Warsztaty Remontu Lotnictwa. Wymienione jednostki razem z 51 PLSz formowanym w Gdańsku-Wrzeszczu zostały podporządkowane pod Dowództwo 13 DLSz, na mocy Rozkazu Nr 0096/Org. MON z dnia 11.12.1951r. Jednak przerastało to możliwości naszego państwa. I odstąpiono od tej organizacji, a 5 PLSz powrócił pod dowództwo 8 DLSz. Inne jednostki tego związku; 13 DLSz ostatecznie nie powstała, także 50 PLSz nie powstał, a 51 PLSz został podporządkowany pod Dowództwo 16 DLSz, na mocy Rozkazu Nr 0078/Org. MON z dnia 19.11.1952r.
Pierwsza połowa 50-tych lat po okres burzliwego rozwoju lotnictwa myśliwskiego, ale sprzęt lotnictwa szturmowego pozostawał w cieniu. Dopiero około 1954r. pierwsze samoloty z napędem turboodrzutowym pojawiają się w pułkach lotnictwa szturmowego. Są to przede wszystkim wycofywane z pułków lotnictwa myśliwskiego samolotów MiG-15 / Lim-1. Jednocześnie tłokowe Ił-10 ( B-33 ) pozostawały na uzbrojeniu do 1960r.

Zmiany po 1957r.
W 1957r. nastąpiły poważne zmiany strukturalne Polskiego Lotnictwa Wojskowego. Ich początkiem było powołanie do życia Układu Warszawskiego. W efekcie powołano między innymi Lotnictwo Operacyjne, które w czasie „W” stałoby się Armią Lotniczą. Nie wdając się w zawiły okres przemian skupmy się na 5 PLSz.
W Lotnictwie Operacyjnym istniał 3 KLMiesz ( Korpus Lotnictwa Mieszanego ). W jego składzie istniała 8 DLSz ( Dywizja Lotnictwa Szturmowego ). Dywizja z kolei miała w swoim składzie;
- 4 PLSz w Bydgoszczy,
- 5 PLSz w Bydgoszczy ( bohater tego rozdziału ),
- 48 PLSz w Inowrocławiu.
Z uwagi na brak nowoczesnego samolotu szturmowego do zadań szturmowych przystosowuje się samoloty myśliwskie. Dlatego też wszystkie pułki lotnictwa szturmowego z czasem zmieniają nazwy na pułki lotnictwa myśliwsko-szturmowego.
W tym samym roku ( 1957r. ) 4 PLM-Sz został przebazowany do Goleniowa i przeszedł pod inną dywizję ( 11 DLM w Świdwinie ). 5 PLM-Sz i 48 PLM-Sz zostały w 8 Dywizji Lotnictwa Szturmowego.
Z początkiem 1958r. lotnictwo szturmowe w Polsce podlegało całkowicie pod Lotnictwo Operacyjne i skupione było w dwóch Dywizjach.
8 Dywizja Lotnictwa Szturmowego;
- 5 PLSz w Bydgoszczy,
- 48 PLSz w Inowrocławiu,
16 Dywizja Lotnictwa Szturmowego;
- 6 PLSz,
- 51 PLSz,
- 53 PLSz.
Druga połowa 50-tych lat to czas intensywnego szkolenia personelu pułku. Piloci szkołą się zarówno na samolotach tłokowych jak i odrzutowych, które stopniowo wypierają te pierwsze. Wyraźnie odczuwa się brak wyspecjalizowanego samolotu szturmowego z napędem turboodrzutowym. Z końcem 1960r. znacznie wzrosła gotowość bojowa pułku i wyszkolenie poszczególnych oficerów. Wszyscy żołnierze z personelu latającego dysponowali już I lub II Klasę pilota.

1960r. Nowy sprzęt.
Na początku grudnia 1960r. pułk otrzymuje do próbnej eksploatacji dwa samoloty Lim-5 M, szturmową wersję Lim-5. Jest to długo oczekiwany w pułku samolot szturmowy z napędem odrzutowym.
W okresie od 19.01.1961r. do 10.05.1961r. pułk otrzymał na wyposażenie 13 samolotów Lim-5 M. Czyli łącznie na uzbrojeniu jednostka posiadała 15 nowiutkich szturmowców.
Samoloty te wyprodukowano i wprowadzono do trzech pułków mimo nie ukończenia wszystkich prób i badań w locie. Było to podyktowane ogromnym zapotrzebowaniem na ten typ samolotu w Polsce. Lecz już w pierwszych dniach użytkowania w jednostkach wykryto wiele wad konstrukcyjnych i doszło do kilku wypadków i katastrof. Podjęto, więc słuszną decyzję o wycofaniu ich z jednostek bojowych i poddaniu ich modyfikacjom.
Pułk powrócił do szkolenia na samolotach Lim-2 i czekał na nowy sprzęt.
Zmodernizowana wersja Lim-6 zbudowana w 40 egzemplarzach nie odpowiadała wojsku i w ogóle nie została przyjęta na uzbrojenie. Dopiero Lim-6 bis odniósł sukces i jak się okazało na długie lata zagościł na Polskim niebie.
W dniu 14.11.1963r. Pułk otrzymał klucz ( 4 ) Lim-6 bis o numerach 1J 05-26 ( wyprodukowany 9.11.1963r. ), 1J 05-28, 1J 05-29, 1J 05-30. Były to jedyne samoloty szturmowe Lim-6 bis, które Pułk przyjął na uzbrojenie. Stało się tak, dlatego, że w tym czasie zapadła decyzja o przezbrojeniu Pułku w zupełnie nową technikę lotniczą, czyli samoloty uderzenia jądrowego Su-7 B. Samoloty Lim-6 bis i Lim-2 ( oraz pochodne ) od 1964r. zaczęto przekazywać do innych jednostek.

1964r. Nowa era Pułku.

