Logowanie

Zdjęcie dnia

  • Jacek Grześkowiak

    Jacek Grześkowiak

Newsletter

Cotygodniowa porcja informacji lotniczych

JOOMEXT_TERMS

Pogoda

 


Dołącz do nas !

FB TW google-plus-ikona-2012 YT 

 


Podlaska Wytwórnia Samolotów

 

Były już garnki i rondle w okolicach Lublina. Teraz czas na… browar w sąsiedztwie Białej Podlaskiej. Zaczęło się od niego a w nim od Stanisława Rosenwertha.Gdy w 1918 r.Polska odzyskała niepodległościpo 123 latach nieistnienia na mapach świata StanisławRosenwerth mający w swoim rodzinnym majątku między innym browar postanowił pomnożyć rodzinny majątek. Dowiedział się o czymś takim jak lotnictwo. Że jest to nie tylko nowy rodzaj broni ale także środek komunikowania się ludzi. Wojskowi i cywile potrzebują samolotów. Dla ich powstania potrzebny jest przemysł. Ten już istnieje ale z całą pewnościąbędzie się rozwijał. Dlaczego nie miałby mieć w tym swojego udziału ? Miał pieniądze, było miejsce a na pewno znajdą się ludzie. Można więc uruchomić wytwórnię lotniczą. Od pomysłu przeszedł do czynów. W 1923 r. na terenie browaru i w jego okolicy ruszyły prace budowlane.Rosenwerth zaproponował udział w spółce między inżynierowi Witoldowi Rumbowiczowi i profesorowi Czesławowi Witoszyńskiemu. Pod koniec listopada1923 r. w oddziale Warszawskiego Sądu Okręgowego została wpisana do rejestru spółka noszącą nazwę Podlaska Wytwórnia Samolotów z siedzibą w Białej Podlaskiej.

 

          Przystąpiono do pracy w terenie. Efektem tej było to, że w pierwszych dniach kwietnia 1924  r. została podpisana pierwsza umowa handlowa. Została zawarta przez wytwórnię  z Departamentem Żeglugi Powietrznej Ministerstwa Spraw Wojskowych na produkcję samolotów wywiadowczych Potez XVA2. W tym samym czasie kończono prace przy przygotowywaniu browaru do nowej roli i okolicy do nowych zadań. Wojskowi doceniając starania nie tylko skorygowali stare zamówienie. Rozszerzyli je o wykonanie samolotów Potez XXVIIA2.

 

         5  września 1924 r. na mapie przemysłowej II Rzeczypospolitej pojawiła się właśnie co otwarta oficjalnie Podlaska Wytwórnia Samolotów. Dyrektorem naczelnym został inżynier Witold Rumbowicz. Rozpoczęła się  seryjna  samolotów Potez XVA2. Rok później na wiosnę wytwórnia zmieniła swój status prawny. Przekształciła się w spółkę akcyjną. 9 czerwca 1925 r.  na polskim niebie znalazł się pierwszy seryjnie wyprodukowany tu Poteza XVA2. Rok 1925  to rok w którym zaczęło działać fabryczne biuro konstrukcyjne. Pierwszym kierownikiem został inżynier Stanisław Cywiński. Razem z nim pracowali między innymi inżynierowie August Bobek Zdaniewski i Zbysław Ciołkosz W lutym 1926 r. został zaprezentowany pierwszy zmontowany w Białej Podlaskiej, Potez XXVII. 7 lipca.1926 r. wojsko złożyło zamówienie na budowę dla siebie samolotów Potez XXV.

 

       Pierwszą własną konstrukcją stał się  PWS  – 1. Konstrukcja była opracowana przez zespół inżyniera Stanisława Cywińskiego. W pierwszej połowie 1927 r. zbudowany został prototyp sportowego PWS – 3. Niestety nie wpłynęły na niego zamówienia. Przy  braku zainteresowania odbiorców cywilnych na produkcję samolotów sportowych z początkiem nowego roku konstruktorzy przystąpili do prac nad samolotem dla wojska. Wojskowi przedstawili swoje wymagania jakie miał spełniać samolot towarzysząco – łącznikowy. W 1928 r. został zbudowany prototyp PWS - 7 ( nazwa później zmieniona na  PWS - 5. ) Wojsko zamówiło kilka maszyn, które otrzymały oznaczenie PWS - 5t2. We wrześniu 1928 r. został  oblatany sportowy  PWS – 4. Niestety i on nie znalazł nabywcy. W 1929 r. powstały prototypy samolotów: akrobacyjnego PWS - 11 i szkolno-akrobacyjnego PWS - 12. Na przełomie lat 1929/1930 opracowano projekt samolotu towarzyszącego był to PWS - 6.  Konstrukcja weszła do produkcji seryjnej. W 1927 r. Podlaska Wytwórnia Samolotów odpowiedziała na konkurs Ministerstwa Komunikacji. Powstał projekt samolotu pasażerskiego o konstrukcji metalowej. Projekt został oznaczony jako Stemal - VII ( skrót imienia i nazwiska pomysłodawcy ). Prace nad tą konstrukcję niestety zakończyły się niepowodzeniem.  W konkursie wygrała inna maszyna z tej samej wytwórni, PWS - 20.  Nie miała szczęścia, nie weszła do produkcji seryjnej. W 1929 r. w Podlaskiej Wytwórni Samolotów przystąpiono do budowy PWS - 20T. Samolot ten przekazano do  PLL „Lot”. W tym czasie wpłynęło zamówienie na skonstruowanie samolotu myśliwskiego. W 1930 r. oblatano prototyp samolotu PWS - 10. W tym samym roku powstał samolot pasażerski PWS - 21 bis.

