3 Polskie Skrzydło Myśliwskie
Zwiększenie liczebności PSP umożliwiło utworzenie kolejnego Polskiego Skrzydła Myśliwskiego. Liczono się z tym iż na bazie trzech skrzydeł myśliwskich po wojnie powstanie odrodzone lotnictwo Polskie w kraju. Oficjalnie 3 Polskie Skrzydło Myśliwskie powstało 20 czerwca 1943 roku i z powodów organizacyjnych zostało rozwiązane po trzech miesiącach. Ponownie utworzone w lutym 1944 roku istniało do końca 1946 roku, czyli do czasu rozwiązania dywizjonów. W tym wypadku brytyjczycy mający juz zaufanie do polskich dowódców nie dublowali w poczatkowym okresie istnienia stanowiska dowódcy skrzydła.

KOLEJNI DOWÓDCY

mjr pil. Walery Żak 29.06.1943 - 21.09.1943
---------------------------------------------------------
mjr pil. Jan ZUMBACH 15.02.1942 - 14.06.1944
mjr pil. Tadeusz Sawicz 15.06.1944 - 10.10.1944
mjr pil. Kazimierz Rutkowski 11.10.1944 - 30.01.1945
mjr pil. Jan Falkowski 31.01.1945 - 9.03.1945
mjr pil. Wacław KRÓL 10.03.1945 - 16.07.1945
mjr pil. Tadeusz Sawicz 16.07.1945 – 03.1946
mjr pil. Marian Duryasz 03.1946 – 04.1946
mjr pil. Kazimierz Rutkowski 04.1946 – do końca istnienia

DYWIZJONY MYŚLIWSKIE BĘDĄCE NA ETACIE SKRZYDŁA
302, 317 20.06.1943 – 21.09.1943
316 1.02.1944 - 25.09.1944
303, 316 25.09.1944 – 24.10.1944
303 24.10.1944 – 9.03.1945
303, 316 9.03.1945 – 16.05.1945
303, 307, 316 16.05.1945 – do końca istnienia

Oprac. Jacek Waszczuk
2 Polskie Skrzydło Myśliwskie
2 Polskie Skrzydło Myśliwskie powstało 18 sierpnia 1941 roku na lotnisku Exeter w składzie trzech dywizjonów (302, 316 i 317). W październiku 1943 nastąpiła reorganizacja na wzór 1 Polskiego Skrzydła Myśliwskiego, utworzono 133 Polskie Skrzydło Myśliwskie. Analogicznie do 1 skrzydła przez pierwszy miesiąc stanowisko dowódcy zdublowane było przez brytyjczyka, odwołanego po okrzepnięciu jednostki

KOLEJNI DOWÓDCY


BRYTYJCZYK

W/Cdr Minden Blake 18.08.1941 – 20.09.1941

POLACY

mjr pil. Stanisław Brzezina 18.08.1941 - 24.11.1941
mjr pil. Stefan Witorzeńć 25.11.1941 - 25.09.1942
mjr pil. Witold Kołaczkowski 26.09.1942 - 27.01.1943
mjr pil. Aleksander Gabszewicz 28.01.1943 - 20.06.1943
mjr pil. Tadeusz Nowierski 21.06.1943 - 12.10.1943

Dowódcy 133 Skrzydła Myśliwskiego

ppłk pil. Tadeusz Nowierski 20.10.1943 - 17.02.1945
ppłk pil. Tadeusz ROLSKI 18.02.1945 - 7.08.1945

W tym czasie dowódcy latający

mjr pil. Walery Żak 12.10.1943 - 15.02.1944
mjr pil. Julian Kowalski 16.02.1944 - 3.04.1944
mjr pil. Stanisław SKALSKI 4.04.1944 - 2.08.1944
mjr pil. Jan ZUMBACH 3.08.1944 - 30.01.1945
mjr pil. Kazimierz Rutkowski 31.01.1945 - 16.07.1945
mjr pil. Walery Żak 17.07.1945 – do końca istnienia