W sierpniu 1964r. 5 PLM-Sz otrzymał nazwę wyróżniającą „Pomorski”. Stało się to na podstawie Rozkazu Pf-40/MON z dnia 25.08.1964r. „w sprawie nadania historycznych nazw”.
Prawdziwa ewolucja i nowa era dla Pułku nastąpiła jednak nie z powodu zmiany nazwy, lecz z powodu wprowadzenia ciężkich samolotów myśliwsko-bombowych typu Su-7 B. Ich wprowadzenie wiązało się z doktryną wojenną wprowadzoną przez Kreml, a wiązał się ona z atomizacją i rakietyzacją przyszłego pola walki. W ramach Układu Warszawskiego zostaliśmy zobowiązani do wystawienia, co najmniej jednego pułku lotniczego zdolnego do wykonywania ataków przy użyciu broni jądrowej.
Decyzja o przyjęciu ( zakupie ) na uzbrojenie samolotów Su-7 B zapadła na przełomie 1962-1963r., a na miejsce ich stacjonowania wybrano Bydgoszcz i 5 Pułk Lotnictwa Myśliwsko-Szturmowego. Pierwotna umowa opiewała na 36 maszyn jednomiejscowych i 6 szkolnych, dwumiejscowych, co stanowiło obsadę jednego pułku z trzema eskadrami.
Nasze wojska lotnicze odebrały swoje pierwsze 6 Su-7 BM ( 53 serii ) w kilka miesięcy po Czechosłowacji, w czerwcu 1964r.. Były to jedyne przyjęte przez Polskę samoloty w wersji Su-7 BM.
Następne 12 Su-7 BKŁ otrzymaliśmy w 1966r. Wszystkie te samoloty ulokowano w Bydgoszczy.
Kolejne dostawy to;
1968r. – 2 Su-7 BKŁ
1969r. – 3 Su-7 U
1971r. – 4 Su-7 BKŁ, 1 Su-7 U
1972r. – 12 Su-7 BKŁ
1973r. – 1 Su-7 U
w latach 1974-1977r. – 4 Su-7 U ( dostarczone razem z Su-20 do Powidza ). W 1986r. samoloty te przekazano do 3 Pułku Lotniczego w Bydgoszczy.

Eksploatacja Su-7 BM / BKL / U

Baza w Bydgoszczy była potężna z dużym zapleczem. W pierwszej połowie lat 70-tych zbudowano tam dla samolotów co najmniej 30 schrono-hangarów, istniejących do dnia dzisiejszego ( 2007r. ). Również i tam zoragznizowano warsztaty remontowe dla tak unikalnych samolotów.
W drugiej połowie 60-tych lat grupa pilotów i techników przeszła specjalne przeszkolenie w jednostkach sowieckich na terenie ZSRS. Szkolenie to było związane ze sposobem użycia broni jądrowej. Piloci trenowali technikę bombardowania z lotu wznoszącego na małej wysokości. Do tego celu wykorzystywano imitację bomby jądrowej. Taktyczna bomba jądrowa ( w tamtym okresie zwana atomową ) o nazwie 6U-57 przenoszona była na lewym węźle podkadłubowym. Prawy węzeł podkadłubowy przenosił dodatkowy zbiornik paliwa. Tak samo na węzłach podskrzydłowych przenoszono dodatkowe zbiorniki paliwa.
W maju 1967r. 5 PPLM-Sz przejął dziedzictwo tradycji oraz nazwę i numer 3 Pułku Lotnictwa Szturmowego i stał się 3 Pomorskim Pułkiem Lotnictwa Myśliwsko-Bombowego. Stało się to na mocy Rozkazu Nr 07/MON z dnia 4.05.1967r. w sprawie przekazania jednostkom wojskowym historycznych nazw i numerów oddziałów frontowych oraz ustanowienia dorocznych świąt jednostek.
W takiej formie 3 Pomorski Pułk Lotnictwa Myśliwsko-Bombowego trwał przez wiele lat. Tylko w lutym 1982r. został podporządkowany dowódcy 3 Brandenburskiej Dywizji Lotnictwa Myśliwsko-Bombowego. Był to efekt przygotowywania się naszego lotnictwa do przyjęcia nowocześniejszych samolotów typu Su-22, przy jednoczesnym pozostawieniu w eksploatacji maszyn Su-7. Stało się to na podstawie zarządzenia Nr 06/DWL Dowódcy Wojsk Lotniczych z dnia 23.02.1982r.
Dla 3 PLM-B kolejna zmiana nastąpiła dopiero we wrześniu 1988r., kiedy to z powodu kończących się resursów samolotów Su-7 pułk przemianowano na 3 Pomorski Lotniczy Pułk Szkolno-Bojowy. Samoloty Su-7 poczynając od wersji Su-7 BM stopniowo wycofywano z eksploatacji, a w ich miejsce wprowadzano samoloty TS-11 Iskra.
W Polsce samoloty Su-7 były wykorzystywane do czerwca 1990r.. W wyniku Porozumień Helsińskich, o redukcji środków bojowych mogących przenosić broń jądrową nastąpił definitywny koniec eksploatacji polskich Su-7. Część samolotów ze złomowano, ale znaczna ich liczba trafiła do muzeów, głównie w 1994r.
W dniu 6.03.1992r. odbyło się uroczyste rozformowanie jednostki, na którym pożegnano sztandar pułku. Z dniem 30.04.1992r. jednostkę 3 Pomorski Pułk Lotnictwa Szkolno-Bojowego rozformowano.
W wyniku różnorakich zdarzeń utracono 1 Su-7 BM ( 1970r. ), 5 Su-7 BKŁ ( 1969r., 1982r., 2 x 1984r., 1987r. ) oraz 1 Su-7 U ( z 7 BB-R w Powidzu ).
Warte odnotowania jest przekazanie jednego Su-7 BKŁ nb 023 lotnictwu czechosłowackiemu w zamian za samolot zestrzelony przypadkowo przez polskiego MiG-21 PFM w 1971r.
Na początku 1988r. Sowieci przekazali Polsce jeden egzemplarz Su-7 BKŁ w zamian za samolot zniszczony w 1987r. przez pilota sowieckiego podczas przelotu do zakładu remontowego.

1992r. Koniec pułku.
Z dniem 30.04.1992r. 3 Pomorski Lotniczy Pułk Szkolno-Bojowy zostaje rozformowany. W dniu 6.03.1992r. odbyło się uroczyste rozformowanie jednostki, na którym pożegnano sztandar pułku.

Samoloty używane w Pułku
- Ił-2,
- Ił-10 / B-33,
- Lim-1 / 2,
- Lim-5 M,
- Lim-6 bis,
- Su-7 BM / BKL / U,
- TS-11 Iskra,

Opracował Karol Placha-Hetman

4 Pułk Lotnictwa Myśliwskiego w Goleniowie, a następnie
2 Pułk Lotnictwa Myśliwskiego „Kraków” w Goleniowie - 1944 - 1993r.