 

Tak samo jak w innych wytwórniach płatowców na samym początku korzystano z licencji. Powstawały więc samoloty:  Potez XV,  Potez XXVII i Potez XXV. Produkcja samolotów licencyjnych zakończyła się z końcem lat 20 - tych. Tu w Białej Podlaskiej z inicjatywy wytwórni powstał PWS - 8. PWS – 8 miał reprezentować Polskę w zawodach lotniczych. Konstruktorem był Jarosław Nalaszkiewicz Wiosną 1930 r. opracowano samolot PWS - 50 przeznaczony do Challenge` u 1930 r. Niestety tych nie ukończył. Samolot był kilkakrotnie wystawiany do zawodów międzynarodowych i krajowych. Nie odniósł sukcesów. Trzecią konstrukcją zbudowaną z przeznaczeniem do udziału w zawodach był PWS - 51. Samolot wystartował w zawodach Challenge 1930. Znów pech. Zawodów nie skończył.

 

           W 1933 r. powstała ulepszona wersja PWS – 12 miała  oznaczenie PWS - 14. W 1933 i 1935 r. zbudowano dwie serie samolotu pasażerskiego PWS - 24. Nie udało się zrealizować następujących projektów PWS – 2 ( samolot liniowy ), PWS – 40 ( samolot łącznikowy ), PWS – 60 ( wodnosamolot ), PWS – 61 ( wodnosamolot ), PWS – 62 (  wodnosamolot ) listę kończy  PWS - 17 ( myśliwski ).

 

          W 1931 r. Podlaska Wytwórnia Samolotów S.A. uległa reorganizacji. Stała się towarzystwem akcyjnym. To w końcu 1932 r. zostało upaństwowione. Pierwszym zadaniem upaństwowionej wytwórni było uruchomienie produkcji samolotów szkolnych RWD - 8. W miejscowym biurze konstrukcyjnym kończono pracę nad prototypem  samolotu pasażerskiego PWS - 54 oraz kontynuowano pracę nad samolotami szkolno-akrobacyjnymi. Tak powstały prototypy: PWS - 16, PWS - 16 bis i PWS - 26 będących rozwinięciem samolotów PWS - 12 i PWS - 14. Samoloty PWS - 16 i PWS - 16 bis doczekały się serii informacyjnej. Los łaskawie obszedł się z PWS - 26. Powstała jak na tamte czasy bardzo duża seria tej konstrukcji. W 1935 r. wytwórnia wykonała w oparciu o licencję serię samolotów szkolnych Avro 621 „Tutor” pod polskim oznaczeniem PWS - 18.

 

           W 1936 r.  Podlaska Wytwórnia Samolotów została podporządkowana Państwowym Zakładom Lotniczym. Powstało nowe biuro konstrukcyjne. Działały w nim trzy zespoły konstruktorów. Efektem ich pracy były prototypy samolotów: dwusilnikowego treningowego PWS - 33 „Wyżeł”, szkolno-akrobacyjnego PWS - 35 „Ogar” i szkolnego PWS - 40 „Junak”. W 1939 r. był gotów do seryjnej produkcji „Wyżeł” i  „Ogar”. Jeszcze tego roku powstał projekt: samolotu treningowego PWS – 41, samolotu myśliwskiego PWS - 42K. Projekt samolotu łącznikowego PWS - 37 nie został zrealizowany. W lecie 1939 r. przygotowywano  uruchomienie seryjnej produkcji samolotów myśliwskich PZL P-11g  „Kobuz”.

 

         I to byłoby na tyle Szanowni Czytelnicy. Nie znaleźliście tu informacji o produkcji szybowców. Wiem o tym. Być może wrócę do nich przy innej okazji. Chciałem przybliżyć produkcję samolotów. Bliżej wytwórnie w których powstawały polskie płatowce. Za których sterami siedzieli najczęściej Polscy piloci. Konstrukcje nie zawiodły swoich polskich konstruktorów. Wystawiły im jak najlepsze świadectwo. Cudze chwalicie, sami nie wiecie, co posiadacie. Warto o tym pamiętać nie tylko tego szczególnego roku.

 

Konrad RYDOŁOWSKI