DYWIZJONY MYŚLIWSKIE BĘDĄCE NA ETACIE SKRZYDŁA


302, 316, 317 18.08.1941 – 13.12.1941
302, 306, 317 13.12.1941 – 1.04.1942
302, 306, 308 1.04.1942 - 5.05.1942
306, 308, 315 5.05.1942 – 16.06.1942
303, 308, 315 16.06.1942 – 30.07.1942
303, 315, 316 30.07.1942 – 5.09.1942
303, 316, 317 5.09.1942 – 1.02.1943
302, 316, 317 1.02.1943 – 11.03.1943
302, 306, 317 12.03.1943 – 29.04.1943
302, 306, 308 29.04.1943 – 1.06.1943
306, 308, 315 1.06.1943 – 6.07.1943
306, 308 6.07.1943 - 11.11.1943
306, 315 11.11.1943 – 15.03.1944
306, 315, (129) 15.03.1944 – 24.10.1944
306, 316, (129) 24.10.1944 – 12.12.1944
306, 309, 316 12.12.1944 – 16.01.1945
306, 309, 315 16.01.1945 – 15.08.1946
306, 309, 315, 318 15.08.1946 – do końca istnienia

Oprac. Jacek Waszczuk

Podczas BITWY O WIELKĄ BRYTANIĘ w RAF okazało się, że aby rozbijać potężne wyprawy bombowe należy utworzyć większe formacje myśliwskie grupujące kilka dywizjonów dla skutecznego dowodzenia w powietrzu. Próbnie utworzone Skrzydło Myśliwskie pod dowództwem pułkownika <BADERA> potwierdziło pokładane w nim nadzieje. W związku z tym dywizjony Fighter Command pogrupowano w skrzydła myśliwskie, 15 kwietnia 1941 roku utworzono pierwsze polskie skrzydło pod oficjalną nazwą 1 Polskie Skrzydło Myśliwskie. W składzie się znalazły (303 i 306 polski dywizjon i brytyjski 601 dywizjon). Przy czym przydział dywizjonu do skrzydła nie był ustalany na „zawsze”, co jakiś czas następowała rotacja dywizjony które ponosiły większe straty wycofywane były na tyły dla uzupełnienia i odpoczynku. Odchodziły też dywizjony na dodatkowe szkolenia lub przezbrajane na nowe myśliwce. W miejsce wycofanych do składu przydzielano nowe jednostki. Standardowo Skrzydło składało się z trzech dywizjonów lecz trafiały się skrzydła w sile dwóch jak i czterech i pięciu dywizjonów. W latach 1941 - 1942 piloci 1 Polskiego Skrzydła uzyskali 125 zwycięstw przy stracie 30 pilotów. Był to najlepszy wynik wśród wszystkich Skrzydeł Myśliwskich <RAF>. W październiku 1943 roku nastąpiła reorganizacja Skrzydeł Myśliwskich w Fighter Command, 1 Polskie Skrzydło Myśliwskie przemianowano na 131 Polskie Skrzydło Myśliwskie, od tej pory dowódca skrzydła dowodził całością dywizjonów myśliwskich oraz wszelkich jednostek naziemnych wchodzących w skład formacji. Dowódcą latającym skrzydła był zwykle oficer w stopniu majora lub podpułkownika. W tym czasie dowódca całości nazywany był dowódcą portu lotniczego lub dowódcą skrzydła i przysługiwał mu zwykle funkcyjny stopień pułkownika G/Cpt, dość szybko ustalono iż dowódcy latającemu przysługiwał stopień funkcyjny W/Cdr (podpułkownik). Ponieważ dowództwo RAF w 1941 roku nie do końca ufało w zdolności dowódcze Polaków, dlatego po utworzeniu 1 Polskiego Skrzydła zdublowano stanowisko dowódcy. Pierwszym Polskim dowódcą został Witold Urbanowicz a brytyjskim dowódcą został J. A. Kent dobrze znany polakom z dowodzenie w 303 Dywizjonie. Po pierwszych lotach bojowych okazało się że nie ma potrzeby dublowania Polacy radzą sobie bardzo dobrze i 2 lipca 1941 roku Kent otrzymał inny przydział a dowódcy Polscy pełnili funkcję już samodzielnie

KOLEJNI DOWÓDCY

BRYTYJCZYK

J. A. Kent 15.04.1941 - 2.07.1941

POLACY

kpt. pil. Witold URBANOWICZ 15.04.1941 - 31.05.1941
mjr pil. Piotr Łaguna 1.06.1041 - 27.06.1941
mjr pil. Tadeusz ROLSKI 28.06.1941 - 18.04.1942
mjr pil. Marian Pisarek 19.04.1942 - 29.04.1942
mjr pil. Stefan Janus 30.04.1942 - 26.01.1943
mjr pil. Wojciech Kołaczkowski 27.01.1943 - 20.06.1943
mjr pil. Aleksander GABSZEWICZ 21.06.1943 - 12.12.1943