Historia
Powstanie 2 Pułku Bombowców Nocnych. 1944r.
Historia 2 PLM rozpoczyna się w identyczny sposób jak 1 PLM Warszawa. W dniu 1.04.1944r. na terenie ZSRS w miejscowości Grigoriewskoje utworzono 2 Pułku Nocnych Bombowców „Kraków”. Była to po 1 PLM „Warszawa” druga Polska jednostka lotnicza utworzona na wschodzie. Pułk utworzono na bazie żołnierzy 3 Dywizji Piechoty im. Romualda Trauguta. Podstawą był Rozkaz dzienny dowódcy 1 Armii Polskiej generała Zygmunta Berlinga, o powołaniu Polskich Sił Powietrznych.
W dniu 30.08.1944r. 2 PNB „Kraków” razem z 1 PLM „Warszawa” i 3 Pułku Lotnictwa Szturmowego, który w stu procentach był sowiecki, utworzyły 4 Pomorską Mieszaną Dywizję Lotniczą.
W dniu 31.10.1944r. powstało Dowództwo Lotnictwa Wojska Polskiego, na czele, którego stanął sowiecki generał Wiktor Połonin.
Głównym przeznaczeniem 2 PNB „Kraków”, było organizowanie i szkolenie Polskich jednostek lotniczych. Pułk był podzielony na trzy eskadry. W połowie 1944r. stan osobowy przedstawiał się następująco; 35 pilotów, 34 nawigatorów i 85 żołnierzy personelu naziemnego. Jedynym typem samolotu, w który wyposażono jednostkę był dwupłat Po-2 zwany popularnie Kukuryźnikiem.
Pierwszym dowódcą jednostki został pułkownik pilot Józef Smaga. Lecz już w czerwcu 1944r. dowódcą został major pilot Siemion Worobiow.
W dniu 12.08.1944r. Pułk przebazowano na lotnisko polowe koło Woli Rawskiej blisko frontu. Tak Pułk rozpoczął swój szlak bojowy.
W 2 PNB początkowo latali wyłącznie obywatele sowieccy. Polacy byli zazwyczaj tylko strzelcami. Stopniowo w miarę szkolenia nowej kadry pilotów obywateli sowieckich zamieniano Polskimi pilotami.
Kamuflaż wszystkich samolotów Polskiego Lotnictwa Ludowego był identyczny jak samolotów sowieckich, z wszystkimi niuansami. Już od początku istnienia lotnictwa na samolotach malowano polskie znaki rozpoznawcze – szachownice. Dotyczyło to zarówno samolotów pilotów polskich, jak i sowieckich ( w 3 Pułku Lotnictwa Szturmowego ). Wynikało to z umowy wojskowej między dowództwami obu wojsk. Podobnie jak to miało miejsce w Anglii, szachownice były małe i umieszczane z przodu samolotu, w okolicach silnika. Były one jednak nieco większe od używanych w Anglii (bok 300-350 mm). Rolę właściwych znaków rozpoznawczych pełniły sowieckie gwiazdy - jak wynika ze zdjęć, malowane były na trzy sposoby:
· gwiazda bez obwódki,
· gwiazda z białą, grubą obwódką,
· gwiazda z białą, grubą obwódką i cienką czarną.
Charakterystyczny był też sposób malowania końcówek kołpaków śmigła - 1 PLM miała je w kolorze żółtym, 2 PNB - niebieskim, a 3 PLSz - białym.
Sowieckie gwiazdy zniknęły, gdy już po wojnie, w dniu 11.07.1945r. gen. Wiktor Połynin wydał rozkaz o przemalowaniu gwiazd na szachownice. Miało to zostać wykonane do dnia 20.07.1945r.


Działania wojenne

Działania wojenne pułk rozpoczął w dniu 11.09.1944r., biorąc udział w bombardowaniu zgrupowania 19. niemieckiej dywizji pancernej. Piloci Pułku udzielili niewielkiej pomocy warszawskim powstańcom, zrzucając sprzęt, amunicję i żywność. Pułk działał w tym czasie w rejonie Czerniakowa, Żerania, Błonic i innych miejscowości położonych w pobliżu Warszawy. Działania Pułku to m.in. prowadzenie lotów wywiadowczych, udział w walkach o wyzwolenie Warszawy. Pułk uczestniczył również w walkach na Wale Pomorskim, a także w walce o Berlin.
W czasie 8 miesięcy udziału w walkach Pułk wykonał 2 121 lotów. 1/3 ogólnej ilości lotów to działania w rejonie Warszawy. Na znamienne rezultaty działań pułku ( w okresie 38 nocy) składa się 266 zniszczonych dział i moździerzy, 2 387 samochodów, 8 wagonów kolejowych, 7 reflektorów przeciwlotniczych. Uderzenia pułku wywołały: 111 pożarów, zburzyły ok. 300 budynków, spowodowały 43 wybuchy składów paliw i amunicji oraz wyeliminowały z walki ok. 1 200 żołnierzy nieprzyjaciela. Pułk nie poniósł przy tym strat w ludziach. Zniszczonych zostało jedynie 5 samolotów.
Dokładnie w dniu zakończenia wojny Pułk otrzymuje rozkaz powrotu do Polski. Zostaje przebazowany na lotnisko w Bydgoszczy, gdzie stacjonuje od 1945r. do 1957r.

Lotniska na których bazował pułk w okresie II wojny światowej:
Grigoriewskoje – od 1.04.1944r. do 3.06.1944r.
Gostomel - od 4.06.1944r. do 16.08.1944r.
Dys - od 17.08.1944r. do 18.08.1944r.
Wola Rowska - od 17.08.1944r. do 12.01.1945r.
Radzymin – od 13.01.1945r. do 23.01.1945r.
Gaj - od 24.01.1945r. do 8.02.1945r.
Bydgoszcz - od 9.02.1945r. do 11.03.1945r.
Mirosławiec – od 10.03.1945r. do 14.04.1945r.
Barnówko – od 13.04.1945r. do 21.04.1945r.
Heckelberg - od 20.04.1945r. do 1.05.1945r.
Möthlow - od 1.05.1945r. do końca wojny

Dowódcy 2 PNB „Kraków” w okresie II wojny światowej:
ppłk Józef Smaga – od 1.04.1944r. do 1.08.1944r.
mjr Siemion Worobiow – od 2.08.1944r. do końca wojny (?)

