Z kart historii Sił Powietrznych

W sierpniu rozpoczną się uroczyste obchody 90-lecia Lotnictwa Polskiego. Nie sposób nie zauważyć jak wielką rolę w procesie rozwoju lotnictwa w naszym kraju odegrało lotnictwo wojskowe, Siły Powietrzne...  W tym artykule chcemy ukazać tę rolę, a także przedstawić rys historyczny rozwoju lotnictwa wojskowego w naszym kraju.

W czasie, gdy Polski, jako państwa, nie było na mapie Europy, ale byli Polacy i ich osiągnięcia w zakresie myśli lotniczej i opanowywania przestworzy, uwidocznione w konstrukcji statków powietrznych oraz w teorii i praktyce latania. Nazwiska Stefana DRZEWIECKIEGO, Czesława TAŁSKIEGO i wielu innych znane były wówczas niemal na całym świecie. Jednostki polskiego lotnictwa sformowane były jeszcze podczas I wojny światowej we Francji w "Błękitnej Armii" gen. Józefa HALLERA oraz w Rosji w obu Korpusach Polskich. Już 5 listopada 1918 por. pil. Stefan BASTYR i por. obs. Janusz BEAURAIN wykonali pierwszy lot bojowy na samolocie z polskimi biało-czerwonymi znakami. Odzyskanie niepodległości w listopadzie 1918 r. stworzyło nową sytuację. Odrodzone państwo wyniszczone i ograbione przez zaborców i wojną nie miało żadnych doświadczeń w tworzeniu własnej armii. Mimo braku przygotowanych kadr i nadzwyczajnych problemów gospodarczych formowanie się polskiego lotnictwa stało się rzeczywistością. Już 14 listopada 1918 r. rozpoczęła działalność Sekcja żeglugi Napowietrznej w Departamencie Technicznym Ministerstwa Spraw Wojskowych, która była pierwszym organem kierowniczym rodzącego się lotnictwa. Szef Sztabu Generalnego swym rozkazem z dnia 1 grudnia 1918 r. wprowadził szachownicę biało-czerwoną jako symbol i znak rozpoznawczy Polskich Sił Powietrznych. Jednocześnie trwał proces formowania pierwszych jednostek lotniczych. Ich pierwszym dowódcą został ppłk obs. Hipolit ŁOSSOWSKI.

Proces powstawania i łączenia polskiego lotnictwa wojskowego dokonywał się w okresie zmagań i walk o ukształtowanie i stabilizację granic odrodzonej Ojczyzny. Ledwo zakończyło się Powstanie Wielkopolskie i Śląskie, a także walki w obronie Lwowa a już rozpoczęła się wojna polsko-radziecka, która stała się rzeczywistym sprawdzianem wartości bojowych zarówno armii jak i lotnictwa. Wysiłek bojowy lotników polskich ich odwaga i bohaterstwo został uhonorowany 164 orderami Virtuti Militari oraz 245 Krzyżami Orderu Odrodzenia Polski. Ramię w ramię z Polakami walczyli ochotnicy z wielu innych krajów: Anglicy, Włosi, Belgowie, a także 17 Amerykanów, którzy latali w 7 Eskadrze im. T. Kościuszki. Trzech spośród nich: kpt. pil. A. H. KELLY, por. pil. E. A. GRAVES i kpt. T. V. CALLUM zginęli w walce. Zakończenie działań wojennych pozwoliło lotnictwu przejść do organizacji pokojowej. Przez cały okres międzywojenny ulegała ona modyfikacjom, była dostosowywana do koncepcji wykorzystywania lotnictwa. Ustalono organizację eskadr liniowych i myśliwskich (po 10 samolotów), bombowych (po 6 samolotów) i towarzyszących (po 7 samolotów) - łącznie było ich 42. W latach 1936-1937 liczba eskadr wzrosła do 48 (około 420 samolotów).

ImageMiG-15


Okres międzywojenny - to również dynamiczny rozwój polskiego przemysłu lotniczego. W wyniku tego rozwoju, od lat trzydziestych lotnictwo zaczęto wyposażać w samoloty rodzimej konstrukcji i produkcji. W okresie tym zanotowano również wspaniałe osiągnięcia sportowe: por. pil. Bolesław ORLIŃSKI wraz z mechanikiem Leonardem KUBIAKIEM wykonali przelot na trasie Warszawa - Tokio - Warszawa; odnieśli zwycięstwa w Międzynarodowych zawodach lotniczych Challenge: w roku 1932 - Franciszek ŻWIRKO i Stanisław WIGURA, w roku 1934 - Jerzy BAJAN i Gustaw Pokrzywka. W maju 1933 r. Stanisław SKARŻYŃSKI samotnie wykonał lot przez Atlantyk.