Dowódcy 131 Skrzydła Myśliwskiego

ppłk pil Zdzisław Krasnodębski 15.10.1943 - 17.02.1944
mjr pil. Zbigniew Czajkowski 18.02.1944 - 12.07.1944
ppłk pil. Aleksander GABSZEWICZ 12.07.1944 - 31.05.1945
ppłk pil. Stanisław Witorzeńć 1.04.1045 - 3.01.1947

W tym czasie dowódcy latający

mjr pil. Stanisław SKALSKI 13.12.1943 - 3.04.1944
mjr pil. Julian Kowalski 4.04.1944 - 10.10.1944
mjr pil. Tadeusz Sawicz 11.10.1944 - 8.08.1945
mjr pil. Wacław KRÓL 9.08.1945 - 3.01.1947
DYWIZJONY MYŚLIWSKIE BĘDĄCE NA ETACIE SKRZYDŁA

303, 306, (601) 1.04.1941 – 24.06.1941
303, 306, 308 24.06.1941 – 13.07.1941
306, 308, 315 14.07.1941 – 07.10.1941
303, 308, 315 07.10.1941 – 13.12.1941
303, 315, 316 13.12.1941 – 1.04.1942
303, 316, 317 1.04.1942 – 5.05.1942
302, 303, 316, 317 5.05.1942 – 16.06.1942
302, 306, 316, 317 16.06.1942 – 30.07.1942
302, 306, 308, 317 30.07.1942 – 5.09.1942
302, 306, 308, 315 5.09.1942 – 1.02.1943
303, 306, 308, 315 1.02.1943 – 11.03.1043
303, 308, 315, 316 12.03.1943 – 29.04.1943
303, 315, 316 29.04.1943 – 1.06.1943
302, 303, 316, 317 1.06.1943 – 20.06.1943
303, 316 20.06.1943 – 26.07.1943
303, 316, (124) 26.07.1943 – 21.09.1943
302, 303, 317 21.09.1943 - 11.11.1943
302, 308, 317 11.11.1943 – 30.04.1945
302, 308, 317, (322, 349) 30.04.1945 – 1.07.45
302, 308, 317 1.07.1945 – 3.01.1947

Oprac. Jacek Waszczuk
663 Dywizjon Samolotów Artylerii
663 Dywizjon Samolotów Artylerii posiadający pełną nazwę Polish Air Operation Squadron Royal Air Force został utworzony 8 września 1944 roku. Personel latający jak i naziemny wywodził się ze składu 2 Korpusu Polskiego. Choć dywizjon nie wchodził oficjalnie w skład <RAF> oraz Polskich Sił Powietrznych był w składzie Polskich Sił Zbrojnych na zachodzie i mie może zabraknąć opisu przy innych Dywizjonach PSP. 663 Dywizjon sformowano do korygowania ognia własnej artylerii (dywizji), piloci latając nad linią frontu obserwowali efekty ostrzału artyleryjskiego, ewentualnie podawali koordynaty do poprawnego trafienia w cel. Przy strzelaniu artylerią płakotorową czyli klasycznymi działami efekt ostrzału często widoczny był z ziemi i nie wymagało to specjalnych obserwacji lotniczych lecz przy strzelaniu artylerią stromotorową typu moździerze gdy można było prowadzić ostrzał zza wzniesień, obserwacja i korygowanie ognia z powietrza było nieodzowne. Mimo iż wykonywano loty w strefie frontowej czyli na styku z oddziałami nieprzyjaciela z możliwością częstego ostrzału zza lini frontu na wyposażenie trafiły maszyny lekkie nie opancerzone typu Auster. Berdziej przypominające samoloty aeroklubowe niż wojskowe. Wielu sądziło iż latanie na takim samolocie jest wręcz samobójstwem, tymczasem nieprzyjaciej rzadko mostrzeliwał latające maszyny gdyż zwykle ostrzelany pilot naprowadzał ostrzał artyleryjski w rejon z którego był atakowany i sytuacja się uspokajała.

Dywizjon składał się z trzech eskadr po 4-5 samolotów oraz po 7 pilotów (oficerów artylerii). 8 stycznia 1945 roku wykonano pierwsze loty bojowe na korzyść 10 Korpusu Brytyjskiego, 13 lutego 1945 roku rozpoczęto wykonywanie lotów bojowych na korzyść 2 Korpusu Polskiego i z tym przydziałem dywizjon dotrwał do rozwiązania w 1946 roku. Podczas bitwy o Bolonię w kwietniu 1945 roku podczas lotu bojowego ranny został por. pil. Perucki oraz 14 kwietnia poległ por. pil. Sławomir Grodzicki, były to jedyne straty bojowe dywizjonu. 25 kwietnia 1945 roku wykonano ostatnie loty bojowe. Wojnę zakończono wykonaniem 530 lotów bojowych w czasie 1020 godzin.