Okres pokoju 1945-1946r. 2 PLSz „Kraków”
Równo z końcem II wojny światowej wszystkie Polskie jednostki otrzymują rozkaz powrotu do Polski. W dniu 10.05.1945r. pułk rozpoczyna działalność z lotniska w Bydgoszczy. Wiele jednostek jest rozformowywanych, ale pułk ten pozostaje. Zostaje przezbrojony całkowicie w samoloty szturmowe. Zmienia charakter wykonywanych zadań i oczywiście nazwę na 2 PLSz „Kraków” ( pułk lotnictwa szturmowego ). Stało się to na mocy Rozkazu z dnia 1.09.1945r.
Za udział w wojnie przeciwko niemcom 2 PLSz „Kraków” stacjonujący w Bydgoszczy został odznaczony Orderem Virtuti Militari V Klasy.
Druga połowa 40-tych lat charakteryzuje się próbą utworzenia przez Polskę takiego lotnictwa, aby sprostało wymaganiom czasu pokoju. Planowano utworzyć trzy pułki myśliwskie, trzy pułki myśliwsko-szturmowe i jeden pułk bombowy.
W dniu 24.01.1946r. na mocy Rozkazu Naczelnego Dowódcy WP powstają nowe jednostki, inne są likwidowane, a pozostałe przeformowane. Na mocy tego Rozkazu powołano do istnienia 2 Dywizję Lotnictwa Szturmowego ze składem; 4 PLSz ( poprzedni 2 PLSz „Kraków” ), 5 PLSz ( poprzedni 3 PLSz ), 6 PLSz, 7 PBN ( Pułk Bombowców Nocnych ). Dywizja ta była składem Lotnictwa Wojska Polskiego.
W dniu 1.09.1946r. 4 PLSz w Bydgoszczy otrzymuje sztandar ufundowany przez społeczeństwo Bydgoszczy.
Jednak druga połowa 40-tych lat to okres bardzo trudny dla Polskiego Narodu. Jesteśmy pod coraz silniejszą dominacją sowiecką. Wielu naszych rodaków nie może powrócić do kraju, a ci którzy wrócili są szykanowani, często więzieni i nierzadko skazywani na śmierć, za rzekome szpiegostwo. Ten los nie omija Polskich lotników walczących na zachodzie. Sowieccy oficerowi panoszą się w Polskich dowództwach, a dorównują im komuniści z Polskim rodowodem. Były też czystki. Zresztą to jest temat na osobny rozdział.
Jeśli chodzi o sprzęt latający to sytuacja wyglądała źle. Wciąż korzystano z maszyn które brały udział w wojnie. Nowe samoloty pojawiły się dopiero w lutym 1949r. w postaci nie najnowocześniejszych konstrukcji typu Ił-10. Co gorsza, to nie było widoku na nowoczesny sprzęt, gdyż nasz nowy „nadzorca” nie prowadził żadnych prac nad nowoczesnym samolotem szturmowym.
Na mocy Rozkazu z dnia 28.12.1953r. 4 PLSz otrzymuje ponownie, po sześciu latach, nazwę własną „Kraków”. Tylko ten pułk i 1 PLM dostąpili zaszczytu otrzymania nazwy wyróżniającej.


Lotnisko w Goleniowie 2007r.
Lotnisko pod Szczecinem nosi dokładnie nazwę Goleniów-Glewice. Położenie geograficzne 53,35 N 14,54 E. Na wysokości 47 m npm. Położone jest około 4 km na wschód od miasta Goleniów, przy drodze krajowej Nr 6. Zostało wyposażone w jeden pas startowy o wymiarach 2 500 m x 60 m. Orientacja pasa startowego 13/31. Posiada nawierzchnię betonową i asfaltowa. W latach 1957-1993r. było wykorzystywane jako lotnisko wojskowe i okazjonalnie cywilne. Od 1993r. jest tylko lotniskiem cywilnym wykorzystywanym dla ruch pasażerskiego i dla lotnictwa sanitarnego. Osiedle oficerskie ulokowano w pobliskiej miejscowości Maszewo.

4 PLSz „Kraków” przeniesiony do Goleniowa 1957r.
W 1957r. 4 PLSz zostaje przebazowany z Bydgoszczy na lotnisko w Goleniowie na którym stacjonuje do momentu rozformowania w 1993r.
W 1957r. 4 PLSz przyjmuje na uzbrojenie samoloty Polskiej produkcji typu Lim-1 / 2. Wprowadzenie do uzbrojenia tych maszyn wywołuje w pułku wielkie zmiany; Rozpoczyna się szkolenie na sprzęcie z napędem turboodrzutowym. Nowy sprzęt pozwala na wykonywanie także zadań myśliwskich, więc pułk staje się pułkiem myśliwsko-szturmowym czyli 4 PLM-Sz „Kraków”.
W 1960r. 4 PLM-Sz z Goleniowa podlega bezpośrednio pod 8 Dywizję Lotnictwa Myśliwsko-Bombowego w Bydgoszczy. W skład tej dywizji oprócz 4 PLM-Sz wchodziły pułki; 5 PLM-Sz w Bydgoszczy i 48 PLM-Sz w Inowrocławiu. Z kolei 8 DLM-Sz podlegała pod Dowództwo Lotnictwa Operacyjnego z siedziba w Poznaniu.
Wiosną 1960r. pułk otrzymuje na wyposażenie pierwsze myśliwce Lim-5.

4 PLM „Kraków” 1963r.
W 1963r. w pułku następują po raz kolejny istotne zmiany. Ponieważ zostaje wytypowany jako pułk który zostanie przezbrojony w naddźwiękowe myśliwce MiG-21 staje się Pułkiem Lotnictwa Myśliwskiego. Za tym następują kolejne zmiany organizacyjne. Pułk został wyłączony ze struktur 8 DLM-Sz, i został podporządkowany pod 5 BDLM ( Brandenburska Dywizja Lotnictwa Myśliwskiego ) w Świdwinie. Dywizja ta posiada teraz w swoim składzie dwa pułki myśliwskie 4 PLM i 40 PLM.
Od 1964r. pułk rozpoczyna intensywne przeszkalanie pilotów i personelu technicznego na samoloty MiG-21. Oficjalnie szkolenie rozpoczęto w dniu 1.04.1965r.
Pułk staje się także prekursorem w wykorzystywania DOL ( drogowe odcinki lotniskowe ) dla MiG-21. pierwszym pilotem który dokonał lądowania i startu samolotem MiG-21 na drodze był kpt. Pilot Zbigniew Biedrzycki.
Około 1967r. podstawowym typem samolotu w pułku jest oczywiście MiG-21 w wersjach PF ( około 5 sztuk ) i PFM ( około 12 sztuk ). Ale pułk dysponuje jeszcze Polskimi Lim-2 / 5 ( około 15 sztuk ).

2 PLM „Kraków” 1967r.
W 1967r. następuje pewna korekta w organizacji Lotnictwa Operacyjnego. 4 PLM otrzymuje nowy numer i nazwę własną 2 PLM „Kraków”. Stało się to na podstawie Rozkazu Nr 07/MON Ministra Obrony Narodowej z dnia 4.05.1967r., w sprawie przekazania jednostkom wojskowym historycznych nazw i numerów oddziałów frontowych oraz ustanowienia dorocznych świąt jednostek.
Pułk ten przejmuje także tradycje rozformowanego 2 PLM w Krakowie-Czyżynach.

1971r.
5 Brandenburska Dywizja Lotnictwa Myśliwskiego zostaje przemianowana na 3 Brandenburską Dywizję Szturmowo-Rozpoznawczą. Stało się to na podstawie zarządzenia Szefa Sztabu Generalnego Nr 012/Org z dnia 6.03.1971r. Prawie równocześnie Szef Sztabu Wojsk Lotniczych Nr 03 z dnia 27.03.1971r. zmieniono podległości pułków. Dlatego 3 BDLSz-R otrzymał 8 PLSz z Mirosławca, 32 PLRTiA z Sochaczewa. Pozostał 40 PLM przemianowany na 40 PLSz i przezbrojony w samoloty szturmowe. 2 PLM z Goleniowa wyszedł ze struktur 3 BDLSz-R i od tej pory bezpośrednio podlega pod Poznań.
Ta sytuacja pułku trwa najdłużej, bo aż do 1990r.