W wojnie obronnej 1939 r. nasze - niezbyt liczne - lotnictwo działało skutecznie, szczególnie Brygada Pościgowa, przydzielona do obrony Warszawy. Lotnictwo armijne prowadziło rozpoznanie, określając główne kierunki natarcia. Zdolność bojową zachowało do końca lotnictwo Armii "Poznań". W cišgu 17 dni podniebnych walk, polscy lotnicy zestrzelili 130 samolotów niemieckich, kilkadziesiąt zestrzeliła artyleria przeciwlotnicza. Nasze straty - to: 325 samolotów, 234 żołnierzy personelu latającego i około 300 - technicznego.  Po zakończeniu nierównej walki w kraju, około 11 000 lotników przedostało się, przez Rumunię i Węgry, na Zachód. Na Litwę przeszło około 250, na Łotwę około 600, a ponad 1000 lotników pozostało na wschodnich rubieżach, zajętych przez Armię Czerwoną. Większość z nich zamordowano w obozach.  22 lutego 1940 r. we Francji powstały Polskie Siły Powietrzne, jako samodzielny rodzaj się zbrojnych. W walkach powietrznych nad Francją polscy piloci zestrzelili 50 samolotów niemieckich, 3 prawdopodobnie oraz 6 uszkodzili. Straty własne - 26 żołnierzy, w tym 11 pilotów. Po upadku Francji personel lotnictwa został ewakuowany do Wielkiej Brytanii. Pierwsze dywizjony polskie sformowano już w lipcu i sierpniu 1940 r. (myśliwskie - 302 i 303 oraz bombowe - 300 i 301 ).

Image
Samolot RAF należący do Dywizjonu 303
 

Wielu Polaków walczyło w brytyjskich dywizjonach lotniczych. Polskie Siły Powietrzne systematycznie rozwijały się, w docelowej strukturze liczyły 15 dywizjonów. W ich skład wchodziła również Eskadra Balonowa oraz działający w Afryce, w roku 1943, Polski Zespół Myśliwski. Dywizjony PSP brały udział we wszystkich ważniejszych operacjach. Polscy myśliwcy zestrzelili 764 samoloty, 181 - prawdopodobnie, 243 uszkodzili. Zniszczyli 130 pocisków rakietowych V-1. Dywizjony bombowe wykonały 12 786 zadań bojowych, zrzuciły 15 tysięcy bomb i min. Jednostki transportowe dostarczyły 12 634 samoloty, przewiozły 25 000 ludzi i 1800 ton materiałów. Aż 41 polskich pilotów myśliwskich zdobyło tytuł "asa", uzyskując 5 i więcej zestrzeleń. W walce poległo 1981 żołnierzy polskiego lotnictwa, w tym 150 pilotów.  Formowanie lotnictwa polskiego na froncie wschodnim rozpoczęto od zorganizowania 1. Samodzielnej Eskadry Lotnictwa Myśliwskiego. Proces rozbudowy polskich jednostek lotniczych trwał do końca wojny, a zazwyczaj polegał na wcielaniu całych jednostek radzieckich i nadawaniu im polskich nazw. Na początku roku 1945 lotnictwo polskie liczyło 17 pułków (12 bojowych) i 5 samodzielnych eskadr - 750 samolotów różnych typów. Wspierając działania 1 i 2 Armii WP, jednostki lotnicze zestrzeliły 16 samolotów, wykonały 2282 loty bojowe, zrzuciły 250 ton bomb, niszcząc niemiecki sprzęt i uzbrojenie. Po wojnie wiele jednostek lotniczych oraz dowództw rozformowano. Pozostało siedem pułków lotniczych (po trzy myśliwskie i szturmowe oraz jeden bombowy).

W roku 1951 wprowadzono pierwsze typy samolotów z napędem odrzutowym - Jak-23 i MiG-15. W roku 1953 lotnictwo bombowe otrzymało Iły-28, pojawiły się pierwsze śmigłowce Mi-1. 14 października 1954 r. połączono - dotychczas oddzielne - Wojska Lotnicze oraz Wojska Obrony Przeciwlotniczej, w Wojska Lotnicze i Obrony Przeciwlotniczej Obszaru Kraju (WLiOPL OK). W drugiej połowie lat pięćdziesiątych utworzono korpusy OPL OK. W ich skład weszły jednostki lotnictwa myśliwskiego, artylerii przeciwlotniczej oraz radiotechniczne. Wyodrębniono Dowództwo Lotnictwa Operacyjnego (1957 r.) i Dowództwo Wojsk Obrony Przeciwlotniczej Obszaru Kraju (1959 r.). W roku 1962, w miejsce Wojsk Lotniczych i Obrony Przeciwlotniczej Obszaru Kraju utworzono: Wojska Obrony Powietrznej Kraju, Lotnictwo Operacyjne oraz Inspektorat Lotnictwa, a w roku 1967 Lotnictwo Operacyjne i Inspektorat Lotnictwa połączono w samodzielny rodzaj sił zbrojnych - Wojska Lotnicze. W latach sześćdziesiątych wprowadzono samoloty MiG-19, MiG-21 i Su-7 oraz nowe wersje śmigłowców i pomocniczy sprzęt techniczny.

Lata osiemdziesiąte to okres przezbrajania lotnictwa wojskowego w samoloty trzeciej generacji: MiG-23, Su-22 i MiG-29 oraz śmigłowce Mi-24. Pod koniec lat osiemdziesiątych zapoczątkowano też, trwający do dziś, proces zmian strukturalnych w systemie obrony powietrznej. W roku 1990 połączono Wojska Lotnicze oraz Wojska Obrony Powietrznej Kraju w skutek czego powstały Wojska Lotnicze Obrony Powietrznej przemianowane 1 lipca 2004 roku na Siły Powietrzne.

Image
MiG-23


Źródło: Rzecznik Prasowy SP, www.sp.mil.pl