Ważniejsze Daty dywizjonu

8.09.1944 Utworzono dywizjon

8.01.1945 Dywizjon osiągnął gotowość bojową

25.04.1945 Wykonano ostatnie loty bojowe

19.11.1946 Rozwiązano dywizjon

ODZNAKA Orzeł z rozpostartymi skrzydłami w locie niesie pocisk artyleryjski. Na tle biało czerwonej szachownicy Polskich Sił Powietrznych inicjały 663 DSA (663 Dywizjon Samolotów Artylerii). Części metalowe odznaki koloru srebrnego, odznaka nie została oficjalnie zatwierdzona w dzienniku rozkazów.

KOLEJNI DOWÓDCY

Brytyjczyk

S/Ldr W. E. Wright

Polak

mjr dypl. art. pil. Edward Pawlikowski

LOTNISKA BAZOWANIA *

Ebola Włochy 8.09.1944 - 14.12.1944
Pantecorino Włochy 14.12.1944 - 3.01.1945
Maldola Włochy 3.01.1945 - 1.04.1945
Imola Włochy 1.04.1945 - 05.1946
Porto Włochy 05.1945 - 11.1946
San Giorgio Włochy - // -
Largo di Garda Włochy - // -
Monza Włochy - // -
Treviso Włochy - // -

* Pojedyńcze eskadry stacjonowały równocześnie w Padwie, Weronie, Mediolanie, Florencji, Jesi i Bolonii

UŻYWANE SAMOLOTY

Auster Mk-III, Mk-IV i Mk-V od chwili powstania do końca wojny

Oprac. Jacek Waszczuk


Cyrk Skalskiego (właściwie - Polish Flight Team - Polski Zespół Walczący) - w 1943 roku przygotowywano się do otwarcia drugiego frontu w Europie. Należało utworzyć jednostkę lotniczą której celem było zebranie doświadczeń we współpracy lotnictwa z wojskami naziemnymi. Jedynym miejscem gdzie armia brytyjska walczyła na lądzie z wojskami niemieckimi była Afryka Północna. Piloci walczący w Polish Flight Team mieli wymieniać się co trzy miesiące w celu przeszkolenia większej liczby lotników. Ogłoszono nabór ochotników do pierwszego składu nowo formowanej jednostki, zgłosiło się 68 doświadczonych pilotów, wybrano dwunastu najlepszych. Po pomyślnym zatwierdzeniu pomysłu przez sztab RAF, ustalono; Polacy utworzą dodatkową eskadrę C przy 145 Dywizjonie Myśliwskim RAF ze składu 244 Skrzydła West Desert Air Force (Lotnictwa Pustyni Zachodniej) w Tunezji. Standardowo eskadra składała się z 12 pilotów walczących na myśliwcach SUPERMARINE SPITFIRE w wersji Mk-V po pewnym czasie Polacy otrzymali Spitfire nowszej wersji Mk-IX. Dowódcą eskadry został kpt. pilot Stanisław SKALSKI, łącznikiem z dowództwem został ppłk pilot Tadeusz Rolski. A w składzie pilotów znaleźli się;
Kpt Wacław KRÓL, por. Karol PNIAK, por. Eugeniusz HORBACZEWSKI, por. Bohdan ARCT, por. Władysław DRECKI, por. Ludwik MARTEL, por. Kazimierz SPORNY, por. Mieczysław WYSZKOWSKI, por. Jan KOWALSKI, chor. Bronisław MALINOWSKI, chor Władysław MAJCHRZYK, chor Kazimierz SZTRAMKO, chor Mieczysław POPEK, chor Marcin MACHOWIAK. Piloci przybyli na lotnisko polowe Bu Grara 13 marca 1943 roku i od tej chwili datuje się powstanie jednostki. 18 marca wykonano pierwsze loty bojowe

Ponieważ Polacy stanowili grupę doświadczonych pilotów myśliwskich i posiadali lepszą wersję myśliwców Spitfire w stosunku do dywizjonów RAF w tym rejonie, ustalono iż będą zwykle pełnili górną osłonę podczas lotów bojowych i głównym celem będzie związanie walką myśliwców przeciwnika. W tym czasie inne jednostki zwalczać miały bombowce i samoloty szturmowe Włoch i Niemiec. 28 marca piloci eskadry odnieśli pierwsze zwycięstwa powietrzne, kpt. Skalski i por. HORBACZEWSKI zestrzelili po jednym samolocie bombowym JUNKERS Ju-88. Szybkie postępy wojsk sprzymierzonych spowodowały iż trzeba było przebazować się na nowe lotnisko bliżej frontu. A że front systematycznie posuwał się naprzód lotniska zmieniano kilkukrotnie. Nie trzeba było czekać na kolejne zwycięstwa. Po miesiącu walk okazało się iż PFT jest najlepszą eskadrą walczącą nad Afryką.