1990r.
Przemiany społeczno-polityczne w Polsce 1989r. musiały także doprowadzić do zmian w Lotnictwie Polskim. Na podstawie Rozkazu MON z dnia 1.07.1990r. nastąpiło połączenie Wojsk Lotniczych zwanych poprzednio Lotnictwem Operacyjnym z Wojskami Obrony Powietrznej Kraju. W ten sposób powstały Wojska Lotnicze i Obrony Powietrznej.
W takiej sytuacji 2 PLM „Kraków” trafia do 2 Korpusu Obrony Powietrznej ze Sztabem i Dowództwem w Bydgoszczy.
W tym czasie pułk na stanie posiadał 24 MiG-21 M / MF i 5 MiG-21 UM.

1993r.
Zarządzeniem dowódcy Wojsk Lotniczych i Obrony Powietrznej Nr 90 z dnia 23.09.1993r. i Rozkazem dowódcy 2 KOP Nr 46 z dnia 12.10.1993r. 2 PLM „Kraków” z dniem 31.12.1993r. został rozformowany.
W dniu 10.01.1994r. odbyła się ostatnia zbiórka pułku.
Posiadane samoloty przekazano do innych pułków lotniczych, miedzy innymi do 1 PLM „Warszawa”. Ostatnie maszyny odleciały we wrześniu 1993r.

Wspomnienia

W 10-rocznicę odlotu ostatnich myśliwców z pułku w Goleniowie zorganizowano zbiórkę byłej kadry zawodowej i dokonano odsłonięcia tablicy pamiątkowej na murze nowo wybudowanego portu lotniczego.
Pułk przez cały okres swej działalności należał do przodujących jednostek Polskiego lotnictwa. Odznaczony został ( już w 1945r. ) Krzyżem Orderu Virtuti Militari V klasy oraz krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski ( w 1975r. ) Honorowe pamiątki i odznaki, jakie otrzymał Pułk to między innymi: Gryf pomorski, Złota Odznaka "Za pracę społeczną dla Krakowa", "Za zasługi dla Aeroklubu", "Zasłużony dla lotnictwa", Honorowa Odznaka I stopnia za zasługi dla PLL "LOT".


Sala Pamięci 2 PLM "Kraków" 2005r.
Niewiele osób wie, że w zabytkowej Bramie Wolińskiej oprócz Punktu Informacji Turystycznej i Sali Historii Miasta mieści się również Sala Pamięci 2 PLM "Kraków". To właśnie tu po rozwiązaniu pułku przeniesiono część eksponatów, które znajdowały się w Sali Tradycji 2 PLM. Można tu obejrzeć księgi pamiątkowe, albumy z setkami zdjęć, wycinki z czasopism traktujące o pułku, jego dokonaniach i ludziach, pamiątkowe puchary, modele oraz kilka elementów sprzętu i wyposażenia. Funkcjonuje to dzięki życzliwości władz miasta i dbałości pracujących tu osób.
(Zdjęcia - Janusz Klus).
Brama Wolińska Punkt Inf. Turystycznej Puchary itp. Elementy wyposażenia. Puchary itp.-2 Ubiór wysokościowy. Modele Puchary itp.-3

Pożegnanie Lim-2 2006r.

W dniu 20.07.2006r. pożegnaliśmy ostatnią widoczną pamiątkę po 2 PLM "Kraków". Był nią samolot myśliwski Lim-2, który od 39 lat przypominał o związkach miasta z lotnictwem wojskowym. Ustawiony początkowo na terenie przyległym do ówczesnego GKO kilkakrotnie zmieniał swoje "miejsce bazowania", aż ostatecznie spoczął na postumencie przy skrzyżowaniu ulic Szkolnej i Jagiełły. Po rozwiązaniu 2 PLM miasto nie miało środków na chociażby symboliczną kosmetykę i niezbędne naprawy. Przed ze złomowaniem uratowała samolot decyzja o przeniesieniu go do 22 Bazy Lotniczej w Malborku! Dowództwo tej jednostki zgodziło się przejąć samolot, który po wyremontowaniu zostanie ustawiony jako pomnik na terenie bazy.
Na kadłubie Lim-2 widnieje numer 1967r. Jest to numer przedstawiający rok rozpoczęcia stacjonowania 2 PLM „Kraków” na lotnisku w Goleniowie.
Być może nie będzie to definitywny koniec lotniczej mini-ekspozycji w Goleniowie. Kilka osób - w tym głównie członkowie naszego stowarzyszenia - od kilku już lat czynią usilne starania o przekazanie nam kadłuba samolotu MiG-21; takiego na jakim pułk zakończył swą służbę. Inicjatywa ta ma poparcie władz miasta, ale do sfinalizowania projektu jeszcze ciągle daleko - niemniej jakieś szanse na to są.
(Zdjęcia - Janusz Klus).
Tak to wyglądało Ostatnie chwile na cokole... Przygotowania do demontażu. Przygotowania do demontażu - 2. No to w górę!!! Już na samochodzie. Gotów do odjazdu! Zegnajcie...

Katastrofy, wypadki i awarie na MiG-21 Pułku w Goleniowie.
1. W dniu 8.03.1967r. wypadkowi uległ MiG-21 F-13 z 2 PLM. Pilot porucznik Paweł Kacprzak ( Kacprzycki ) przeżył. Okolice miejscowości Wierzchosław.
2. W dniu 24.08.1973r. wypadkowi uległ MiG-21 F-13 z 2 PLM nad wyspą Wolin. Pilot porucznik Jan Turowski przeżył ( zginął ).
3. W dniu 12.12.1980r. wypadkowi uległ MiG-21 PFM z 2 PLM w okolicach miejscowości Wierzchosłwa. Pilot porucznik Henryk Halka przeżył ( zginął ).
4. W dniu 12.05.1983r. wypadkowi uległ MiG-21 PFM z 2 PLM na lotnisku Goleniów. Pilot porucznik Wiesław Kalicki katapultował się na wysokości 3 900 m.
5. W dniu 1.09.1983r. wypadkowi uległ MiG-21 PFM z 2 PLM nad poligonem Nadarzyce. Pilot kapitan Roman Jóźwik przeżył.
6. W dniu 2.12.1983r. wypadkowi uległ MiG-21 MF z 2 PLM w okolicy miejscowości Rychowa. Porucznik Eugeniusz Wojciechowski przeżył ( zginął ).

Opracował Karol Placha-Hetman

3 Pułk Lotnictwa Myśliwskiego we Wrocławiu-Strachowicach,
a następnie 11 Brandenburski Pułk Lotnictwa Myśliwskiego we Wrocławiu-Strachowicach - 1944-1999r.



Wstęp
W planach sowieckich, w czasie II wojny światowej, było utworzenie Polskiego związku lotniczego jako 3 Dywizji Lotnictwa Myśliwsko-Bombowego. Z powodu braku odpowiedniego sprzętu przystąpiono do formowania 3 Dywizji Lotnictwa Myśliwskiego w składzie trzech pułków myśliwskich, którym nadano oznaczenia 9 PLM, 10 PLM, 11 PLM. Na marginesie w tym czasie pisano „myśliwski pułk lotniczy”, a nie „pułk lotnictwa myśliwskiego”. Podstawa był rozkaz operacyjny z dnia 7.09.1944r., w którym była mowa o powołaniu 1 Mieszanego Korpusu Lotniczego. Miejscem formowania była osada Karłówka na Ukrainie.
Od dnia 17.09.1944r. na lotnisku Krasnogród rozpoczęto szkolenie pilotów z 9 PLM, a na lotnisku Karłówka pilotów z 10 PLM i 11 PLM. Podstawowym samolotem stał się Jak-1. Gotowość do rozpoczęcia działań wojennych osiągnięto z początkiem 1945r., a w dniu 20.01.1945r. przystąpiono do przebazowania dywizji na teren Polski. Sowici bardzo dbali o to, aby Polacy nie walczyli na terenach wschodniej Rzeczpospolitej, a do walki przystąpili dopiero po przekroczenie linii Buga. Przebazowanie przeprowadzono w kilku rzutach powietrznych i kołowych, a zakończono w marcu 1945r.
Pierwsze walki stoczono z końcem marca 1945r., niszcząc samoloty i umocnienia wroga. Dywizja brała bezpośredni udział w walkach o Berlin. Za wysiłek bojowy dywizja otrzymała Krzyż Grunwaldu I klasy i tytuł Brandenburskiej.

Okres Pokoju
Po zakończeniu działań wojennych dywizja jako 3 Brandenburska Dywizja Lotnictwa Myśliwskiego, otrzymała rozkaz powrotu do kraju na lotnisko Kutno. Po pewnym czasie 11 PLM został przebazowany na lotnisko na wybrzeżu. Prawdopodobnie do Gdynia-Babie Doły.
W 1946r. pułki; 9 PLM, 10 PLM, 11 PLM zostały podporządkowanie bezpośrednio Dowództwu Wojsk Lotniczych i już w dniu 24.01.1946r. Rozkazem Naczelnego Dowódcy WP zostaje powołana do życia 1 Dywizja Lotnictwa Myśliwskiego ze składem; 1 PLM w Warszawie, 2 PLM w Krakowie ( poprzedni 10 PLM ), 3 PLM ( poprzedni 11 PLM ).
Ten system organizacyjny przetrwał do 1950r. W związku z wojną w Korei sowieci zmusili nas do rozwinięcia armii do nadmiernych rozmiarów w stosunku do faktycznych potrzeb. W związku z tym zaczęto tworzyć nowe związki taktyczne.
W okresie 1950-1953r. tworzy się 6 Dywizja Lotnictwa Myśliwskiego Wojsk Lotniczych. Podstawą tego związku taktycznego staje się 3 PLM. W tym celu 3 PLM zostaje przebazowany na lotnisko Wrocław-Starachowice. Sama 6 DLM WL podlega pod 3 Korpus Lotnictwa Myśliwskiego z dowództwem w Poznaniu.

Lotnisko Wrocław-Strachowice 2007r.
WRO/EPWR to międzynarodowe oznaczenie ( wg IATA i ICAO ) lotniska Wrocław-Strachowice. Jego początki sięgają lat 30-tych dwudziestego wieku, kiedy to rozpoczęto budowę nowego lotniska na potrzeby odradzającego się niemieckiego lotnictwa wojskowego. Miasto Wrocław, funkcjonujące wtedy pod nazwą Breslau, miało już cywilny port lotniczy Breslau-Gandau ( Gądów ). W lutym/marcu 1945r. po zamknięciu pierścienia okrążenia przez Armię ( Sowiecką ) Czerwoną, lotnisko Starachowice trafiło pod administrację wojsk sowieckich. Po zakończeniu działań wojennych lotnisko przeszło pod administrację władz polskich.
W związku z rozbudową na początku lat 50. Polskiego Lotnictwa Wojskowego, lotnisko Starachowice uległo znacznej modernizacji. Zbudowano przede wszystkim betonowy pas startowy, co było związane z wprowadzeniem samolotów odrzutowych na wyposażenie lotnictwa wojskowego.
Lotnisko Wrocław-Starachowice ma współrzędne geograficzne 51,06 N 16,53 E oraz leży 123 m npm. Jest położone w zachodniej części Wrocławia. Zostało wyposażone w jeden pas startowy o wymiarach 2 500 m x 60 m. Orientacja pasa startowego wynosi 12/30. posiada nawierzchnię betonową. Od 50-tych lat pełniło zawsze podwójną rolę, czyli było lotniskiem cywilno-wojskowym. Od 1999r. jego wojskowa rola zawęża się do roli lotniska transportu wojskowego. To głównie z niego odlatują i przylatują nasi żołnierze na misje za granicą.

3 PLM przechodzi na samoloty z napędem turboodrzutowym
Sam pułk w 1953r. rozpoczyna przeszkalanie się na samoloty z napędem turboodrzutowym. Pierwszym typem staje się Jak-23, a samolotem szkolnym Jak-17 W Agata. Ten stan rzeczy trwa jednak krótko, gdyż Polski przemysł już produkował na skalę masową samoloty Lim-1 będące licencją sowieckich MiG-15. Samoloty te zaczęły docierać do pułku w 1954r.

1957r. Nowa organizacja
W 1957r. następuje w Lotnictwie Polskim znaczna zmiana organizacyjna. Nie wdając się we wszystkie szczegóły, to w ich efekcie 3 PLM przeniesiony zostaje z Lotnictwa Wojskowego do Lotnictwa Obrony Przeciw Lotniczej Obszaru Kraju. Nie ma już dywizji, a największą jednostką organizacyjną jest korpus. 3 PLM zostaje przypisany do 3 Korpusu OPL OK. z dowództwem we Wrocławiu. Oprócz 3 PLM w jego skład weszły; 38 PLM z Powidza, 45 PLM z Babimostu, 62 PLM z Krzesin. Dodatkowo 3 Korpus OPL OK. ma do dyspozycji; 44 Eskadra Lotnictwa Łącznikowego ( Wrocław ), 14 Pułk Artylerii OPL ( Wrocław ), 98 Pułk Artylerii OPL ( Poznań ), 18 Batalion Radiotechniczny ( Poznań-Ławica ), 22 Batalion Radiotechniczny ( Strachowice ).