Lecz nie samymi zestrzeleniami można mierzyć wygraną. 22 kwietnia Polacy w większym zespole z Brytyjczykami zostali skierowani nad Morze Śródziemne. Około 20 potężnych samolotów transportowych Me-323 oraz Ju-52 po starcie z Sycylii kierowało się do Afryki wioząc zaopatrzenie do walczących wojsk, zespół leciał nisko nad wodą by nie być widzianym przez stacje radiolokacyjne. W osłonie leciało około 20-30 myśliwców Bf-109 i Mc 202. Polacy stanowiąc górną eskortę grupy atakującej zwarli się z myśliwcami ochrony, por. Sporny zestrzelił dwa BF-109, por. Horbaczewski kolejne dwa. Chor Sztramko zestrzelił jednego Bf-109 i jednego Mc-202. Większość myśliwców Luftwaffe została zwarta w walce za to niżej usytuowane dywizjony 244 skrzydła RAF zaatakowały samoloty transportowe i sprawiły im prawdziwą łaźnie, kilkanaście transportowców dość szybko wpadło do morza jak latające zapalniczki. W maju 1943 roku resztki broniących się wojsk Niemiecko-Włoskich skapitulowały, ostatnią walkę powietrzną stoczono 6 maja, napotkano wtedy grupkę messerschmittów i chor. Sztramko zestrzelił jednego a por. Skalski uszkodził innego. 13 maja definitywne zwycięstwo aliantów nad Afryką przypieczętowało losy polskiej grupy. PFT został rozwiązany. Do tej chwili piloci zestrzelili 25 samolotów przeciwnika, kolejne trzy zaliczone zostały jako zestrzelenia prawdopodobne a 9 samolotów uznano jako uszkodzone. Sukces jest tym większy iż tylko dwa zestrzelone samoloty były bombowcami, wszystkie pozostałe były to myśliwce niemieckie i włoskie. Straty własne zamknęły się liczbą jednego pilota (por. Mieczysław Wyszkowski samowolnie oddalił się podczas lotu bojowego 18 kwietnia, został zestrzelony i trafił do niewoli). W okresie od marca do maja 1943 roku żaden brytyjski dywizjon nad Afryką nie odniósł tylu zwycięstw. Wszyscy lotnicy za udział w walkach nad Afryką zostali odznaczeni, każdemu zaproponowano w RAF stanowiska dowódcze od dowódcy klucza do dowódcy dywizjonu. W końcowym okresie walk oddział otrzymał nieoficjalną nazwę "Cyrk Skalskiego", po pewnym czasie stając się określeniem oficjalnym. Po epizodzie w PFT, Skalski został dowódcą 601 dywizjonu RAF a Horbaczewski dowódcą 43 dywizjonu RAF, Drecki został dowódcą eskadry w 152 dywizjonie (cała trójka została nadśródziemnomorskim teatrze działań bojowych) pozostali wrócili do Anglii dość szybko obejmując stanowiska dowódcze w polskich jednostkach.

Zwycięstwa odnieśli (pewne – prawdopodobne - uszkodzone)

por. E. HORBACZEWSKI 5 - 0 - 0
kpt. S. SKALSKI 3 - 0 - 1
kpt. S. KRÓL 3 - 0 - 0
por. K. SPORNY 3 - 0 - 0
st. Sierż. K. SZTRAMKO 3 - 0 - 0
st. Sierż. M. POPEK 2 - 0 - 1
por. B. ARCT 1 - 1 - 2
por. L. MARTEL 1 - 1 - 1
st. Sierż. M. MACHOWIAK 1 - 0 - 2
por. W. DRECKI 1 - 0 - 1
st. Sierż. W. MAJCHRZYK 1 - 0 - 1
st. sierż. B. MALINOWSKI 1 - 0 - 0
por. M. WYSZKOWSKI 0 - 1 - 0
razem 25 - 3 – 9


Skalski w kabinie

Spitfire Cyrku Skalskiego


Oprac. Jacek Waszczuk