1968r. 3 PLM zmienia nazwę na 11 Brandenburski PLM
W 1968r. następuje w Polsce kolejna ważna reorganizacja, która skutkuje zmiana nazwy z 3 PLM na 11 Brandenburski PLM, czyli powrotu do nazwy historycznej. Jest to o tyle istotne, gdyż podkreśla, że pułk brał udział w walkach z niemcami. Musimy także pamiętać, że w tym czasie 11 PLM stacjonujący w Debrznie zostaje przemianowany na 9 PLM.

MiG-21 w Pułku
W tym czasie pułk przechodzi do szkolenia na samolotach naddźwiękowych MiG-21. Samolot ten stał się podstawowym sprzętem pułku do końca jego istnienia.
Około 1966r. w jednostce pojawiają się pierwsze MiG-21 F-13. Są to maszyny pozyskane z innych jednostek, które w tym czasie otrzymywały już nowsze wersje tego myśliwca. Na przełomie 60/70-tych lat pułk otrzymuje na wyposażenie pierwsze MiG-21 PF i MiG-21 PFM, które staja się podstawowym typem używanym w pułku. Pozwalają one na całkowite przezbrojenie pułku na myśliwce naddźwiękowe. Około 1980r. pułk otrzymuje na wyposażenie pierwsze egzemplarze samolotów MiG-21 M / MF.
W 1989r. pułk zostaje zobowiązany do przekazanie kilku samolotów MiG-21 MF do 62 PLM w Krzesinach. Jednak już w 1990r. samoloty te powracają do Starachowic, gdyż w Krzesinach nie było dostatecznej bazy osobowej i materiałowej do eksploatacji tych samolotów.
W 1991r. pułk posiadał na stanie 24 MiG-21 MF, 5 MiG-21 UM oraz około 4 TS-11 Iskra.

1989r.
W przededniu przemian społeczno-politycznych w Polsce 11 BPLM nadal podlega pod 3 Korpus OPK ( poprzednio OPL OK. ) z dowództwem we Wrocławiu, ale już tylko w składzie dwóch pułków. Tym drugim był 62 PLM Krzesiny. Dodatkowo w tym czasie 3 Korpus OPK dysponuje; 1 Brygadą Artylerii OPK w Bytomiu, 79 Samodzielnym Pułkiem Artylerii w Poznaniu, 3 Brygada Radiotechniczną.

1991-1999r.
W 90-tych latach po rozwiązaniu 39 PLM w Mierzęcicach 11 PLM stacjonuje jedną eskadrą właśnie w Mierzęcicach. Sytuacja ta trwała do momentu rozformowania 11 BPLM ze Strachowic.
W 1999r. rozformowano 11 PLM. Wszystkie jego sprawne MiG-21 MF przekazano do 3 PLM ( były 62 PLM ) w Krzesinach i 10 PLM w Łasku. Dzięki temu wszystkie będące jeszcze w użyciu MiG-21 MF skupiono w tych dwóch pułkach.

Samoloty używane w Pułku we Wrocławiu-Strachowicach
Jakowlew Jak-17 W,
Jakowlew Jak-23,
WSK Mielec Lim-1,
WSK Mielec Lim-2,
WSK Mielec Lim-5,
Mikojan i Guriewicz MiG-21 F-13,
Mikojan i Guriewicz MiG-21 PF,
Mikojan i Guriewicz MiG-21 PFM,
Mikojan i Guriewicz MiG-21 M,
Mikojan i Guriewicz MiG-21 MF,
Mikojan i Guriewicz MiG-21 UM,
TS-11 Iskra

Wypadki lotnicze w Pułku
1. W dniu 24.01.1969r. wypadkowi uległ MiG-21 PFM z 11 PLM w okolicach miejscowości Zamłynie. Pilot porucznik Mieczysław Wojciechowski przeżył ( zginął ).
2. W dniu 16.02.1971r. wypadkowi uległ MiG-21 PFM z 11 PLM koło miejscowości Wrząca Śląska. Pilot kapitan Henryk Osierda przeżył ( zginął ).
3. W dniu 14.06.1978r. wypadkowi uległ MiG-21 U z 11 PLM na lotnisku Wrocław-Strachowice. Pilot kapitan Zbigniew Jancewicz przeżył ( zginął ).
4. W dniu 2.08.1979r. wypadkowi uległ MiG-21 F-13 nb 2409 nr 762409 z 11 PLM. Pilot przeżył.
5. W dniu 4.03.1988r. wypadkowi uległ MiG-21 MF z 11 PLM na lotnisku Starachowice-Wrocław. Pilot porucznik Jarosław Górecki zginął podczas startu do nocnego lotu. Przyczyną katastrofy była niesprawność silnika wynikająca z uszkodzenia przewodu powietrznego doprowadzającego powietrze pod ciśnieniem do pompy paliwowej dopalacza. Nadmierna ilość paliwa spowodowała przepalanie łopatek turbiny i przerwanie pracy silnika. W miejscu gdzie zginął pilot koledzy z JW. 1465 umieścili tablice pamiątkową.

Opracował Karol Placha-Hetman

2 Pułk Lotnictwa Myśliwskiego w Krakowie - 1944 - 1966r.


Historia

W planach sowieckich było utworzenie Polskiego związku lotniczego jako 3 Dywizji Lotnictwa Myśliwsko-Bombowego. Z powodu braku odpowiedniego sprzętu przystąpiono do formowania 3 Dywizji Lotnictwa Myśliwskiego w składzie trzech pułków myśliwskich, którym nadano oznaczenia 9 PLM, 10 PLM, 11 PLM. Na marginesie w tym czasie pisano „myśliwski pułk lotniczy”, a nie „pułk lotnictwa myśliwskiego”. Podstawą był rozkaz operacyjny z dnia 7.09.1944r., w którym była mowa o powołaniu 1 Mieszanego Korpusu Lotniczego. Lokalizacją była miejscowość Karłówka na Ukrainie.
Od dnia 17.09.1944r. na lotnisku Krasnogród rozpoczęto szkolenie pilotów z 9 PLM, a na lotnisku Karłówka pilotów z 10 PLM i 11 PLM. Podstawowym samolotem stał się Jak-1. Gotowość do rozpoczęcia działań wojennych osiągnięto z początkiem 1945r., a w dniu 20.01.1945r. przystąpiono do przebazowania dywizji na teren Polski. Sowici bardzo dbali o to, aby Polacy nie walczyli na terenach wschodniej Rzeczpospolitej, a do walki przystąpili dopiero po przekroczenie linii rzeki Bug. Przebazowanie przeprowadzono w kilku rzutach powietrznych i kołowych, a zakończono w marcu 1945r.
Pierwsze walki stoczono z końcem marca 1945r., niszcząc samoloty i umocnienia wroga. Dywizja brała bezpośredni udział w walkach o Berlin. Za wysiłek bojowy dywizja otrzymała Krzyż Grunwaldu I klasy i tytuł Brandenburskiej.

Okres Pokoju
Po zakończeniu działań wojennych dywizja jako 3 Brandenburska Dywizja Lotnictwa Myśliwskiego, otrzymała rozkaz powrotu do kraju na lotnisko Kutno.
Po pewnym czasie 10 PLM został przebazowany do Krakowa na lotnisko Czyżyny.
W 1946r. pułki; 9 PLM, 10 PLM, 11 PLM zostały podporządkowanie bezpośrednio Dowództwu Wojsk Lotniczych i już w dniu 24.01.1946r. Rozkazem Naczelnego Dowódcy WP zostaje powołana do życia 1 Dywizja Lotnictwa Myśliwskiego ze składem; 1 PLM w Warszawie, 2 PLM w Krakowie ( poprzedni 10 PLM ), 3 PLM ( poprzedni 11 PLM ).
Ten system organizacyjny przetrwał do 1950r. W związku z wojną w Korei sowieci zmusili nas do rozwinięcia armii do nadmiernych rozmiarów w stosunku do faktycznych potrzeb. W związku z tym zaczęto tworzyć nowe związki taktyczne. 2 PLM w Krakowie wychodzi ze struktur 1 DLM i na jego bazie zostaje formowany 7 DLM OPL ze sztabem i dowództwem w Krakowie. W ramach 7 DLM OPL mają funkcjonować trzy pułki myśliwskie; oprócz 2 PLM w Krakowie-Czyżynach, nowo utworzone 39 PLM w Mierzęcicach i 40 PLM również w Mierzęcicach.

Era samolotów z napędem turboodrzutowym
Z końcem 40-tych lat już było wiadome, że zbliża się kres myśliwców z napędem tłokowym i wprowadzanie do służby pierwszych maszyn z napędem turboodrzutowym. 2 PLM jako jeden z pierwszych miał się przezbroić na nowy typ myśliwców. Początkowo miały być to Jak-17.
Zasadnicze przeszkalanie pilotów miało się odbywać w Radomiu. Lecz wojna w Korei spowodowała przyspieszenie procesu wprowadzania nowej techniki. Miejscem organizowania się nowego typu jednostek staje się nowe lotnisko Bemowo w Warszawie. Oba pierwsze pułki myśliwskie ( 1 PLM z 5 DLM i 2 PLM z 7 DLM ) szkolą się niemal jednocześnie. W 1950r. jednostki myśliwskie przygotowują się do przyjęcia samolotów z napędem turboodrzutowym. Już było wiadomo, że samolotem tym będzie myśliwiec Jak-23, którego produkcję seryjną zaczęto nawet przygotowywać w Mielcu. Aby łatwiej pilotom przejść na samolot turboodrzutowy posłużono się dwumiejscowym samolotem Jak-17 W ( UTI ).
W połowie 1951r. na lotnisko Bemowo zaczynają przybywać nowocześniejsze myśliwce turboodrzutowe typu MiG-15. Wówczas zapadają decyzje, że wszystkie myśliwce typu Jak-23 w liczbie około 100 egzemplarzy staną się uzbrojeniem tylko 7 DLM, czyli 2 PLM, 39 PLM i 40 PLM.

Lotnisko Kraków-Czyżyny 2007r.

W 50-tych latach lotnisko dysponowało pasem startowym o wymiarach 1 900 m x 45 m, z nawierzchnią betonową. Współrzędne lotniska 50,04 N 19,47 E. Orientacja pasa startowego 08/26. Lotnisko posiadało pełne zaplecze. W tym czasie było także wykorzystywane jako cywilny port lotniczy dla miasta Krakowa. Obecnie ( 2000r. ) lotnisko pełni funkcje Muzeum Lotnictwa. Dysponuje pasem startowym o wymiarach 720 m x 60 m, jest wpisane do rejestru lotnisk cywilnych i jest wykorzystywane okazjonalnie.

Kraków – Czyżyny 1952r.
Od 1952r. 2 PLM z samolotami Jak-23 rozpoczyna swoją działalność na krakowskim lotnisku Czyżyny. W procesie szkolenia intensywnie jest wykorzystywany poligon Pustynia Błędowska. Dowódcą jednostki w tym czasie był Jan Frej-Bielecki.
Na bazie stanu osobowego 2 PLM zaczynają być organizowane kolejne dwa pułki myśliwskie, stanowiące wraz z nim 7 DLM OPL. Jest to 39 PLM i 40 PLM. Dla nowo tworzonych pułków powstaje lotnisko Mierzęcice, w pobliżu Katowic.
W 1957r. w Lotnictwie Wojskowym, na fali ruchów społecznych, dochodzi do kolejnych poważnych przemian. Oficerowie sowieccy opuszczają stanowiska dowódcze w Ludowym Wojsku Polskim. Dodatkowo lotnictwo Polskie dysponuje już znaczą ilością nowoczesnych samolotów bojowych produkcji Polskiej. 2 PLM Traci powoli swoje znaczenie. Pierwszym powodem jest sprzęt. Pułk należy do tych pułków które najdłużej użytkują samoloty Jak-23 ( technicznie przestarzałe ). Drugim powodem i to podwójnym jest duża odległość od potencjalnego przeciwnika oraz powstawanie wielkiego miasta – Nowej Huty. Lotnisko w Czyżynach znalazło się pomiędzy wielkimi miastami, a właściwie w centrum aglomeracji Krakowa i to na kierunku wschód-zachód.
Niemniej jednak 2 PLM nadal wchodzi w skład WOPL OK. i WL i bezpiecznie wykonuje swoje zadania doskonaląc poziom wyszkolenia.
Z początkiem 60-tych lat lotnisko w Czyżynach staje się bazą nieużywanego już sprzętu latającego i powoli staje się muzeum. Jego teren wielokrotnie jest wykorzystywany dla organizowania pokazów lotniczych dla mieszkańców Krakowa. Sam byłem widzem takich pokazów w 1966r., kiedy zademonstrowano w powietrzu myśliwce Lim-1/2 i skoki spadochronowe.

Rozformowanie 2 PLM w Krakowie-Czyżynach
2 PLM w Czyżynach zostaje rozformowany, a jego numer i tradycje przejmuje 4 PLM w Goleniowie, który w 1967r. otrzymuje nazwę 2 PLM „Kraków” w Goleniowie.

Opracował Karol Placha-Hetman